{"id":3667,"date":"2019-02-18T14:02:56","date_gmt":"2019-02-18T13:02:56","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=3667"},"modified":"2019-02-18T15:36:59","modified_gmt":"2019-02-18T14:36:59","slug":"opera-z-gombrowiczowska-geba","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=3667","title":{"rendered":"Opera z gombrowiczowsk\u0105 g\u0119b\u0105"},"content":{"rendered":"

Dawno, dawno temu, w jakiej\u015b dyskusji o polskich kompleksach, kto\u015b zauwa\u017cy\u0142 celnie, \u017ce przymiotnik „polski” mo\u017cna sobie odmienia\u0107 przez wszystkie przypadki – znacznie wa\u017cniejszy jest okre\u015blany tym przymiotnikiem podmiot. Nic doda\u0107, nic uj\u0105\u0107, zw\u0142aszcza w kontek\u015bcie opery i wszelkich zwi\u0105zanych z ni\u0105 podmiot\u00f3w, kt\u00f3re coraz cz\u0119\u015bciej opatrujemy przydawk\u0105 „polski”, i to w znaczeniu pozytywnie warto\u015bciuj\u0105cym. Nie wystarczy, \u017ce nasi \u015bpiewacy s\u0105 wybitni i dostaj\u0105 znakomite recenzje – nie, oni s\u0105 najlepsi na \u015bwiecie, Callas i Wunderlich mogliby im buty czy\u015bci\u0107, tylko obsadzi\u0107 nimi wszystko we wszystkich teatrach i czeka\u0107, a\u017c zgni\u0142a zagranica wreszcie zegnie kark i uzna bezdyskusyjn\u0105 wy\u017cszo\u015b\u0107 mesjasza narod\u00f3w. Nasi re\u017cyserzy nawet ju\u017c nie s\u0105 nasi, oni s\u0105 po prostu najwybitniejsi, w swoich inscenizacjach nios\u0105 \u015bwiatu prawd\u0119 o trudach polskiego dnia codziennego i naszych narodowych traumach, a skoro \u015bwiat ich nie rozumie, to ju\u017c \u015bwiata problem.<\/p>\n

Podobne dyrdyma\u0142y trafiaj\u0105 w Polsce na wyj\u0105tkowo podatny grunt, zasilane wydajnym nawozem dw\u00f3ch innych narodowych przywar – kompleksu wszechwiedzy (o operze mo\u017ce wypowiada\u0107 si\u0119 ka\u017cdy, wystarczy, \u017ce j\u0105 kocha, przecie\u017c mi\u0142o\u015b\u0107 jest wiedz\u0105, kt\u00f3ra pomo\u017ce otworzy\u0107 nam drog\u0119 do prawdy) oraz tak zwanego kompleksu pi\u0142ki no\u017cnej (gdyby nie ta ulewa w Monachium i nie ten straszny Gerd M\u00fcller, kt\u00f3ry strzeli\u0142 nam gola w siedemdziesi\u0105tej sz\u00f3stej minucie, w 1974 zostaliby\u015bmy mistrzami \u015bwiata, a skoro pod Grunwaldem dali\u015bmy \u0142upnia Krzy\u017cakom, to i tak kiedy\u015b ze wszystkimi wygramy). Rzecz w tym, \u017ce opera – podobnie jak pi\u0142ka no\u017cna – jest gr\u0105 zespo\u0142ow\u0105, w kt\u00f3rej trzeba schowa\u0107 w\u0142asne ambicje w kiesze\u0144 i s\u0142odkim smakiem sukcesu podzieli\u0107 si\u0119 z reszt\u0105 dru\u017cyny. Sukcesu, kt\u00f3ry w dobrym teatrze operowym jest wypadkow\u0105 ogromnej wiedzy – o samym dziele i towarzysz\u0105cych mu kontekstach, o relacjach mi\u0119dzy librettem a partytur\u0105, o tym, jak zadba\u0107 o ka\u017cdy z element\u00f3w inscenizacji i jak umiej\u0119tnie po\u0142\u0105czy\u0107 je w sp\u00f3jn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107. Tymczasem Polacy nie bardzo lubi\u0105 przyk\u0142ada\u0107 si\u0119 do nauki, a od naszych ostatnich zwyci\u0119stw w grach zespo\u0142owych, mi\u0119dzy innymi bitwy pod Wiedniem, na kt\u00f3r\u0105 poszli\u015bmy rami\u0119 w rami\u0119 z wojskami niemieckimi i austriackimi, min\u0119\u0142o ju\u017c troch\u0119 czasu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Wr\u00f3ci\u0142am w\u0142a\u015bnie z Poznania, z kolejnej premiery w Teatrze Wielkim, czyli Fausta <\/em>Gounoda w re\u017cyserii Karoliny Sofulak. O swoich wra\u017ceniach napisz\u0119 obszerniej do miesi\u0119cznika „Teatr” i nie omieszkam podzieli\u0107 si\u0119 nimi z Pa\u0144stwem, kiedy tekst si\u0119 uka\u017ce. Na razie kilka oderwanych uwag w kontek\u015bcie wspomnianych wy\u017cej polskich kompleks\u00f3w, do kt\u00f3rych do\u0142\u0105czy\u0142abym jeszcze jeden – nazwijmy go kompleksem lustrzanym. Ot\u00f3\u017c \u017ceby artysta z Polski sta\u0142 si\u0119 wystarczaj\u0105co „polski”, czyli wybitny, musi przejrze\u0107 si\u0119 w zwierciadle innego tw\u00f3rcy albo jeszcze lepiej: ca\u0142ej tradycji, z jakiej \u00f3w tw\u00f3rca wychodzi. Po pierwszym spektaklu podnios\u0142y si\u0119 g\u0142osy, \u017ce przedstawienie Sofulak by\u0142o „typowo brytyjskie”. W ostatnich latach naogl\u0105da\u0142am si\u0119 i nas\u0142ucha\u0142am dziesi\u0105tk\u00f3w brytyjskich przedstawie\u0144, i to na \u017cywo. Wystarczaj\u0105co du\u017co, by zapewni\u0107 Czytelnik\u00f3w, \u017ce brytyjskie w pozna\u0144skim Fau\u015bcie <\/em>by\u0142o tylko czerpanie pe\u0142nymi gar\u015bciami ze skarbnicy pomys\u0142\u00f3w Davida Aldena i innych re\u017cyser\u00f3w anglosaskich (m.in. Davida Pountneya – \u017ceby by\u0142o \u015bmieszniej, jedno z najmocniej bij\u0105cych po oczach zapo\u017cycze\u0144 pochodzi\u0142o z pewnego spektaklu, kt\u00f3ry z Opera North i Op\u00e9ra<\/span> de Lorraine trafi\u0142 mi\u0119dzy innymi na deski Teatru Wielkiego w Poznaniu, i to ca\u0142kiem niedawno temu). Ca\u0142a reszta sta\u0142a w jawnej sprzeczno\u015bci z brytyjsk\u0105 tradycj\u0105 operow\u0105, kt\u00f3ra ostatnio „nowocze\u015bnieje” i dopuszcza istotne odst\u0119pstwa od tekstu, nigdy jednak kosztem naprawd\u0119 „typowo brytyjskiego” warsztatu – czyli koncepcja musi by\u0107 sp\u00f3jna i dopracowana, relacje mi\u0119dzy postaciami czytelne, gra aktorska \u015bci\u015ble podporz\u0105dkowana koncepcji re\u017cysera. \u017baden szanuj\u0105cy si\u0119 brytyjski re\u017cyser nie t\u0142umaczy misiom o bardzo ma\u0142ych rozumkach (czyli nam), o czym b\u0119dzie jego spektakl, \u017caden brytyjski redaktor nie pu\u015bci w ksi\u0105\u017cce programowej streszczenia, z kt\u00f3rego si\u0119 dowiemy, \u017ce „gdy Walenty wraca ze szkolenia, wita go skrajnie prawicowa parada zorganizowana przez Wagnera”.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ma\u0142y spoiler: tak wygl\u0105da najnowsza inscenizacja Czarodziejskiego fletu<\/em> w Berlinie, w kt\u00f3rej „nasi” te\u017c mieli udzia\u0142. Fot. Monika Rittershaus<\/p>\n

W nast\u0119pnej kolejno\u015bci odzywa si\u0119 – za przeproszeniem – kompleks ma\u0142ego cz\u0142onka. Ot\u00f3\u017c nam nie wystarczy, \u017ce re\u017cyser jest zdolny, dobrze si\u0119 zapowiada i pod okiem prawdziwego mistrza mo\u017ce wyrosn\u0105\u0107 na \u015bwietnego fachowca. Czytelnik naszej polskiej ksi\u0105\u017cki programowej musi dosta\u0107 informacj\u0119, \u017ce Sofulak jest autork\u0105 „g\u0142o\u015bnej inscenizacji” Rycersko\u015bci wie\u015bniaczej <\/em>w Opera North. Przypomn\u0119, \u017ce chodzi o festiwal Little Greats<\/em>, w kt\u00f3rego ramach zesp\u00f3\u0142 z Leeds przedstawi\u0142 dwa lata temu osiem kr\u00f3tkich oper w do\u015b\u0107 nietypowych zestawieniach. Inscenizacja Sofulak by\u0142a o tyle g\u0142o\u015bna, \u017ce krytyka brytyjska om\u00f3wi\u0142a j\u0105 t\u0142umnie, rzetelnie i wnikliwie – jak to krytyka brytyjska ma w zwyczaju, bo ma dok\u0105d pisa\u0107 i je\u017adzi na wszystkie przedstawienia brytyjskich teatr\u00f3w. Reakcje by\u0142y do\u015b\u0107 przychylne (krytyka brytyjska nie miesza z b\u0142otem tw\u00f3rc\u00f3w tylko za to, \u017ce ich nazwiska nic jej nie m\u00f3wi\u0105), cho\u0107 niekt\u00f3rzy wskazywali potkni\u0119cia niedo\u015bwiadczonej re\u017cyserki. Rupert Christiansen („Telegraph”) zauwa\u017cy\u0142, \u017ce „attempts to transcend the purely naturalistic nature of the tale (…) confuse rather than enrich”, Richard Bratby („Spectator”) podsumowa\u0142 kwa\u015bno, \u017ce kluczem do koncepcji Sofulak jest „the latest one-size-fits-all operatic design clich\u00e9 \u2014 fastidiously rendered depictions of 1970s squalor” i nie omieszka\u0142 doda\u0107, \u017ce „in recent seasons I\u2019ve seen the same basic combination of nylon, stained walls and greasy hair applied to Bellini, Humperdinck and Stephen Sondheim”. Jak Czytelnicy by\u0107 mo\u017ce pami\u0119taj\u0105, z debiutem Sofulak obesz\u0142am si\u0119 znacznie ostrzej ni\u017c Anglicy i wygarn\u0119\u0142am re\u017cyserce, \u017ce „chwilami odnosi\u0142am wra\u017cenie, \u017ce ogl\u0105dam Kol\u0119d\u0119-nock\u0119 <\/em>Brylla, a nie oper\u0119 werystyczn\u0105”. Ile\u017c mia\u0142am uciechy, dowiedziawszy si\u0119 z ksi\u0105\u017cki programowej, \u017ce Sofulak przeczyta\u0142a Anglikom Psalm stoj\u0105cych w kolejce <\/em>i \u017ce „natychmiast poj\u0119li ten smutek i beznadziej\u0119”. To wbrew pozorom komplement i dla mnie, i dla re\u017cyserki. Rozpozna\u0142am \u017ar\u00f3d\u0142o inspiracji bez zag\u0142\u0119biania si\u0119 w odautorskie komentarze.<\/p>\n

W sprawie polskich kompleks\u00f3w jeszcze wisienka na torcie: w stopce redakcyjnej ksi\u0105\u017cki do Fausta <\/em>wylewne podzi\u0119kowania dla Pana Roberta Workmana „za udost\u0119pnienie i zgod\u0119 na wykorzystanie w programie zdj\u0119cia jego autorstwa”. Po aferze ze s\u0142ynnym selfie Piotra Becza\u0142y, kt\u00f3re w prasie zachodniej zacz\u0119\u0142o \u017cy\u0107 w\u0142asnym \u017cyciem pod zupe\u0142nie innym nazwiskiem, mo\u017ce istotnie lepiej dmucha\u0107 na zimne. Tyle \u017ce zdj\u0119cie ze spektaklu Rycersko\u015bci wie\u015bniaczej <\/em>pochodzi z og\u00f3lnodost\u0119pnych materia\u0142\u00f3w prasowych Opera North i wystarczy\u0142o opatrzy\u0107 je stosownym podpisem.<\/p>\n

W swojej pracy cz\u0119sto spotykam si\u0119 z zarzutem, \u017ce to ja mam kompleksy i z uporem godnym lepszej sprawy umniejszam zas\u0142ugi polskich artyst\u00f3w za granic\u0105. Rzecz jasna, z czystej zawi\u015bci. Nie, ja po prostu nie chc\u0119 im robi\u0107 nied\u017awiedziej przys\u0142ugi. Za kilka dni jad\u0119 do berli\u0144skiej Staatsoper na nowe przedstawienie Czarodziejskiego fletu <\/em>w re\u017cyserii Yuvala Sharona, z kt\u00f3rym wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142o dw\u00f3ch dramaturg\u00f3w, Benjamin W\u00e4ntig<\/span> i Krystian Lada. Sharon – mimo debiutu w Bayreuth – wci\u0105\u017c jest dla mnie po prostu zdolnym i doskonale si\u0119 zapowiadaj\u0105cym re\u017cyserem. Lada – zdolnym dramaturgiem, kt\u00f3ry niedawno ujawni\u0142 obiecuj\u0105cy talent re\u017cyserski. O ich wybitno\u015bci porozmawiamy za kilkadziesi\u0105t lat. Mam spokojn\u0105 pewno\u015b\u0107, \u017ce spektakl w Berlinie b\u0119d\u0119 mog\u0142a zrecenzowa\u0107 rzetelnie i wnikliwie. Je\u015bli komu\u015b co\u015b wytkn\u0119, nikt si\u0119 nie obrazi. Jako krytyk te\u017c gram w zespole, kt\u00f3remu zale\u017cy przede wszystkim na sukcesie kolejnej inscenizacji opery Mozarta. Przymiotnik\u00f3w kwantytatywnych b\u0119d\u0119 u\u017cywa\u0107 z umiarem i zgodnie z przeznaczeniem.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dawno, dawno temu, w jakiej\u015b dyskusji o polskich kompleksach, kto\u015b zauwa\u017cy\u0142 celnie, \u017ce przymiotnik „polski” mo\u017cna sobie odmienia\u0107 przez wszystkie przypadki – znacznie wa\u017cniejszy jest okre\u015blany tym przymiotnikiem podmiot. Nic doda\u0107, nic uj\u0105\u0107, zw\u0142aszcza w kontek\u015bcie opery i wszelkich zwi\u0105zanych z ni\u0105 podmiot\u00f3w, kt\u00f3re coraz cz\u0119\u015bciej opatrujemy przydawk\u0105 „polski”, i to w znaczeniu pozytywnie warto\u015bciuj\u0105cym. … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-3667","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3667","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3667"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3667\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3679,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3667\/revisions\/3679"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3667"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3667"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3667"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}