{"id":3643,"date":"2019-02-02T01:30:03","date_gmt":"2019-02-02T00:30:03","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=3643"},"modified":"2019-02-02T02:10:08","modified_gmt":"2019-02-02T01:10:08","slug":"co-umarlo-niech-pozostanie-martwe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=3643","title":{"rendered":"Co umar\u0142o, niech pozostanie martwe"},"content":{"rendered":"

W dzieci\u0144stwie zosta\u0142am zwiedziona na manowce. Sta\u0142o si\u0119 to w pewnym domu pracy tw\u00f3rczej, dok\u0105d cz\u0119sto je\u017adzili\u015bmy poza sezonem, bo ojciec mia\u0142 lu\u017ane podej\u015bcie do obowi\u0105zku szkolnego swoich dzieci. Z braku r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w wype\u0142nia\u0142am sobie czas samodzielnie i zaprzyja\u017ani\u0142am si\u0119 z pani\u0105, kt\u00f3ra prowadzi\u0142a miejscow\u0105 bibliotek\u0119. By\u0142y tam tylko dwa rodzaje ksi\u0105\u017cek: publikacje naukowe z dziedziny historii sztuki oraz krymina\u0142y. Bibliotekarka – uznawszy, \u017ce te pierwsze s\u0105 dla mnie za trudne – z entuzjazmem wprowadzi\u0142a mnie w \u015bwiat opowiada\u0144 z Sherlockiem Holmesem, ameryka\u0144skiej powie\u015bci noir i zagadek Agathy Christie. Dzi\u0119ki tak wczesnej inicjacji wci\u0105\u017c mam s\u0142abo\u015b\u0107 do thriller\u00f3w i krymina\u0142\u00f3w. Dlatego z rosn\u0105cym zainteresowaniem obserwowa\u0142am wsp\u00f3\u0142prac\u0119 szkockiego kompozytora Stuarta McRae z mieszkaj\u0105c\u0105 w Glasgow pisark\u0105 Louise Welsh, kt\u00f3ra zadebiutowa\u0142a w 2002 roku mroczn\u0105 powie\u015bci\u0105 The Cutting Room<\/em> (wydan\u0105 w Polsce pod tytu\u0142em Ci\u0119cie<\/em>) i szybko zyska\u0142a renom\u0119 mistrzyni thrillera psychologicznego. Do tej pory tandem zrealizowa\u0142 trzy opery z suspensem: zaledwie pi\u0119tnastominutowy Remembrance Day <\/em>(2009), nominowan\u0105 do nagrody Oliviera jednoakt\u00f3wk\u0119 Ghost Patrol <\/em>(2012) i oper\u0119 w czterech scenach The Devil Inside <\/em>(2016), na podstawie Diablika we flaszce <\/em>(The Bottle Imp<\/em>) Roberta Louisa Stevensona – jednomy\u015blnie uznan\u0105 za jedno z najwi\u0119kszych wydarze\u0144 sezonu w Operze Szkockiej.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Anthropocene, <\/em>scena z I aktu. Sarah Champion (Daisy), Stephen Gadd (Charles), Jeni Bern (Prentice) i Mark Le Brocq (Harry King). Fot. James Glossop<\/p>\n

Na kolejny owoc ich wsp\u00f3\u0142pracy nie trzeba by\u0142o d\u0142ugo czeka\u0107. Tym razem McRae i Welsh postanowili stworzy\u0107 oper\u0119 z prawdziwego zdarzenia: przesz\u0142o dwugodzinn\u0105, z\u0142o\u017con\u0105 z trzech akt\u00f3w, z o\u015bmiorgiem solist\u00f3w i ca\u0142kiem poka\u017an\u0105 orkiestr\u0105. G\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em inspiracji dla Anthropocene<\/em>, kt\u00f3ry tydzie\u0144 temu mia\u0142 prapremier\u0119 w Glasgow, by\u0142 pe\u0142nometra\u017cowy du\u0144ski dokument Wyprawa na koniec \u015bwiata<\/em>, w re\u017cyserii Daniela Dencika. Film, zapieraj\u0105cy dech w piersiach urod\u0105 obrazu, opowiada histori\u0119 nietypowej wyprawy do fiord\u00f3w p\u00f3\u0142nocnej Grenlandii. Na pok\u0142adzie tradycyjnego tr\u00f3jmasztowego szkunera znale\u017ali si\u0119 nie tylko naukowcy, ale te\u017c arty\u015bci. Dencik zarejestrowa\u0142 ich rozmowy, kt\u00f3re w pewnym momencie przekszta\u0142ci\u0142y si\u0119 w zdumiewaj\u0105c\u0105 debat\u0119 o naturze ludzkiej i miejscu cz\u0142owieka w przyrodzie. Welsh zafascynowa\u0142 przede wszystkim motyw statku jako zamkni\u0119tego mikro\u015bwiata, swoistej miniatury \u017cycia spo\u0142ecznego i rz\u0105dz\u0105cych nim regu\u0142. Romantyczny \u017caglowiec zast\u0105pi\u0142a ultranowoczesn\u0105 jednostk\u0105 badawcz\u0105 „King’s Anthropocene”, na kt\u00f3rej po pr\u00f3bki lodu do bada\u0144 pop\u0142yn\u0119\u0142o ma\u0142\u017ce\u0144stwo uczonych (Profesor Prentice i jej m\u0105\u017c Charles) w towarzystwie narcystycznego sponsora przedsi\u0119wzi\u0119cia Harry’ego Kinga, jego rozpieszczonej c\u00f3rki Daisy, amatorki fotografii podr\u00f3\u017cniczej, dziennikarza i \u0142owcy sensacji Milesa, in\u017cyniera pok\u0142adowego Vasco oraz dowodz\u0105cego statkiem Kapitana Rossa. Punktem wyj\u015bcia akcji jest gwa\u0142towne za\u0142amanie pogody w ko\u0144cu arktycznego lata. Trzy osoby, kt\u00f3re zesz\u0142y na l\u0105dol\u00f3d po pr\u00f3bki, zwlekaj\u0105 z powrotem na statek, kt\u00f3ry w konsekwencji zostaje unieruchomiony w zamarzni\u0119tym fiordzie. Maruderzy docieraj\u0105 wreszcie na pok\u0142ad, ci\u0105gn\u0105c ze sob\u0105 wielki blok lodu z zatopionym wewn\u0105trz ludzkim cia\u0142em. Noc\u0105, w blasku zorzy polarnej, Daisy dostrzega jaki\u015b ruch pod powierzchni\u0105 lodowej bry\u0142y. Vasco rozkrusza blok. Ze \u015brodka wyrywa si\u0119 w konwulsjach m\u0142oda, spowita w biel kobieta. Niew\u0105tpliwie \u017cywa.<\/p>\n

W dalszym toku narracji daj\u0105 o sobie zna\u0107 w\u0105tki biblijne, nawi\u0105zania do Frankensteina <\/em>Mary Shelley, mitologii Inuit\u00f3w oraz kilku sztuk Szekspira, na czele z Burz\u0105<\/em>. Ostro zarysowane charaktery postaci – zdezorientowanych obecno\u015bci\u0105 tajemniczej istoty, skazanych na d\u0142ugie oczekiwanie ratunku, a mo\u017ce i na \u015bmier\u0107 w\u015br\u00f3d lod\u00f3w – pomog\u0142y tw\u00f3rcom zbudowa\u0107 napi\u0119cie i poprowadzi\u0107 rzecz do okrutnego, a zarazem pesymistycznego fina\u0142u. Zanim dziewczyna, nazwana po prostu Ice, oka\u017ce si\u0119 ukochan\u0105 c\u00f3rk\u0105 z\u0142o\u017con\u0105 w ofierze przez rodzic\u00f3w, by wyrwa\u0107 pobratymc\u00f3w z ok\u00f3w mrozu, na statku dojdzie do splotu tragicznych zdarze\u0144. Badacze zbyt p\u00f3\u017ano zrozumiej\u0105, \u017ce uwalniaj\u0105c Ice, zniweczyli jej ofiar\u0119. \u017beby „King’s Anthropocene” wr\u00f3ci\u0142 do domu, zn\u00f3w musi pola\u0107 si\u0119 krew. Tyle \u017ce ofiar\u0119 z Ice z\u0142o\u017cono kiedy\u015b w poczuciu mi\u0142o\u015bci. U sedna nowego rytua\u0142u legnie nienawi\u015b\u0107. Lody stopniej\u0105, Ice ucieknie od niebezpiecznego „plemienia” zdobywc\u00f3w, pozostali przy \u017cyciu b\u0119d\u0105 wypatrywa\u0107 ocalenia nie z nadziej\u0105, lecz strachem.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Jennifer France (Ice). Fot. James Glossop<\/p>\n

Brzmi to raczej jak streszczenie scenariusza thrillera ni\u017c libretta opery. I ca\u0142e przedsi\u0119wzi\u0119cie mog\u0142oby si\u0119 sko\u0144czy\u0107 katastrof\u0105, gdyby nie fenomenalna wsp\u00f3\u0142praca wszystkich zaanga\u017cowanych w nie artyst\u00f3w. Stuart McRae jest do\u015bwiadczonym, wyczulonym na s\u0142owo kompozytorem muzyki scenicznej i niezr\u00f3wnanym mistrzem kolorystyki orkiestrowej. Ka\u017cdy z bohater\u00f3w Anthropocene <\/em>zosta\u0142 wyposa\u017cony w odr\u0119bny j\u0119zyk wokalny: tenorowa partia Harry’ego Kinga (\u015bwietny Mark Le Brocq) przypomina chwilami rozbuchan\u0105 ari\u0119 barokow\u0105, nieufny Kapitan Ross (odrobin\u0119 p\u0142aski w brzmieniu Paul Whelan) przemawia kr\u00f3tkimi zdaniami postaci jakby \u017cywcem wyj\u0119tej z „morskich” oper Brittena, aksamitnog\u0142osy Vasco (Anthony Gregory) w scenie flirtu z Daisy (przekonuj\u0105ca Sarah Champion) popada w pastisz pie\u015bni el\u017cbieta\u0144skiej. Ice – fenomenalna, obdarzona krystalicznie czystym i ch\u0142odnym w barwie sopranem Jennifer France – na przemian snuje nieziemskie, jakby p\u0142yn\u0105ce z innego wymiaru wokalizy w g\u00f3rze rejestru i wyrzuca z siebie kr\u00f3tkie, zdyszane fonemy, z kt\u00f3rych bije udr\u0119ka istoty przywr\u00f3conej do \u017cycia wbrew woli. Ciep\u0142y i nami\u0119tny sopran Jeni Bern (Prentice) tworzy dobitny kontrast z w\u0142adczym barytonem Stephena Gadda w roli jej m\u0119\u017ca Charlesa. W posta\u0107 aroganckiego dziennikarza Milesa – mimowolnego zab\u00f3jcy Vasco, w finale z\u0142o\u017conego w ofierze przez Prentice – brawurowo wcieli\u0142 si\u0119 Benedict Nelson, kt\u00f3remu McRae powierzy\u0142 parti\u0119 a\u017c g\u0119st\u0105 od sprzecznych emocji. W por\u00f3wnaniu z wcze\u015bniejszymi utworami szkockiego kompozytora muzyka Anthropocene<\/em> robi wra\u017cenie troch\u0119 bardziej zachowawczej, niemniej konsekwentnej pod wzgl\u0119dem dramaturgicznym: idealnie wywa\u017conej mi\u0119dzy modalno\u015bci\u0105 a tonalno\u015bci\u0105, w scenie zorzy polarnej ol\u015bniewaj\u0105cej lekko\u015bci\u0105 rozmigotanej faktury orkiestrowej, w fina\u0142owej burzy – przyt\u0142aczaj\u0105cej mas\u0105 nieoczywistych, zmierzaj\u0105cych do kulminacji wsp\u00f3\u0142brzmie\u0144. Najpi\u0119kniejszym fragmentem opery okaza\u0142 si\u0119 jednak duet Ice i Prentice z przedostatniej sceny I aktu: istne theatrum doloris<\/em>, jakby z XXI-wiecznego Pergolesiego, pe\u0142ne bolesnych napi\u0119\u0107 mi\u0119dzy dysonansem a konsonansem, budowanych na tle ostinatowych figur smyczk\u00f3w i harfy.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Scena zbiorowa z II aktu. Fot. James Glossop<\/p>\n

Niestety, za tekstem – bezb\u0142\u0119dnie podawanym przez \u015bpiewak\u00f3w – i ca\u0142o\u015bci\u0105 muzyczn\u0105, nad kt\u00f3r\u0105 piecz\u0119 sprawowa\u0142 jak zwykle niezawodny Stuart Stradford, nie zawsze nad\u0105\u017ca\u0142a inscenizacja. Matthew Richardson, re\u017cyser i projektant \u015bwiate\u0142, wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cy z tandemem McRae\/Welsh od premiery Ghost Patrol, <\/em>poszed\u0142 sk\u0105din\u0105d s\u0142usznym tropem, by odda\u0107 arktyczny bezkres wielkimi po\u0142aciami bieli, zgubi\u0142 jednak przy tym tajemnic\u0119 tej niego\u015bcinnej krainy. Polarna biel mieni si\u0119 tysi\u0105cem odcieni – w koncepcji Richardsona kojarzy\u0142a si\u0119 raczej ze sterylno\u015bci\u0105 wn\u0119trz szpitalnych, kt\u00f3rej nie uda\u0142o si\u0119 prze\u0142ama\u0107 nawet obrazem zorzy. Poszczeg\u00f3lne kostiumy i elementy scenografii (Samal Blak), czytelne w warstwie symbolicznej i czasem bardzo wyraziste jako znak teatralny (upiorny manekin osk\u00f3rowanej, zawieszonej \u0142bem w d\u00f3\u0142 foki; oznaczenia szlak\u00f3w komunikacyjnych na pok\u0142adzie statku, w II akcie zast\u0105pione smugami krwi), nie uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 sp\u00f3jnie w przestrzeni. Z tym wi\u0119kszym podziwem stwierdzam, \u017ce napi\u0119cie dramatyczne tej narracji da\u0142o si\u0119 odczu\u0107 i wys\u0142ysze\u0107 nawet z zamkni\u0119tymi oczami – za spraw\u0105 idealnego zespolenia s\u0142owa z d\u017awi\u0119kiem i mistrzowskiej konstrukcji partytury.<\/p>\n

Kilka melodii i fraz z libretta – zw\u0142aszcza w partii Ice – do tej pory siedzi mi w g\u0142owie. Ten ojcowski n\u00f3\u017c, kt\u00f3ry krzycza\u0142 pocierany o ose\u0142k\u0119 („Father’s knife screamed against the whetstone”). Ostatnie s\u0142owa odchodz\u0105cej Ice, kt\u00f3re brzmi\u0105 jak przekle\u0144stwo („You are not my tribe”). Czy\u017cby antropocen – czas rz\u0105d\u00f3w cz\u0142owieka – mia\u0142 si\u0119 okaza\u0107 najkr\u00f3tsz\u0105 i ostatni\u0105 epok\u0105 w dziejach \u017cycia na Ziemi? Mo\u017ce tak by\u0107, je\u015bli nie zadumamy si\u0119 w por\u0119 nad \u017ca\u0142osnym losem doktora Frankensteina i jego wsp\u00f3\u0142czesnych na\u015bladowc\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W dzieci\u0144stwie zosta\u0142am zwiedziona na manowce. Sta\u0142o si\u0119 to w pewnym domu pracy tw\u00f3rczej, dok\u0105d cz\u0119sto je\u017adzili\u015bmy poza sezonem, bo ojciec mia\u0142 lu\u017ane podej\u015bcie do obowi\u0105zku szkolnego swoich dzieci. Z braku r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w wype\u0142nia\u0142am sobie czas samodzielnie i zaprzyja\u017ani\u0142am si\u0119 z pani\u0105, kt\u00f3ra prowadzi\u0142a miejscow\u0105 bibliotek\u0119. By\u0142y tam tylko dwa rodzaje ksi\u0105\u017cek: publikacje naukowe z dziedziny … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-3643","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3643","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3643"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3643\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3649,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3643\/revisions\/3649"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3643"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3643"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3643"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}