{"id":3539,"date":"2018-12-14T02:38:22","date_gmt":"2018-12-14T01:38:22","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=3539"},"modified":"2024-12-20T14:20:47","modified_gmt":"2024-12-20T13:20:47","slug":"dzis-wojny-nie-bedzie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=3539","title":{"rendered":"Dzi\u015b wojny nie b\u0119dzie"},"content":{"rendered":"

Tak zapisano w kronice 16. pu\u0142ku piechoty Queen’s Westminster, pod dat\u0105 25 grudnia 1914 roku. Na froncie zachodnim trwa\u0142a wojna pozycyjna – strony konfliktu sta\u0142y naprzeciw siebie w linii ci\u0105g\u0142ej, utworzonej z okop\u00f3w, schron\u00f3w i zasiek\u00f3w z drutu kolczastego. Poprzedniej nocy – w okolicach Ypres, gdzie miesi\u0105c wcze\u015bniej rozegra\u0142a si\u0119 pierwsza powa\u017cniejsza bitwa Wielkiej Wojny – grupka szeregowc\u00f3w i podoficer\u00f3w podj\u0119\u0142a spontaniczn\u0105 pr\u00f3b\u0119 fraternizacji. Inicjatywa wysz\u0142a od Niemc\u00f3w, kt\u00f3rzy przyozdobili swoje okopy \u015bwiecide\u0142kami, po czym zacz\u0119li wykrzykiwa\u0107 \u017cyczenia pod adresem okopanych po drugiej stronie Walijczyk\u00f3w. Wkr\u00f3tce zacz\u0119\u0142o si\u0119 wsp\u00f3lne \u015bpiewanie kol\u0119d. Potem \u017co\u0142nierze przeszli do smutniejszej cz\u0119\u015bci Wigilii – pogrzebali swoich poleg\u0142ych we wsp\u00f3lnej mogile na ziemi niczyjej, ko\u0144cz\u0105c ceremoni\u0119 wykonaniem Psalmu 23 przy akompaniamencie dudziarza z 6. batalionu Gordon Highlanders. Oficerowie og\u0142osili rozejm do \u015bwitu drugiego dnia \u015bwi\u0105t, zarz\u0105dzaj\u0105c, \u017ce ich podw\u0142adni maj\u0105 pozosta\u0107 w okopach. \u017bo\u0142nierze nie pos\u0142uchali – przez ca\u0142y nast\u0119pny dzie\u0144 wymieniali si\u0119 prowiantem, alkoholem i drobnymi upominkami w pasie mi\u0119dzy liniami fortyfikacji. Podobno rozegrali nawet mecz pi\u0142karski. Po zako\u0144czeniu rozejmu ani my\u015bleli powr\u00f3ci\u0107 do walki. W niekt\u00f3rych punktach frontu zawieszenie broni uda\u0142o si\u0119 przeci\u0105gn\u0105\u0107 a\u017c do 3 stycznia. Kres okopowej sielance po\u0142o\u017cyli snajperzy, strzelaj\u0105c do wszystkich, kt\u00f3rzy pr\u00f3bowali przedosta\u0107 si\u0119 na stron\u0119 wroga. Od tamtej pory dow\u00f3dcy cz\u0119\u015bciej przerzucali swoje oddzia\u0142y z miejsca na miejsce, \u017ceby zapobiec kolejnym incydentom bratania si\u0119 z przeciwnikiem.<\/p>\n

Ten rozejm wydarzy\u0142 si\u0119 naprawd\u0119 i zosta\u0142 upami\u0119tniony w dziesi\u0105tkach sztuk teatralnych, piosenek, powie\u015bci i film\u00f3w. Kenneth Branagh wpl\u00f3t\u0142 go w akcj\u0119 kinowej wersji Czarodziejskiego fletu <\/em>Mozarta, przeniesionego w oniryczn\u0105 sceneri\u0119 Wielkiej Wojny. W 2005 roku pos\u0142u\u017cy\u0142 za kanw\u0119 filmu wojennego Joyeux No\u00ebl<\/i> w re\u017cyserii Christiana Cariona. Kilka lat p\u00f3\u017aniej Mark Campbell przerobi\u0142 scenariusz filmu na libretto opery Silent Night, <\/em>zam\u00f3wionej przez Minnesota Opera w koprodukcji z Opera Philadelphia. Skomponowaniem muzyki zaj\u0105\u0142 si\u0119 niespe\u0142na czterdziestoletni Kevin Puts, absolwent Eastman School of Music i Uniwersytetu Yale. Prapremier\u0119 w listopadzie 2011 roku, w Ordway Center for the Performing Arts w Saint Paul w stanie Minnesota, przyj\u0119to huraganow\u0105 owacj\u0105. Rok p\u00f3\u017aniej debiutancka opera Putsa otrzyma\u0142a Nagrod\u0119 Pulitzera. W 2014 doczeka\u0142a si\u0119 inscenizacji w Wexford. W ramach muzycznych obchod\u00f3w stulecia rozejmu w Compi\u00e8gne zawita\u0142a do Opera North, przedstawiona w wersji p\u00f3\u0142scenicznej w auli Ratusza w Leeds, gmachu, kt\u00f3ry zdaniem Zygmunta Baumana na\u015bladowa\u0142 naraz „pa\u0142ace faraon\u00f3w, \u015bwi\u0105tynie greckie i ksi\u0105\u017c\u0119ce dwory”. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Quirijn de Lang (Porucznik Audebert), Richard Burkhard (Porucznik Horstmayer) i Timothy Nelson (Porucznik Gordon). Fot. Tristram Kenton<\/p>\n

Owszem, muzyka Putsa jest raczej genialnym pastiszem ni\u017c produktem oryginalnej inwencji tw\u00f3rczej kompozytora. To prawda, \u017ce libretto Campbella powiela szereg kulturowych i literackich stereotyp\u00f3w. A przecie\u017c jedno z\u0142\u0105czone z drugim daje piorunuj\u0105cy efekt – porusza w odbiorcy najczulsze struny, prawem odruchu warunkowego nasuwa przed oczy obraz wojny, kt\u00f3ra zniszczy\u0142a cia\u0142a i dusze milion\u00f3w ludzi, zbanalizowa\u0142a przemoc, powo\u0142a\u0142a do \u017cycia demony totalitaryzmu. Puts po mistrzowsku nawarstwia i rozwarstwia narracj\u0119. Pseudomozartowski duet w prologu, kiedy decyzja o podj\u0119ciu inwazji na Belgi\u0119 i Francj\u0119 przerywa spektakl w jednej z berli\u0144skich oper, tonie w masie d\u017awi\u0119kowej orkiestry, przywodz\u0105cej skojarzenia z partyturami Strawi\u0144skiego i Var\u00e8se’a. W niezwyk\u0142ej arii francuskiego porucznika Audeberta – kt\u00f3ry nie mo\u017ce si\u0119 skupi\u0107 nad podsumowaniem strat w swoim oddziale, z\u0142amany t\u0119sknot\u0105 za \u017con\u0105 i urodzonym pod jego nieobecno\u015b\u0107 dzieckiem – pobrzmiewaj\u0105 z\u0142owieszcze echa Peleasa i Melizandy<\/em>. W aurze d\u017awi\u0119kowej niemieckich okop\u00f3w przewa\u017caj\u0105 odniesienia do idiomu Ryszarda Straussa, w szeregach brytyjskich – do tw\u00f3rczo\u015bci Brittena. Z pozornego chaosu wojennych ko\u0142ysanek, \u015bpiewanych r\u00f3wnocze\u015bnie w trzech j\u0119zykach, wy\u0142ania si\u0119 misterna, urzekaj\u0105ca spokojem polifonia. <\/span><\/p>\n

Gdyby ten utw\u00f3r wystawi\u0107 bez przekonania, otar\u0142by si\u0119 o kicz. Soli\u015bci i zespo\u0142y Opera North potraktowali go jednak zgodnie z intencj\u0105 tw\u00f3rc\u00f3w – jako operowy ho\u0142d dla Europy, kt\u00f3rej ju\u017c nie ma, kt\u00f3ra odesz\u0142a w niebyt zabieraj\u0105c ze sob\u0105 zg\u0142adzone formy, konwencje i style. Silent Night <\/em>opowiada o niej j\u0119zykiem, kt\u00f3ry bez trudu trafi\u0142by do serc tamtych m\u0119\u017cczyzn – id\u0105cych w okopy jak byd\u0142o na rze\u017a – i zostawionych w domach kobiet, truchlej\u0105cych na d\u017awi\u0119k ka\u017cdego pukania do drzwi. Wyczu\u0142 to re\u017cyser Tim Albery, kt\u00f3ry opar\u0142 si\u0119 pokusie „udos\u0142ownienia” scen z pola bitwy, skupiwszy si\u0119 w zamian na bardzo precyzyjnym zarysowaniu indywidualnych postaci i bohater\u00f3w zbiorowych. \u017bo\u0142nierzy zgromadzonych na estradzie auli dzieli raczej dystans symboliczny ni\u017c fizyczny – podkre\u015blony odmienno\u015bci\u0105 mundur\u00f3w i akcesori\u00f3w (znakomite kostiumy i bardzo oszcz\u0119dna scenografia Hannah Clark), barier\u0105 j\u0119zyka, specyfik\u0105 mowy cia\u0142a. Przestrze\u0144 rozgraniczaj\u0105ca poszczeg\u00f3lne grupy ch\u00f3rzyst\u00f3w i muzyk\u00f3w orkiestrowych kojarzy si\u0119 z g\u0119st\u0105 sieci\u0105 row\u00f3w i okop\u00f3w. Nie ma krwi ani wylewaj\u0105cych si\u0119 z brzuch\u00f3w wn\u0119trzno\u015bci, ale i tak wida\u0107, kto jest martwy (\u015bwietna scena, w kt\u00f3rej kilku \u017co\u0142nierzy uk\u0142ada si\u0119 na estradzie jak do snu; po chwili towarzysze broni przychodz\u0105 ich pogrzeba\u0107). Reszty dope\u0142niaj\u0105 sugestywne \u015bwiat\u0142a (Thomas C. Hase) i projekcje fragment\u00f3w historycznych kronik filmowych, rzutowane na prospekt organ\u00f3w Ratusza.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Scena zbiorowa. Fot. Tristram Kenton<\/p>\n

Na dobr\u0105 spraw\u0119 wszystkim \u015bpiewakom – mo\u017ce poza M\u00e1ire Flavin, dysponuj\u0105c\u0105 sopranem nie do\u015b\u0107 skupionym i urodziwym, by wypa\u015b\u0107 przekonuj\u0105co w roli wielkiej divy operowej Anny S\u00f8rensen – uda\u0142o si\u0119 stworzy\u0107 postaci pami\u0119tne. Obdarzony jasnym, bardzo d\u017awi\u0119cznym tenorem Rupert Charlesworth fenomenalnie odda\u0142 przemian\u0119 Nikolausa Sprinka z bo\u017cyszcza berli\u0144skich scen w z\u0142amanego okrucie\u0144stwem wojny \u017co\u0142nierza. Holenderski baryton Quirijn de Lang, imponuj\u0105cy subtelno\u015bci\u0105 i kultur\u0105 frazy, okaza\u0142 si\u0119 idealnym odtw\u00f3rc\u0105 roli melancholijnego Audeberta. Richard Burkhard i Adrian Clarke sprawili si\u0119 doskonale w dw\u00f3ch innych partiach barytonowych: porucznika Horstmayera i Ojca Palmera. Serca publiczno\u015bci skrad\u0142 jednak Geoffrey Dolton w roli Ponchela, ordynansa Audeberta, kt\u00f3ry parzy\u0142 najlepsz\u0105 kaw\u0119 na \u015bwiecie, nosi\u0142 za pazuch\u0105 budzik, \u017ceby nie zapomnie\u0107 o rodzinnym domu i ostatecznie pad\u0142 ofiar\u0105 bratob\u00f3jczego ognia – wracaj\u0105c z potajemnej wizyty u matki za niemieck\u0105 lini\u0105 frontu. Ca\u0142o\u015b\u0107 narracji muzycznej sprawnie ogarn\u0105\u0142 Nicholas Kok, jednocz\u0105c pod swoj\u0105 batut\u0105 orkiestr\u0119 Opera North i kilka zespo\u0142\u00f3w ch\u00f3ralnych. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Z prawej Quirijn de Lang i Geoffrey Dolton (Ponchel). Fot. Tristram Kenton<\/p>\n

W jednej z ostatnich scen Silent Night <\/em>Ponchel umiera na r\u0119kach Audeberta i przekazuje mu wiadomo\u015b\u0107, \u017ce jego nowo narodzony syn ma na imi\u0119 Henri. Chwil\u0119 potem zagniewany francuski genera\u0142 dyscyplinuje Audeberta i za kar\u0119 wysy\u0142a go w inny punkt dzia\u0142a\u0144 wojennych. Audebert jest synem genera\u0142a. Ojciec wysy\u0142a go pod Verdun – w miejsce, o kt\u00f3rym pies z kulaw\u0105 nog\u0105 nie s\u0142ysza\u0142 i gdzie porucznik nie b\u0119dzie mia\u0142 okazji fraternizowa\u0107 si\u0119 z wrogiem. Tak ko\u0144czy si\u0119 opera o kr\u00f3tkim i tragicznym w skutkach pojednaniu. Tak ko\u0144czy si\u0119 nadzieja, \u017ce melancholijny porucznik kiedykolwiek wr\u00f3ci z frontu i pozna swoje dziecko. Tak si\u0119 zaczyna gorzka ironia Wielkiej Wojny, kt\u00f3ra mia\u0142a po\u0142o\u017cy\u0107 kres wszystkim wojnom.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tak zapisano w kronice 16. pu\u0142ku piechoty Queen’s Westminster, pod dat\u0105 25 grudnia 1914 roku. Na froncie zachodnim trwa\u0142a wojna pozycyjna – strony konfliktu sta\u0142y naprzeciw siebie w linii ci\u0105g\u0142ej, utworzonej z okop\u00f3w, schron\u00f3w i zasiek\u00f3w z drutu kolczastego. Poprzedniej nocy – w okolicach Ypres, gdzie miesi\u0105c wcze\u015bniej rozegra\u0142a si\u0119 pierwsza powa\u017cniejsza bitwa Wielkiej Wojny … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-3539","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3539","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3539"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3539\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8528,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3539\/revisions\/8528"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3539"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3539"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3539"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}