{"id":3394,"date":"2018-10-23T14:07:35","date_gmt":"2018-10-23T12:07:35","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=3394"},"modified":"2018-10-23T14:15:47","modified_gmt":"2018-10-23T12:15:47","slug":"w-operowym-sezamie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=3394","title":{"rendered":"W operowym Sezamie"},"content":{"rendered":"

Ten tekst powsta\u0142 jako zapowied\u017a nowego sezonu w Operze Wroc\u0142awskiej i mo\u017cna go odnale\u017a\u0107 tak\u017ce na stronie internetowej teatru. Ale ja w\u0142a\u015bciwie nie o tym – na dobr\u0105 spraw\u0119 rozwijam w\u0105tek podj\u0119ty kilka miesi\u0119cy temu w eseju Straszni nowi mieszczanie<\/em><\/a>, opublikowanym na \u0142amach miesi\u0119cznika „Teatr”. Wtedy wi\u0119kszy nacisk po\u0142o\u017cy\u0142am na rozkwit i upadek opery re\u017cyserskiej, tym razem – na sam model zarz\u0105dzania teatrem operowym, budowania repertuaru i kszta\u0142towania relacji z publiczno\u015bci\u0105. Mo\u017ce si\u0119 komu\u015b na co\u015b przyda, jak nie w tym sezonie, to w kt\u00f3rym\u015b z nast\u0119pnych.<\/p>\n

***<\/p>\n

Ilekro\u0107 sztuka wysoka przestaje si\u0119 kojarzy\u0107 z wysokim stylem, a zaczyna z wysoko zadartym nosem, tylekro\u0107 si\u0119 potyka, stacza kilka pi\u0119ter w d\u00f3\u0142 i nara\u017ca na \u015bmieszno\u015b\u0107. Kilka lat temu pewna polska instytucja muzyczna \u2013 o pi\u0119knych sk\u0105din\u0105d tradycjach \u2013 postanowi\u0142a p\u00f3j\u015b\u0107 w zawody z festiwalem w Salzburgu i zapowiedzia\u0142a, \u017ce odt\u0105d w jej progach b\u0119dzie obowi\u0105zywa\u0142 kod \u201ecasual elegant\u201d. W\u015br\u00f3d zabronionych element\u00f3w stroju wymieniono mi\u0119dzy innymi d\u017cinsy i swetry. Inicjatywa zosta\u0142a s\u0142usznie wydrwiona, organizatorzy pr\u0119dko wycofali si\u0119 z napr\u0119dce sformu\u0142owanych \u201ezasad\u201d. Festiwal pozosta\u0142 imprez\u0105 demokratyczn\u0105, na kt\u00f3rej znacznie cz\u0119\u015bciej mo\u017cna spotka\u0107 prawdziwych meloman\u00f3w w \u015bwie\u017co wypranych d\u017cinsach i gustownym swetrze ni\u017c znudzonych oficjeli w zalatuj\u0105cych naftalin\u0105 garniturach.<\/p>\n

Nic w tym dziwnego: filharmonie i inne sale koncertowe od dawna zach\u0119caj\u0105 publiczno\u015b\u0107 coraz szerszym i bardziej zr\u00f3\u017cnicowanym repertuarem \u2013 od muzyki \u015bredniowiecznej po tw\u00f3rczo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105, gran\u0105 i \u015bpiewan\u0105 w najrozmaitszych sk\u0142adach, przez artyst\u00f3w kultywuj\u0105cych skrajnie odmienne style wykonawcze. S\u0142uchacze maj\u0105 w czym wybiera\u0107 i mog\u0105 bez wi\u0119kszych trudno\u015bci poszerza\u0107 swoj\u0105 wiedz\u0119, czerpan\u0105 z om\u00f3wie\u0144 utwor\u00f3w w ksi\u0105\u017ckach programowych, audycji, transmisji i stream\u00f3w internetowych, spotka\u0144 z muzykami, por\u00f3wnywania interpretacji na \u017cywo z bogat\u0105 i \u0142atwo dost\u0119pn\u0105 ofert\u0105 fonograficzn\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Kopciuszek <\/em>Rossiniego w Operze Wroc\u0142awskiej. Fot. Marek Grotowski<\/p>\n

Potencjalni odbiorcy sztuki operowej s\u0105 w znacznie mniej komfortowej sytuacji. Przygotowanie pe\u0142nospektaklowej inscenizacji wi\u0105\u017ce si\u0119 z ogromnymi kosztami, niepor\u00f3wnywalnymi ze zorganizowaniem \u201ezwyk\u0142ego\u201d koncertu. Z podobnych wzgl\u0119d\u00f3w trudniej o nagrania oper w ca\u0142o\u015bci, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o rejestracji przedstawie\u0144 na no\u015bnikach wideo. Przeci\u0119tny meloman woli zaoszcz\u0119dzi\u0107 na bilet do filharmonii ni\u017c ryzykowa\u0107 wypad do teatru, gdzie zobaczy swoj\u0105 ukochan\u0105 Tosk\u0119 <\/em>w kostiumach i dekoracjach, kt\u00f3re nijak mu si\u0119 nie z\u0142o\u017c\u0105 z koncepcj\u0105 muzyczn\u0105. Przeci\u0119tny teatroman woli si\u0119 wybra\u0107 na przedstawienie dramatyczne, w kt\u00f3rym zrozumie ka\u017cde padaj\u0105ce ze sceny s\u0142owo i nie b\u0119dzie musia\u0142 si\u0119 zastanawia\u0107, dlaczego ten pan \u015bpiewa w najlepsze przez kwadrans od chwili, kiedy otrzyma\u0142 \u015bmiertelny cios w serce. Przeci\u0119tny snob zdecydowanie kr\u00f3cej wynudzi si\u0119 w sali koncertowej, sk\u0105d ma szans\u0119 uciec cho\u0107by w przerwie mi\u0119dzy utworami.<\/p>\n

Teatr operowy prze\u017cywa kryzys na ca\u0142ym \u015bwiecie, ma\u0142o gdzie jednak \u00f3w kryzys przybra\u0142 tak niepokoj\u0105ce rozmiary jak w Polsce. Kolejne pog\u0142oski o zgonie opery, rozpowszechniane przez filozof\u00f3w i badaczy kultury od co najmniej stu lat, okaza\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie przesadzone, jak wiadomo\u015bci o \u015bmierci kr\u00f3lowej Bony z niedo\u015bcig\u0142ej satyry Tuwima i S\u0142onimskiego. Drgawki rzekomej agonii \u015bwiadczy\u0142y jedynie o potrzebie gruntownej odnowy konwencji. Proces ten wsz\u0119dzie przebiega w b\u00f3lach, ale zaczyna ju\u017c dawa\u0107 pierwsze efekty: wi\u0119kszo\u015b\u0107 prac \u201erewitalizacyjnych\u201d dokonuje si\u0119 w warstwie czysto teatralnej, traktowanej przez inscenizator\u00f3w w spos\u00f3b coraz bardziej zr\u00f3\u017cnicowany, pocz\u0105wszy od pr\u00f3b historycznej rekonstrukcji dawnych przedstawie\u0144, poprzez odwo\u0142ania do klasyki teatru modernistycznego, sko\u0144czywszy na progresywnych i cz\u0119sto inwazyjnych praktykach teatru re\u017cyserskiego. Na \u015bwiecie nie obywa si\u0119 bez spor\u00f3w \u2013 cz\u0119sto gwa\u0142townych \u2013 o zasadno\u015b\u0107 koncepcji inscenizacyjnej, nikt jednak nie szydzi z teatralno\u015bci samego dzie\u0142a operowego. Nikt nie drwi z librett, w kt\u00f3rych logik\u0119 \u201ecz\u0142owiek przy zdrowych zmys\u0142ach nie uwierzy\u201d, jak uj\u0105\u0142 to jeden z polskich re\u017cyser\u00f3w. Nikt nie przechodzi oboj\u0119tnie wobec praktyki dokonywania skr\u00f3t\u00f3w, przestawiania kolejno\u015bci poszczeg\u00f3lnych \u201enumer\u00f3w\u201d w partyturze i wprowadzania dodatkowych, nieuwzgl\u0119dnionych przez kompozytora efekt\u00f3w d\u017awi\u0119kowych \u2013 jedni g\u0142o\u015bno chwal\u0105 podobne interwencje, inni protestuj\u0105 do utraty tchu. Nikt nie ma wra\u017cenia, jak inny polski tw\u00f3rca, \u017ce \u201eogl\u0105da idiotyczn\u0105 historyjk\u0119\u201d, nikt nie czuje si\u0119 \u201eszanta\u017cowany sam\u0105 szacowno\u015bci\u0105 sztuki operowej\u201d.<\/p>\n

Mimo wszelkich eksperyment\u00f3w i jawnych bezece\u0144stw, jakich dopuszczaj\u0105 si\u0119 wsp\u00f3\u0142cze\u015bni realizatorzy na \u017cywym i pr\u0119\u017cnym ciele tej formy, mimo zmierzchu prawdziwych gwiazd i wieszczonego upadku dawnej sztuki wokalnej \u2013 opera jako taka ma si\u0119 coraz lepiej w postmodernistycznej rzeczywisto\u015bci. Zaspokaja w ludziach potrzeb\u0119 ba\u015bni, pozwala uciec w my\u015blenie magiczne, roz\u0142adowa\u0107 emocje na skal\u0119 niedost\u0119pn\u0105 nawet w zaciemnionej, przesi\u0105kni\u0119tej zapachem popcornu sali kinowej. Dla przeci\u0119tnego konsumenta kultury zachodniej chodzenie do opery jest r\u00f3wnie istotnym elementem strawy duchowej jak czytanie ksi\u0105\u017cek i ogl\u0105danie seriali na Netfliksie. Dobrze wychowany Europejczyk pr\u0119dzej przyzna si\u0119 do nieznajomo\u015bci oscarowych film\u00f3w ni\u017c braku rozeznania w intrydze Carmen <\/em>albo Balu maskowego<\/em>.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Krakowiacy i g\u00f3rale <\/em>Bogus\u0142awskiego\/Stefaniego w Operze Wroc\u0142awskiej. Fot. Marek Grotowski<\/p>\n

Tymczasem \u015brodowisko polskich bywalc\u00f3w oper polaryzuje si\u0119 coraz bardziej. Na jednym biegunie plasuj\u0105 si\u0119 wielbiciele operowych gwiazd i towarzysz\u0105cego ich wyst\u0119pom zamieszania, na drugim \u2013 entuzja\u015bci spektakularnych, przypominaj\u0105cych nieraz hollywoodzkie megaprodukcje inscenizacji modnych re\u017cyser\u00f3w. O dziwo, przedstawicieli obydwu skrajno\u015bci niewiele obchodzi sam fenomen muzyki operowej. Pierwszym wystarcza, \u017ce celebryci w og\u00f3le \u015bpiewaj\u0105, drudzy traktuj\u0105 warstw\u0119 muzyczn\u0105 spektaklu jak co\u015b w rodzaju \u015bcie\u017cki d\u017awi\u0119kowej do nieistniej\u0105cego filmu. Mi\u0119dzy tymi dwoma biegunami b\u0142\u0105ka si\u0119 coraz mniej liczna, coraz bardziej osamotniona i cz\u0119sto wyszydzana grupka mi\u0142o\u015bnik\u00f3w, kt\u00f3rzy naprawd\u0119 p\u0142acz\u0105 nad losem nieszcz\u0119snej Halki, naprawd\u0119 znaj\u0105 Nabucca <\/em>na wyrywki i naprawd\u0119 potrafi\u0105 oceni\u0107 jako\u015b\u0107 wykonania \u2013 czasem na tle wielu zapomnianych nagra\u0144 archiwalnych i w kontek\u015bcie zmieniaj\u0105cych si\u0119 z biegiem lat praktyk interpretacyjnych.<\/p>\n

Dlaczego tak si\u0119 sta\u0142o? Przecie\u017c rodzice moich koleg\u00f3w z podstaw\u00f3wki \u2013 nawet je\u015bli sami nie chcieli albo wstydzili si\u0119 chodzi\u0107 do opery \u2013 wiedzieli, kto to Callas, Szalapin i Caruso. Przecie\u017c wszyscy p\u0142akali\u015bmy ze \u015bmiechu przed telewizorem, kiedy \u201es\u0142ynny syjamski tenor\u201d \u015bpiewa\u0142 w Zmiennikach <\/em>Barei ari\u0119 Jontka, a lektor t\u0142umaczy\u0142 j\u0105 z powrotem na polski (\u201eMoje \u017cycie chocia\u017c m\u0142ode, ale smutne, albowiem mam w sercu pretensje, nie mam zarzutu do nikogo konkretnie z wyj\u0105tkiem mojego dziewcz\u0119cia\u2026\u201d, itd.). Przecie\u017c powojenna premiera Lohengrina<\/em> w Operze Warszawskiej musia\u0142a by\u0107 tak\u017ce wielkim wydarzeniem towarzyskim, skoro Jeremi Przybora robi\u0142 do niej aluzje w Kabarecie Starszych Pan\u00f3w<\/em>.<\/p>\n

Nie b\u0119d\u0119 powtarza\u0107 truizm\u00f3w o d\u0142ugofalowych skutkach zapa\u015bci wychowania muzycznego w szko\u0142ach. Wtr\u0105c\u0119 jednak trzy grosze o nierozs\u0105dnej polityce dyrektor\u00f3w wielu polskich oper, kt\u00f3rzy w dobie transformacji zapatrzyli si\u0119 we wzorce z Zachodu, nie wzi\u0119li jednak pod uwag\u0119 odr\u0119bno\u015bci uwarunkowa\u0144 naszej kultury. Uznawszy, \u017ce nie sta\u0107 nas na niemiecko-austriacki model repertuarowy, w kt\u00f3rym poszczeg\u00f3lne spektakle, realizowane przez zgrany, pracuj\u0105cy ze sob\u0105 na co dzie\u0144 zesp\u00f3\u0142 solist\u00f3w, ch\u00f3rzyst\u00f3w i muzyk\u00f3w orkiestry, wchodz\u0105 do programu na d\u0142ugie sezony, postawili na w\u0142oski system stagione<\/em>. Tyle \u017ce wprowadzanie na scen\u0119 kosztownej produkcji z udzia\u0142em zatrudnionych na osobnych kontraktach \u015bpiewak\u00f3w, a nast\u0119pnie zdejmowanie jej z afisza po trzech, czterech przedstawieniach niewiele ma wsp\u00f3lnego z prawdziw\u0105 stagione<\/em>, w kt\u00f3rej ramach spektakl idzie nawet kilkana\u015bcie razy, poprzedzony miesi\u0105cami intensywnych pr\u00f3b, a po jakim\u015b czasie powraca na deski macierzystego teatru albo w\u0119druje dalej w \u015bwiat.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Kandyd <\/em>Bernsteina w Operze Wroc\u0142awskiej. Fot. Maciej Kulczy\u0144ski\/PAP<\/p>\n

Opera Wroc\u0142awska jest jednym z ostatnich teatr\u00f3w w naszym kraju, kt\u00f3re mimo wszystko pr\u00f3buj\u0105 utrzyma\u0107 system repertuarowy \u2013 z korzy\u015bci\u0105 zar\u00f3wno dla wytrawnych mi\u0142o\u015bnik\u00f3w, jak i nowicjuszy, stawiaj\u0105cych dopiero pierwsze kroki w zaczarowanym \u015bwiecie opery. W ostatnich dw\u00f3ch sezonach sprawy nabra\u0142y tempa: program teatru wzbogaci\u0142 si\u0119 o traktowane w Polsce po macoszemu arcydzie\u0142a w\u0142oskiego belcanta, przyby\u0142o utwor\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych, szans\u0119 zyskali m\u0142odzi, niedopuszczani przedtem na wielk\u0105 scen\u0119 re\u017cyserzy, dzie\u0142a, kt\u00f3re nie maj\u0105 na razie szans na zgromadzenie pe\u0142nej widowni, doczeka\u0142y si\u0119 skrupulatnie przygotowanych wykona\u0144 koncertowych. Zesp\u00f3\u0142 Opery Wroc\u0142awskiej buduje sw\u00f3j repertuar m\u0105drze i z poszanowaniem zr\u00f3\u017cnicowanych gust\u00f3w publiczno\u015bci: przedstawienia \u201etradycyjne\u201d przeplata propozycjami przemy\u015blanego, cho\u0107 czasem kontrowersyjnego teatru re\u017cyserskiego. Stawia na edukacj\u0119 dzieci i doros\u0142ych. Wpuszcza ciekawskich w czelu\u015bci kulis i pomieszcze\u0144 technicznych. Wychodzi z muzyk\u0105 w przestrze\u0144 miejsk\u0105.<\/p>\n

W nowym sezonie przeniesie do gmachu Opery dwa superwidowiska z ubieg\u0142ych lat: Nabucca <\/em>Verdiego w re\u017cyserii Krystiana Lady i Fausta <\/em>Gounoda w uj\u0119ciu Beaty Redo-Dobber. Poka\u017ce now\u0105 produkcj\u0119 Halki <\/em>Moniuszki. Zmierzy si\u0119 po swojemu z inscenizacj\u0105 Widm<\/em>, powierzon\u0105 pieczy Jaros\u0142awa Freta, za\u0142o\u017cyciela Teatru ZAR i dyrektora Instytutu Grotowskiego. Przedstawi Don Giovannego <\/em>Mozarta wed\u0142ug koncepcji Andr\u00e9 Hellera Lopesa, jednego z ciekawszych re\u017cyser\u00f3w operowych w Ameryce \u0141aci\u0144skiej, kt\u00f3ry od kilku lat z powodzeniem wprowadza dzie\u0142a Janaczka na sceny brazylijskie. Entuzjastom belcanta zaserwuje C\u00f3rk\u0119 pu\u0142ku <\/em>Donizettiego w wykonaniu koncertowym, mi\u0142o\u015bnikom superwidowisk \u2013 now\u0105 produkcj\u0119 Traviaty, <\/em>zwolennikom edukacji mi\u0119dzypokoleniowej \u2013 prapremier\u0119 opery familijnej Yemaya <\/em>Zygmunta Krauzego, wielbicielom sztuki Terpsychory \u2013 klasyczn\u0105 Giselle <\/em>w choreografii Zofii Rudnickiej i Ewy G\u0142owackiej, oraz dwa modernistyczne balety Strawi\u0144skiego, Gr\u0119 w karty <\/em>i \u015awi\u0119to wiosny<\/em>, przygotowane przez Jacka Przyby\u0142owicza i szwedzkiego tancerza Sigge Modigha.<\/p>\n

B\u0119dzie w czym wybiera\u0107, zw\u0142aszcza \u017ce w repertuarze \u201eosi\u0105d\u0105\u201d te\u017c spektakle, kt\u00f3re mia\u0142y swoj\u0105 premier\u0119 w poprzednim, niezwykle pracowitym sezonie, wplecione mi\u0119dzy najlepsze przedstawienia z lat minionych. Mo\u017ce nadejd\u0105 czasy, kiedy wroc\u0142awscy operomani zaczn\u0105 przerzuca\u0107 si\u0119 podobnymi \u017carcikami, jak bywalcy Opera North, kt\u00f3rzy regularnie uk\u0142adaj\u0105 listy noworocznych postanowie\u0144 bohater\u00f3w przedstawie\u0144 w Leeds. W ubieg\u0142ym sezonie tamtejsze Fiordiligi i Dorabella zaplanowa\u0142y sobie wizyt\u0119 u okulisty, a Zygfryd obieca\u0142 Brunhildzie, \u017ce b\u0119dzie sp\u0119dza\u0142 z ni\u0105 wi\u0119cej czasu w domu. Opera uczy, bawi i wzrusza \u2013 trzeba mie\u0107 jednak z ni\u0105 kontakt na co dzie\u0144.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ten tekst powsta\u0142 jako zapowied\u017a nowego sezonu w Operze Wroc\u0142awskiej i mo\u017cna go odnale\u017a\u0107 tak\u017ce na stronie internetowej teatru. Ale ja w\u0142a\u015bciwie nie o tym – na dobr\u0105 spraw\u0119 rozwijam w\u0105tek podj\u0119ty kilka miesi\u0119cy temu w eseju Straszni nowi mieszczanie, opublikowanym na \u0142amach miesi\u0119cznika „Teatr”. Wtedy wi\u0119kszy nacisk po\u0142o\u017cy\u0142am na rozkwit i upadek opery re\u017cyserskiej, … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-3394","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3394","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3394"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3394\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3402,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3394\/revisions\/3402"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3394"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3394"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3394"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}