{"id":3620,"date":"2019-01-21T00:17:51","date_gmt":"2019-01-20T23:17:51","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=3620"},"modified":"2019-01-24T20:12:17","modified_gmt":"2019-01-24T19:12:17","slug":"gdzie-postawic-to-naczynie-czyli-klopoty-z-moniuszka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=3620","title":{"rendered":"Gdzie postawi\u0107 to naczynie, czyli k\u0142opoty z Moniuszk\u0105"},"content":{"rendered":"

Gdyby m\u00f3zg nie ulega\u0142 z\u0142udzeniom, dzia\u0142a\u0142by znacznie mniej sprawnie. Iluzje pomagaj\u0105 nam porz\u0105dkowa\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 i podejmowa\u0107 szybkie decyzje. Pewien brytyjski uczony, specjalista psychologii poznawczej, opisa\u0142 prawie p\u00f3\u0142 wieku temu bardzo dziwne zjawisko. Uczestnicy eksperymentu Harry’ego McGurka obejrzeli film, w kt\u00f3rym wizja by\u0142a niesp\u00f3jna z foni\u0105. Obraz filmowy przedstawia\u0142 osob\u0119 powtarzaj\u0105c\u0105 sylab\u0119 „ga”. Ze \u015bcie\u017cki d\u017awi\u0119kowej dobiega\u0142 g\u0142os powtarzaj\u0105cy sylab\u0119 „ba”. Zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 odbiorc\u00f3w filmiku s\u0142ysza\u0142a sylab\u0119 „da”. Iluzja, nazwana efektem McGurka, jest jednym z mocniejszych dowod\u00f3w na istnienie tak zwanej integracji multimodalnej, kt\u00f3ra umo\u017cliwia nam prawid\u0142owe funkcjonowanie w przestrzeni spo\u0142ecznej i kulturowej. Czego uszy nie dowidz\u0105, to oczy dos\u0142ysz\u0105. Normalni ludzie s\u0105 wyj\u0105tkowo podatni na efekt McGurka. Odporno\u015b\u0107 na to z\u0142udzenie wyst\u0119puje u dyslektyk\u00f3w, autystyk\u00f3w, pacjent\u00f3w cierpi\u0105cych na chorob\u0119 Alzheimera oraz… u cz\u0119\u015bci os\u00f3b paraj\u0105cych si\u0119 zawodowo muzyk\u0105.<\/p>\n

Troch\u0119 si\u0119 zaniepokoi\u0142am, kiedy wysz\u0142o na jaw, \u017ce jestem ca\u0142kowicie niepodatna na t\u0119 uporczyw\u0105 iluzj\u0119. Krytyka muzyczna to mimo wszystko zaw\u00f3d spo\u0142ecznego zaufania. Staram si\u0119 wykonywa\u0107 swoj\u0105 robot\u0119 najlepiej jak potrafi\u0119, licho jednak wie, czy s\u0142ysz\u0105c to, co s\u0142ycha\u0107, i widz\u0105c to, co wida\u0107, nie podkopuj\u0119 czasem w\u0142asnej wiarygodno\u015bci. Ostatnio moje obawy si\u0119 nasili\u0142y: d\u017awi\u0119ki i obrazy dobiegaj\u0105ce z polskich scen i estrad w pocz\u0105tkach Roku Moniuszkowskiego stoj\u0105 w jawnej sprzeczno\u015bci z oczekiwaniami odbiorc\u00f3w. Zdrowsi na umy\u015ble koledzy po fachu pr\u00f3buj\u0105 niwelowa\u0107 ten dysonans poznawczy. Ja nie potrafi\u0119. Widz\u0119 „ga”, s\u0142ysz\u0119 „ba”, i mam zamiar szczerze si\u0119 z Pa\u0144stwem podzieli\u0107 swoimi wra\u017ceniami.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Halka <\/em>w Operze Wroc\u0142awskiej. Fot. Krzysztof Bieli\u0144ski<\/p>\n

Zaczn\u0119 od niedawnej premiery Halki <\/em> w Operze Wroc\u0142awskiej. Postrzeganie synkretyczne – nie tylko d\u017awi\u0119ku i obrazu, ale i rewelacji medialnych, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do wszcz\u0119cia procedury odwo\u0142ania Marcina Na\u0142\u0119cz-Niesio\u0142owskiego ze stanowiska dyrektora teatru – zaowocowa\u0142o wysypem recenzji z ca\u0142kiem innego przedstawienia ni\u017c to, kt\u00f3re w swym autystycznym umy\u015ble przetworzy\u0142am kilka tygodni temu. Mimo najszczerszych ch\u0119ci w re\u017cyserii Gra\u017cyny Szapo\u0142owskiej nie dopatrzy\u0142am si\u0119 ani tendencji bogoojczy\u017anianych, ani uleg\u0142o\u015bci wobec panuj\u0105cej nam niemi\u0142osiernie formacji politycznej. Dostrzeg\u0142am w niej tylko ca\u0142kowit\u0105 bezradno\u015b\u0107 warsztatow\u0105 i niezrozumienie konfliktu tkwi\u0105cego u sedna narracji zawartej w libretcie i partyturze. Wstrzymam si\u0119 od oceny decyzji dyrekcji, kt\u00f3ra zrezygnowa\u0142a ze wsp\u00f3\u0142pracy przy tym spektaklu z Irin\u0105 Brook – moim zdaniem wskutek nagonki prasowej, zarzucaj\u0105cej Operze najmowanie „dyletant\u00f3w” w rodzaju Krystiana Lady, kt\u00f3ry, jak na z\u0142o\u015b\u0107, zosta\u0142 w\u0142a\u015bnie pierwszym laureatem Mortier Next Generation Award za wyj\u0105tkowe dokonania w dziedzinie teatru muzycznego, zainicjowanej mi\u0119dzy innymi przez Serge’a Dorny’ego, dyrektora Opery w Lyonie, i Albrechta Thiemanna, redaktora presti\u017cowego magazynu „Opernwelt”. Na tym etapie burzy w mediach ka\u017cda decyzja zosta\u0142aby \u017ale przyj\u0119ta – ci sami dziennikarze, kt\u00f3rzy kilka lat temu z\u017cymali si\u0119 na dyktatorskie zap\u0119dy Ewy Michnik i jej malinowy gust teatralny, teraz lej\u0105 krokodyle \u0142zy nad dawnymi przedstawieniami w tandetnych kostiumach i scenografii zalanej blaskiem dyskotekowych \u015bwiate\u0142. Nie powinni zatem narzeka\u0107 na kiczowat\u0105 koncepcj\u0119 Szapo\u0142owskiej. Zostawmy ten temat na boku i skupmy si\u0119 na stronie muzycznej, z nerwem i wyczuciem stylu przygotowanej przez Na\u0142\u0119cz-Niesio\u0142owskiego, na znakomitej pracy ch\u00f3ru – jednego z najlepszych w Polsce, a z pewno\u015bci\u0105 najlepszego we Wroc\u0142awiu – na zapale i umiej\u0119tno\u015bciach wi\u0119kszo\u015bci solist\u00f3w oraz absolutnie fenomenalnym wyst\u0119pie Juryja Horodeckiego w partii Jontka. Laureat I Nagrody VII Konkursu Moniuszkowskiego w TW-ON, ucze\u0144 Rainy Kabaivanskiej i Jos\u00e9go van Dama, stworzy\u0142 kreacj\u0119 wokaln\u0105 na miar\u0119 przedwojennych, a mo\u017ce i „carskich” gwiazd formatu Leonida Sobinowa – tenorem lirycznym, a mimo to ciemnym w barwie, fraz\u0105 lej\u0105c\u0105 si\u0119 jak p\u0142ynne z\u0142oto i ze wspania\u0142ym zrozumieniem tekstu, podawanego z ledwie wyczuwalnym obcym akcentem. Szkoda, \u017ce przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 recenzent\u00f3w zbyt\u0105 w najlepszym razie zdawkowymi komplementami.
\n<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Przed koncertowym wykonaniem Halki <\/em>„w\u0142oskiej” w TW-ON. Fot. \u0141ukasz Kowalski\/PR<\/p>\n

W zupe\u0142nie innej atmosferze wyczekiwano oficjalnej inauguracji w TW-ON, z H<\/em>alk\u0105 <\/em>we w\u0142oskiej wersji j\u0119zykowej, z udzia\u0142em zespo\u0142u Europa Galante pod batut\u0105 Fabia Biondiego. Podnios\u0142y si\u0119 wprawdzie pojedyncze g\u0142osy, \u017ce troch\u0119 nie wypada zaczyna\u0107 Roku Moniuszkowskiego odgrzewanym kotletem z sierpniowego festiwalu Chopin i jego Europa, i to jeszcze w wykonaniu koncertowym, cho\u0107 najbogatszy teatr operowy w Polsce m\u00f3g\u0142by na t\u0119 okazj\u0119 przygotowa\u0107 jak\u0105\u015b pe\u0142nospektaklow\u0105 premier\u0119. Przewa\u017cy\u0142 jednak entuzjazm. Wojciech M\u0142ynarski rozmarzy\u0142 si\u0119 kiedy\u015b: „gdyby Przybora pisa\u0142 po francusku…”, cz\u0119\u015b\u0107 uprzedzonych do Moniuszki meloman\u00f3w wysz\u0142a z za\u0142o\u017cenia, \u017ce Halk\u0119 <\/em>da si\u0119 wytrzyma\u0107 tylko po w\u0142osku. Przyznaj\u0119, by\u0142o to bardzo ciekawe i od\u015bwie\u017caj\u0105ce do\u015bwiadczenie. Naprawd\u0119 da\u0142o si\u0119 s\u0142ysze\u0107, \u017ce Biondi wydoby\u0142 z tej partytury lekcewa\u017cone od dziesi\u0119cioleci pok\u0142ady inwencji kontrapunktycznej, podkre\u015bli\u0142 jej lekko\u015b\u0107 i finezj\u0119, odkry\u0142 w niej niespodziewane detale, a co najistotniejsze – zrozumia\u0142 przekaz celniej ni\u017c niejeden Polak (fenomenalnie zaakcentowane „burkliwe” piana ch\u00f3ru w IV akcie, w kt\u00f3rych kryje si\u0119 ponura zapowied\u017a ch\u0142opskiej rabacji). Ale da\u0142o si\u0119 te\u017c s\u0142ysze\u0107, \u017ce w \u017cywiole polskiego ta\u0144ca (cho\u0107by w bisowanym mazurze) dyrygent czuje si\u0119 r\u00f3wnie obco, jak Christian Thielemann w specyficznych rytmach walca wiede\u0144skiego. To jednak drobiazgi, nieistotne wobec sposobno\u015bci obcowania z Halk\u0105 <\/em>jako dzie\u0142em europejskim, przyoblekaj\u0105cym odmienne kszta\u0142ty w zale\u017cno\u015bci od uj\u0119cia j\u0119zykowego i zwi\u0105zanej z nim tradycji muzycznej. Dlatego tym bardziej dziwi, \u017ce do g\u0142\u00f3wnych partii w Halce <\/em>„w\u0142oskiej” zatrudniono tylko dwoje cudzoziemskich \u015bpiewak\u00f3w – i to nie W\u0142och\u00f3w, tylko Hiszpank\u0119 Tin\u0119 Gorin\u0119 w roli tytu\u0142owej i brazylijskiego Jontka Matheusa Pompeu. Dlatego z\u0142o\u015bci, \u017ce polscy soli\u015bci, blisko p\u00f3\u0142 roku po koncercie w Studiu im. Witolda Lutos\u0142awskiego, dalej \u015bpiewali swoje partie bez przekonania, z tekstem opanowanym „na ma\u0142p\u0119” i podanym fataln\u0105 dykcj\u0105. Z ca\u0142ej obsady bez zarzutu – ba, rewelacyjnie! – wypad\u0142 tylko Pompeu, Jontek \u017carliwy, wy\u015bmienity technicznie i porywaj\u0105cy przemy\u015blanym rysunkiem postaci. W przeciwie\u0144stwie do wielu entuzjast\u00f3w nie traktuj\u0119 wi\u0119c Halki <\/em>pod Biondim jako „jedynie s\u0142usznej”. Czekam na dopracowan\u0105 w ka\u017cdym calu wersj\u0119 w\u0142osk\u0105 i – z mniejsz\u0105 ju\u017c nadziej\u0105 – na inne wersje, cho\u0107by francusk\u0105 i niemieck\u0105, kt\u00f3re przy odrobinie szcz\u0119\u015bcia i znacznie wi\u0119kszym nak\u0142adzie si\u0142 komitetu obchod\u00f3w Roku Moniuszkowskiego mog\u0142yby zawojowa\u0107 \u015bwiatowe sceny z podobnym sukcesem, jak Sprzedana narzeczona <\/em>Smetany.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Straszny dw\u00f3r <\/em>w Polskiej Operze Kr\u00f3lewskiej. Fot. Maciej Czerski<\/p>\n

Na Straszny dw\u00f3r <\/em>do Polskiej Opery Kr\u00f3lewskiej sz\u0142am jak na \u015bci\u0119cie. Z ocen\u0105 dorobku tej sceny nie daj\u0105 rady nawet najwi\u0119ksi mistrzowie integracji poznawczej. Przyj\u0119\u0142o si\u0119 jednak chwali\u0107 stron\u0119 muzyczn\u0105 spektakli – ze wzgl\u0119du na sympati\u0119 dla zespo\u0142u, kt\u00f3ry w wi\u0119kszo\u015bci wywodzi si\u0119 z dawnego sk\u0142adu Warszawskiej Opery Kameralnej; gani\u0107 stron\u0119 inscenizacyjn\u0105 – z uwagi na konserwatyzm dyrektora Ryszarda Peryta; i usprawiedliwia\u0107 wszelkie niedostatki mikroskopijnymi rozmiarami sceny, widowni oraz kana\u0142u orkiestrowego w Teatrze Stanis\u0142awowskim. Postanowi\u0142am odczeka\u0107 do \u00f3smego przedstawienia po premierze: w nadziei, \u017ce muzycznie rzecz zd\u0105\u017cy okrzepn\u0105\u0107, a reszt\u0119 jako\u015b przetrzymam. \u015awi\u0119ta naiwno\u015bci… O pomys\u0142ach Peryta na Straszny dw\u00f3r <\/em>w konwencji \u017ca\u0142oby po powstaniu styczniowym, z III aktem w galerii portret\u00f3w trumiennych i Agnus Dei<\/em> z III Litanii ostrobramskiej <\/em>zamiast mazura pisali ju\u017c inni. Od siebie dodam, \u017ce ten niewiarygodny pokaz teatralnej amatorszczyzny i braku szacunku do dzie\u0142a chwilami zakrawa\u0142 na parodi\u0119 – a\u017c do sceny kuligu, w kt\u00f3rej fircyk Damazy pojawi\u0142 si\u0119 nagle w stroju rosyjskiego bojara. Wtedy zrozumia\u0142am, \u017ce re\u017cyser traktuje sw\u0105 wizj\u0119 \u015bmiertelnie powa\u017cnie. Uczestnicz\u0105cy w tym patriotyczno-szowinistycznym teatrzyku \u015bpiewacy wypadli znacznie poni\u017cej swoich mo\u017cliwo\u015bci, czasem wr\u0119cz skandalicznie. Z szacunku dla solist\u00f3w – niekt\u00f3rych przecie\u017c znakomitych – pomin\u0119 ich nazwiska, bo nie spos\u00f3b budowa\u0107 swoich partii, kiedy orkiestra (niewielka i te\u017c z\u0142o\u017cona z do\u015bwiadczonych muzyk\u00f3w) r\u017cnie w ods\u0142oni\u0119tym kanale jak kapela stra\u017cacka, ci\u0119\u017cko, nier\u00f3wno i w dziwacznych tempach. O tym, jak mo\u017cna gra\u0107 i \u015bpiewa\u0107 w male\u0144kim teatrze, w okrojonym sk\u0142adzie, cho\u0107by pod targan\u0105 wiatrem plandek\u0105 – za to z dobrym dyrygentem za pulpitem – pisa\u0142am ju\u017c nieraz i nie mam zamiaru stosowa\u0107 taryfy ulgowej wobec muzyk\u00f3w wyst\u0119puj\u0105cych w jednej z najpopularniejszych polskich oper. Podrwiwa\u0142am kiedy\u015b z zachowawczej estetyki przedstawie\u0144 w teatrze Stefana Sutkowskiego. Teraz mia\u0142am okazj\u0119 przekona\u0107 si\u0119 o degrengoladzie \u015bwietnego niegdy\u015b zespo\u0142u, rozparcelowanego mi\u0119dzy dwa teatry bez sp\u00f3jnej koncepcji repertuarowej ani pomys\u0142u na przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n

Rok Moniuszkowski dopiero si\u0119 zacz\u0105\u0142 i mo\u017ce jeszcze przynie\u015b\u0107 mi\u0142e niespodzianki. Na razie jednak obchody jednej z wa\u017cniejszych rocznic w naszym \u017cyciu muzycznym sprawiaj\u0105 wra\u017cenie – ogl\u0119dnie rzecz ujmuj\u0105c – nieprzemy\u015blanych. By\u0107 mo\u017ce dlatego Waldemar D\u0105browski, pe\u0142nomocnik do spraw organizacji jubileuszu, zapowiedzia\u0142 w rozmowie z Beat\u0105 Styli\u0144sk\u0105, \u017ce nie chce tych obchod\u00f3w „znacz\u0105co domyka\u0107” i \u017ce przywr\u00f3cenie Moniuszce nale\u017cnego miejsca w kulturze to „zadanie na lata”. No to trzeba by\u0142o wcze\u015bniej zabra\u0107 si\u0119 do roboty.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gdyby m\u00f3zg nie ulega\u0142 z\u0142udzeniom, dzia\u0142a\u0142by znacznie mniej sprawnie. Iluzje pomagaj\u0105 nam porz\u0105dkowa\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 i podejmowa\u0107 szybkie decyzje. Pewien brytyjski uczony, specjalista psychologii poznawczej, opisa\u0142 prawie p\u00f3\u0142 wieku temu bardzo dziwne zjawisko. Uczestnicy eksperymentu Harry’ego McGurka obejrzeli film, w kt\u00f3rym wizja by\u0142a niesp\u00f3jna z foni\u0105. Obraz filmowy przedstawia\u0142 osob\u0119 powtarzaj\u0105c\u0105 sylab\u0119 „ga”. Ze \u015bcie\u017cki d\u017awi\u0119kowej … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-3620","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3620","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3620"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3620\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3633,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3620\/revisions\/3633"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3620"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3620"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3620"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}