{"id":3508,"date":"2018-12-05T23:16:07","date_gmt":"2018-12-05T22:16:07","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=3508"},"modified":"2018-12-09T00:36:26","modified_gmt":"2018-12-08T23:36:26","slug":"tysiac-i-pierwsza-noc-w-bilbao","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=3508","title":{"rendered":"Tysi\u0105c i pierwsza noc w Bilbao"},"content":{"rendered":"

Pewien rzutki mened\u017cer kultury i by\u0142y dyrektor kilku czo\u0142owych scen operowych w Polsce wybra\u0142 si\u0119 na wycieczk\u0119 do Bilbao, po czym stwierdzi\u0142, \u017ce nie ma tam \u017cadnej opery. Tak przynajmniej wynika z jego felietonu sprzed czterech lat, w kt\u00f3rym nie oby\u0142o si\u0119 bez uszczypliwo\u015bci pod adresem pewnego re\u017cysera, a zarazem nast\u0119pcy autora na jednym z wa\u017cniejszych foteli dyrektorskich. Felietonista pomaszerowa\u0142 do Teatro Arriaga, odnalaz\u0142 w repertuarze jakie\u015b „dramaty, komedie, musicale, operetki i zarzuele”, a z oper wypatrzy\u0142 tylko dwa, nieznane mu zreszt\u0105 tytu\u0142y. S\u0119k w tym, \u017ce przepi\u0119kny neobarokowy gmach nad brzegiem rzeki Nervi\u00f3n nigdy nie by\u0142 teatrem operowym z prawdziwego zdarzenia. Serce opery w Bilbao bije zupe\u0142nie gdzie indziej. Znienawidzony konkurent felietonisty wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z miejscowym stowarzyszeniem ABAO-OLBE i w stolicy prowincji Vizkaya wyre\u017cyserowa\u0142 co najmniej trzy przedstawienia, mi\u0119dzy innymi Kr\u00f3la Rogera<\/em> Szymanowskiego z Mariuszem Kwietniem w roli tytu\u0142owej i z \u0141ukaszem Borowiczem za pulpitem dyrygenckim. Istnieniu wszystkich wymienionych zaprzeczy\u0107 nie spos\u00f3b, podobnie jak egzystencji Artura Ruci\u0144skiego, kt\u00f3ry nie dalej jak miesi\u0105c temu \u015bpiewa\u0142 parti\u0119 Marcella w Cyganerii – <\/em>i nie by\u0142 to bynajmniej jego pierwszy wyst\u0119p w Bilbao. <\/span><\/p>\n

Wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 w 1953 roku, kiedy czterech entuzjast\u00f3w opery – Jos\u00e9 Luis de la Rica, Guillermo Videgain, Jos\u00e9 Antonio Lipperheide i Juan El\u00faa – sformu\u0142owa\u0142o statut Asociaci\u00f3n Bilba\u00edna de Amigos de la \u00d3pera i ruszy\u0142o w \u015bwiat, \u017ceby pozyska\u0107 wykonawc\u00f3w pierwszego powojennego sezonu. W programie znalaz\u0142o si\u0119 pi\u0119\u0107 tytu\u0142\u00f3w (Tosca, <\/em>Aida, Rigoletto, Trubadur<\/em> i Faworyta<\/em>), pod batut\u0105 Giuseppe Podest\u00e1 i w obsadach z\u0142o\u017conych z wi\u0119kszo\u015bci z solist\u00f3w mediola\u0144skiej La Scali. Festiwale odbywa\u0142y si\u0119 rokrocznie a\u017c do 1989. Spektaklom towarzyszy\u0142y recitale prawdziwych gwiazd: 17 wrze\u015bnia 1959, z orkiestr\u0105 Gran Teatre del Liceu<\/span>, wyst\u0105pi\u0142a sama Maria Callas. W 1990 roku stowarzyszenie otworzy\u0142o pierwszy sezon operowy, z\u0142o\u017cony z sze\u015bciu przedstawie\u0144 – we wznowionej produkcji Faworyty<\/em> zab\u0142y\u015bli mi\u0119dzy innymi Stefania Toczyska jako Leonora i Alfredo Kraus w partii Fernanda. Do 1999 siedzib\u0105 opery w Bilbao by\u0142 teatr Coliseo Albia, w kt\u00f3rym obecnie mie\u015bci si\u0119 elegancka restauracja i kasyno gry. Rok p\u00f3\u017aniej spektakle przeniesiono do nowiutkiego Palacio Euskalduna, wzniesionego wed\u0142ug projektu Federica Soriano i Dolores Palacios – czerwonawa stalowa konstrukcja w kszta\u0142cie wyci\u0105gni\u0119tego na brzeg statku stan\u0119\u0142a w miejscu dawnej stoczni, niedaleko s\u0142ynnego Muzeum Guggenheima. Pa\u0142ac chlubi si\u0119 najwi\u0119ksz\u0105 scen\u0105 operow\u0105 w Europie – o ponad 600 metr\u00f3w kwadratowych wi\u0119ksz\u0105 od rzekomego rekordzisty, czyli warszawskiego TW-ON. Stowarzyszenie ABAO-OLBE daje og\u00f3\u0142em oko\u0142o 50 spektakli w sezonie, od kilkunastu lat nie odnotowa\u0142o \u017cadnych d\u0142ug\u00f3w, a swoje produkcje finansuje przesz\u0142o w po\u0142owie ze \u015brodk\u00f3w w\u0142asnych. Je\u015bli chodzi o poziom wykonawczy, zdaniem krytyk\u00f3w mie\u015bci si\u0119 w pierwszej tr\u00f3jce oper w Hiszpanii, obok Teatro Real i Gran Teatre del Liceu. Dodajmy, \u017ce w kraju dzia\u0142a przesz\u0142o dwadzie\u015bcia zespo\u0142\u00f3w operowych. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Mikeldi Atxalandabaso (Jaquino) i Anett Fritsch (Marcelina). Fot. E. Moreno Esquibel<\/p>\n

I tak, przez sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat z ok\u0142adem, nazbiera\u0142o si\u0119 999 przedstawie\u0144. Dyrekcja ABAO postanowi\u0142a uczci\u0107 tysi\u0119czn\u0105 noc w operze inscenizacj\u0105 Fidelia<\/em>, jedynej opery Beethovena, o kt\u00f3rej ju\u017c kiedy\u015b pisa\u0142am, \u017ce mia\u0142a de facto<\/em> trzy premiery, cztery uwertury i dwa tytu\u0142y, a kompozytor i tak nie by\u0142 zadowolony z kolejnych poprawek i rewizji. To osobliwe i w opinii wielu muzykolog\u00f3w wewn\u0119trznie p\u0119kni\u0119te arcydzie\u0142o zyska\u0142o nowe \u017cycie po II wojnie \u015bwiatowej. Uznane – nie do ko\u0144ca s\u0142usznie – za uniwersaln\u0105 apoteoz\u0119 pokoju, wolno\u015bci i mi\u0142o\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144skiej, ju\u017c we wrze\u015bniu 1945 roku zabrzmia\u0142o w Berlinie, na scenie jedynego ocala\u0142ego z wojennej zawieruchy Theater des Westens. Dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej przedstawieniem Fidelia <\/em>Karl B\u00f6hm wznowi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 wiede\u0144skiej Staatsoper. W roku 1989, tu\u017c przed upadkiem Muru Berli\u0144skiego, publiczno\u015b\u0107 nowej inscenizacji w Dre\u017anie przyjmowa\u0142a ch\u00f3r wi\u0119\u017ani\u00f3w aplauzem, kt\u00f3ry na ka\u017cdym kolejnym spektaklu przybiera\u0142 cechy demonstracji politycznej. Premier\u0119 w Bilbao – najwi\u0119kszym mie\u015bcie Kraju Bask\u00f3w, narodu bez pa\u0144stwa – urz\u0105dzono w przeddzie\u0144 Mi\u0119dzynarodowego Dnia Eliminacji Przemocy Wobec Kobiet. Na scenie Palacio Euskalduna zawita\u0142a o rok wcze\u015bniejsza produkcja z Teatro de la Maestranza w Sewilli, w re\u017cyserii Jos\u00e9 Carlosa Plazy i scenografii Francisca Leala. Dotar\u0142am na kolejne, tysi\u0105c i pierwsze przedstawienie.<\/p>\n

Plaza i Leal wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105 ze sob\u0105 od lat – w roku 2000 stworzyli porywaj\u0105c\u0105 wizj\u0119 Diab\u0142\u00f3w z Loudun <\/em>Pendereckiego dla tury\u0144skiego Teatro Regio. Ich Fidelio <\/em>jest r\u00f3wnie ascetyczny, tak samo pobudzaj\u0105cy wyobra\u017ani\u0119 i podobnie sugestywnie malowany \u015bwiat\u0142em. Przez niemal ca\u0142y spektakl nad scen\u0105 g\u00f3ruje chropawy prostopad\u0142o\u015bcian – symboliczny mur mi\u0119dzy wi\u0119zieniem a \u015bwiatem zewn\u0119trznym – kt\u00f3ry na przemian si\u0119 uchyla, podnosi, zawisa tu\u017c nad g\u0142ow\u0105 Florestana, \u017ceby w finale ostatecznie ust\u0105pi\u0107 miejsca nieco przymglonej i wci\u0105\u017c jeszcze z\u0142owieszczo odleg\u0142ej panoramie Sewilli. Na p\u0142aszczy\u017anie czysto wizualnej inscenizacja sprawdza si\u0119 bez zarzutu. Nieco gorzej z gestem aktorskim i rysunkiem postaci – re\u017cyser powierzy\u0142 wykonawcom ograniczon\u0105 liczb\u0119 zada\u0144, ogrywanych w k\u00f3\u0142ko i bez specjalnego przekonania. Ciekawy sk\u0105din\u0105d pomys\u0142, \u017ceby w tle, w zwolnionym tempie, ukazywa\u0107 sceny przemocy w nowoczesnych wi\u0119zieniach (od oprawc\u00f3w spod znaku re\u017cimu Franco a\u017c po bestialskie tortury elektrowstrz\u0105sami w Abu Ghraib), odrobin\u0119 zaburzy\u0142 narracj\u0119 muzyczn\u0105 w I akcie. Jaquino – bez zwi\u0105zku z librettem i niezgodnie z intencj\u0105 kompozytora – zosta\u0142 wykreowany na bezmy\u015blnego brutala, triumfuj\u0105cego w finale nad okrutnie wydrwion\u0105 przez los Marcelin\u0105. Leonora zamierzaj\u0105ca si\u0119 na Don Pizarra \u0142opat\u0105 – zamiast grozi\u0107 mu pistoletem – przyprawi\u0142a mnie o kr\u00f3tki, ale trudny do powstrzymania paroksyzm \u015bmiechu. To jednak drobiazgi, tym \u0142atwiejsze do wybaczenia, \u017ce na pot\u0119\u017cnej scenie Palacio Euskalduna uda\u0142o si\u0119 wykreowa\u0107 przyt\u0142aczaj\u0105cy, duszny nastr\u00f3j wi\u0119ziennej klaustrofobii i poczucie mroku, kt\u00f3rego nic nie rozgoni.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Elena Pankratova (Leonora). Fot. E. Moreno Esquibel<\/p>\n

Nie spodziewa\u0142am si\u0119 jednak, \u017ce baskijski Fidelio <\/em>zrobi na mnie a\u017c takie wra\u017cenie pod wzgl\u0119dem muzycznym. Bezsprzecznym bohaterem wieczoru okaza\u0142 si\u0119 Juanjo Mena, prowadz\u0105cy Bilbao Orkestra Sinfonikoa z zegarmistrzowsk\u0105 precyzj\u0105, w wywa\u017conych tempach, z klasycystycznym umiarem, kt\u00f3ry wydoby\u0142 z tej partytury znacznie wi\u0119cej niuans\u00f3w, ni\u017c si\u0119 to zdarza w uj\u0119ciach „protoromantycznych”, sugeruj\u0105cych nie do ko\u0144ca uprawnione skojarzenia z p\u00f3\u017aniejsz\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Meyerbeera i Wagnera. Wprawdzie Mena – wzorem Mahlera – zdecydowa\u0142 si\u0119 na wprowadzenie Leonory III <\/em>przed fina\u0142em II aktu, nie pr\u00f3bowa\u0142 nas jednak przekona\u0107, \u017ce dokonuje tym samym rekapitulacji ca\u0142o\u015bci. Skupi\u0142 si\u0119 raczej na czysto kolorystycznych walorach tej uwertury, wydobytych z r\u00f3wn\u0105 czu\u0142o\u015bci\u0105, jak w przypadku cz\u0119sto zaniedbywanych epizod\u00f3w I aktu (na czele z fenomenalnie rozegranym kwartetem „Mir ist so wunderbar”, w kt\u00f3rym ka\u017cdy z protagonist\u00f3w okazuje ca\u0142kiem inne emocje: zachwyt, obaw\u0119, zazdro\u015b\u0107 i dobroduszne przyzwolenie). Z r\u00f3wnym podziwem obserwowa\u0142am, jak Mena prowadzi solist\u00f3w – w mimo wszystko trudnej akustyce Palacio Euskalduna. Elena Pankratova (Leonora) powt\u00f3rzy\u0142a sw\u00f3j sukces z Sewilli – wyr\u00f3wnanym w rejestrach, swobodnym i pi\u0119knie zaokr\u0105glonym w g\u00f3rze sopranem dramatycznym. Anett Fritsch stworzy\u0142a g\u0142\u0119boko wzruszaj\u0105c\u0105, ujmuj\u0105c\u0105 liryzmem frazy posta\u0107 Marceliny. Godnie partnerowa\u0142 jej pewny intonacyjnie, obdarzony urodziwym tenorem Mikeldi Atxalandabaso (Jaquino). Do\u015bwiadczony w partii Don Pizarra Sebastian Holecek chwilami za bardzo szar\u017cowa\u0142, ale w duecie z Tiji Faveytsem (Rocco) w I akcie obydwu \u015bpiewakom uda\u0142o si\u0119 wspi\u0105\u0107 na wy\u017cyny interpretacji. Egils Silins tchn\u0105\u0142 niespodziewanie du\u017co ciep\u0142a w epizodyczn\u0105 parti\u0119 Don Fernanda. Peter Wedd wykreowa\u0142 bodaj najbardziej przekonuj\u0105cego Florestana w swojej dotychczasowej karierze – g\u0142osem pewnym, a zarazem ciemnym, \u015bwiadomie brudnym i bardzo dojrza\u0142ym. W jego \u015bpiewie pobrzmiewaj\u0105 ju\u017c echa p\u00f3\u017anych interpretacji Jona Vickersa – my\u015bl\u0119, \u017ce najwy\u017cszy czas, by dyrektorzy teatr\u00f3w wypr\u00f3bowali go w ci\u0119\u017cszym repertuarze Brittenowskim, na czele z tytu\u0142ow\u0105 rol\u0105 w Peterze Grimesie. <\/em><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Peter Wedd (Florestan). Fot. E. Moreno Esquibel<\/p>\n

Opera w Bilbao istnieje. Daje o sobie zna\u0107 du\u017co pewniej i m\u0105drzej ni\u017c niejeden zadufany i zbyt hojnie finansowany teatr w Europie. Rozumie konwencj\u0119, docenia, \u017ce Fidelio <\/em>jest zwierciad\u0142em idei, muzycznym obrazem demon\u00f3w, z kt\u00f3rymi zmaga\u0142 si\u0119 sam kompozytor. Trzeba takich mistrz\u00f3w, jak Juanjo Mena i jego wsp\u00f3\u0142pracownicy, \u017ceby idee przem\u00f3wi\u0142y do nas g\u0142o\u015bniej ni\u017c ludzie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pewien rzutki mened\u017cer kultury i by\u0142y dyrektor kilku czo\u0142owych scen operowych w Polsce wybra\u0142 si\u0119 na wycieczk\u0119 do Bilbao, po czym stwierdzi\u0142, \u017ce nie ma tam \u017cadnej opery. Tak przynajmniej wynika z jego felietonu sprzed czterech lat, w kt\u00f3rym nie oby\u0142o si\u0119 bez uszczypliwo\u015bci pod adresem pewnego re\u017cysera, a zarazem nast\u0119pcy autora na jednym z … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-3508","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3508","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3508"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3508\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3517,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3508\/revisions\/3517"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3508"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3508"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3508"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}