{"id":3693,"date":"2019-02-27T04:06:08","date_gmt":"2019-02-27T03:06:08","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=3693"},"modified":"2019-02-27T11:35:17","modified_gmt":"2019-02-27T10:35:17","slug":"o-dojrzewaniu-marionetek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=3693","title":{"rendered":"O dojrzewaniu marionetek"},"content":{"rendered":"

Z Czarodziejskim fletem <\/em>nie ma \u017cart\u00f3w. Przynajmniej w Niemczech, gdzie ka\u017cdy szanuj\u0105cy si\u0119 teatr operowy ma to arcydzie\u0142o w repertuarze. Berli\u0144czycy mogli dot\u0105d wybiera\u0107 mi\u0119dzy kanoniczn\u0105 inscenizacj\u0105 Augusta Everdinga z dekoracjami nawi\u0105zuj\u0105cymi do projekt\u00f3w Karla Friedricha Schinkla z 1816 roku (Staatsoper), zwariowan\u0105 wersj\u0105 Barriego Kosky’ego w konwencji niemego kina (Komische Oper), oraz eleganck\u0105 i klarown\u0105 koncepcj\u0105 G\u00fcntera Kr\u00e4mera, od 1991 roku na afiszu Deutsche Oper. Od Czarodziejskiego fletu <\/em>rozpoczyna si\u0119 edukacj\u0119 najm\u0142odszych. Doro\u015bli wielbiciele opery traktuj\u0105 go jak \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 narodow\u0105. Dyrektorzy teatr\u00f3w otwieraj\u0105 nim najwa\u017cniejsze sezony. Student Benno Ohnesorg, uczestnik manifestacji przeciwko wizycie szacha Iranu, zgin\u0105\u0142 od policyjnej kuli 2 czerwca 1967 roku pod gmachem berli\u0144skiej Deutsche Oper – Mohammad Reza Pahlawi, nie\u015bwiadom rozgrywaj\u0105cej si\u0119 na zewn\u0105trz tragedii, delektowa\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bnie przedstawieniem Die Zauberfl\u00f6te. <\/i><\/p>\n

Muzykolodzy i znawcy teatru od lat pr\u00f3buj\u0105 zg\u0142\u0119bi\u0107 tajemnic\u0119 ostatniej opery Mozarta – z librettem tak niesp\u00f3jnym, \u017ce chwilami ledwie trzyma si\u0119 kupy, a przecie\u017c zniewalaj\u0105cej rozmachem kompozytorskiego geniuszu. \u017beby by\u0142o jeszcze dziwniej, partytura Czarodziejskiego fletu <\/em>te\u017c nie jest jednorodna. W tym dziele jest wszystko: tragedia i buffo w najrozmaitszych odmianach, zwrotkowe piosenki i chora\u0142 lutera\u0144ski, popisowe arie, wielkie ch\u00f3ry i misternie skrojone ansamble. Mimo ewidentnych pokrewie\u0144stw z teatrem ludowym i modn\u0105 w \u00f3wczesnym Wiedniu konwencj\u0105 Zauberoper <\/em>ci\u0105gnie si\u0119 za nim fama przypowie\u015bci maso\u0144skiej z ukrytym przes\u0142aniem. Badacze na pr\u00f3\u017cno wskazuj\u0105 palcem inne \u017ar\u00f3d\u0142a inspiracji: romanse rycerskie, powie\u015b\u0107 fantastyczn\u0105 Sethos<\/em> Abb\u00e9 Terrassona, edukacyjne ba\u015bnie Christopha Martina Wielanda z cyklu Dschinnistan. <\/em>Zdaniem obro\u0144c\u00f3w czci Mozarta wizerunek kompozytora za\u015bmiewaj\u0105cego si\u0119 do rozpuku na przedstawieniach podwiede\u0144skiego Freieshaustheater i pisz\u0105cego wsp\u00f3lnie z Schikanederem komedi\u0119 ku uciesze gawiedzi jako\u015b nie licuje z powag\u0105 nale\u017cn\u0105 arcydzie\u0142u tej miary.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Julian Pr\u00e9gardien (Tamino) \u015bcigany przez w\u0119\u017ca. Fot. Monika Rittershaus<\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce dlatego najnowsz\u0105 premier\u0119 w Staatsoper Unter den Linden krytyka zjecha\u0142a bezlito\u015bnie. Debiutuj\u0105cy w Berlinie re\u017cyser Yuval Sharon (z kt\u00f3rym wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 mi\u0119dzy innymi polski dramaturg Krystian Lada) postanowi\u0142 bowiem odrze\u0107 Czarodziejski flet <\/em>z naros\u0142ych przez wieki nadinterpretacji i znacze\u0144 dopisanych na si\u0142\u0119. Dostrzeg\u0142 w nim to, co najistotniejsze: prost\u0105, a zarazem no\u015bn\u0105 opowie\u015b\u0107 o dojrzewaniu do uczu\u0107 i odpowiedzialno\u015bci. Tak prost\u0105, \u017ce zrozumia\u0142\u0105 nawet dla dziecka, kt\u00f3re w \u017cyciu nie s\u0142ysza\u0142o o masonach, Izydzie ani Ozyrysie. Dostatecznie no\u015bn\u0105, by przem\u00f3wi\u0107 do ka\u017cdego doros\u0142ego, kt\u00f3ry zachowa\u0142 w sobie cho\u0107 odrobin\u0119 dzieci\u0119ctwa. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, blisk\u0105 pierwotnym intencjom Mozarta i Schikanedera, kt\u00f3rzy sprokurowali co\u015b w rodzaju XVIII-wiecznej Ulicy Sezamkowej<\/em> – rzecz czyteln\u0105 dla wszystkich bez wzgl\u0119du na wiek i poziom wykszta\u0142cenia, pouczaj\u0105c\u0105, daj\u0105c\u0105 asumpt do wzrusze\u0144, przewa\u017cnie jednak nieodparcie \u015bmieszn\u0105.<\/p>\n

\u017beby osi\u0105gn\u0105\u0107 sw\u00f3j cel, Sharon wszed\u0142 w sk\u00f3r\u0119 dziecka – a w\u0142a\u015bciwie grupki dzieci, kt\u00f3re urz\u0105dzaj\u0105 spektakl Czarodziejskiego fletu. <\/em>Zaprosi\u0142 widz\u00f3w w g\u0142\u0105b domowego teatrzyku powi\u0119kszonego do rozmiar\u00f3w sceny Staatsoper, w kt\u00f3rym za dekoracje robi\u0105 pobazgrane strony z ksi\u0105\u017cki do kolorowania i zdj\u0119cia wydarte z czasopism, za bohater\u00f3w – kukie\u0142ki, zabawki i cienie z r\u0105k, za istotne w narracji rekwizyty – cokolwiek si\u0119 nawinie, a my ju\u017c si\u0119 um\u00f3wimy, \u017ce ta plastikowa rakieta to b\u0119dzie czarodziejski flet. Wszystkie partie m\u00f3wione (z wyj\u0105tkiem tekstu podawanego przez Papagena) s\u0105 realizowane g\u0142osami dzieci\u0119cych aktor\u00f3w. Scenografia autorstwa Mimi Lien jest r\u00f3wnie niejednorodna, jak zjawiskowe kostiumy Waltera Van Beirendoncka, kt\u00f3ry „przebra\u0142” Tamina za Astro Boya z filmu inspirowanego japo\u0144sk\u0105 mang\u0105 Osamu Tezuki, da\u0142 mu jednak drewniane cia\u0142o i podwiesi\u0142 na sznurkach jak marionetk\u0119 Pinokia; z Trzech Dam w I akcie uczyni\u0142 zbiorcz\u0105 kuk\u0142\u0119 z pojedyncz\u0105 par\u0105 r\u0105k i n\u00f3g, za to o trzech g\u0142owach i trzech monstrualnych sutkach; Monostatosa (w postaci czarnego nakr\u0119canego robota) i jego dru\u017cyn\u0119 wystylizowa\u0142 na bauhausowskie lalki Oskara Schlemmera i Paula Klee. Szczeg\u00f3\u0142owe om\u00f3wienie pomys\u0142\u00f3w inscenizacyjnych Sharona i jego ekipy przekroczy\u0142oby obj\u0119to\u015b\u0107 ca\u0142ej recenzji – mimo to ani przez chwil\u0119 nie mia\u0142am wra\u017cenia chaosu. Z coraz wi\u0119kszym przej\u0119ciem zanurza\u0142am si\u0119 w \u015bwiat rozbuchanej dzieci\u0119cej wyobra\u017ani i stopniowo odzyskiwa\u0142am dzieci\u0119c\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na symbol.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\n

Adriane Queiroz, Cristina Damian i Anja Schlosser (Trzy Damy), Florian Hoffmann (Monostatos) i Tuuli Takala (Kr\u00f3lowa Nocy). Fot. Monika Rittershaus<\/p>\n<\/div>\n

Dlatego tak mn\u0105 wstrz\u0105sn\u0119\u0142a rozpacz Paminy, kt\u00f3ra pr\u00f3bowa\u0142a si\u0119 zabi\u0107, przecinaj\u0105c swoje marionetkowe sznurki. Dlatego tak \u015bwie\u017co zareagowa\u0142am na wypr\u00f3bowany efekt teatralny, kiedy opad\u0142y wszystkie kurtyny i Sarastro za\u015bpiewa\u0142 „In diesen heil\u2019gen Hallen” na pustym proscenium, twarz\u0105 do rz\u0119si\u015bcie o\u015bwietlonej widowni. Dlatego nie mia\u0142am nic przeciwko temu, \u017ce pr\u00f3ba ognia i wody rozegra\u0142a si\u0119 w kuchni – sama pami\u0119tam, jak wielkim prze\u017cyciem by\u0142o zapalenie pierwszej w \u017cyciu zapa\u0142ki pod palnikiem gazowym i pierwsze samodzielne zmywanie naczy\u0144. Przypowie\u015b\u0107 o dojrzewaniu mocniej dociera do widza sprowadzonego do poziomu naiwnego dziecka.<\/p>\n

Po premierze ca\u0142kiem niezas\u0142u\u017cone baty zebra\u0142 austriacki aktor Florian Teichtmeister, obsadzony w roli Papagena. Nie pomog\u0142y obszerne wyja\u015bnienia, \u017ce tw\u00f3rcy wracaj\u0105 tym samym do pierwotnego zamys\u0142u inscenizacyjnego: na wiede\u0144skiej premierze w rol\u0119 cudacznego ptasznika wcieli\u0142 si\u0119 przecie\u017c sam Schikaneder, wykorzystuj\u0105c do cna potencja\u0142 komiczny tej postaci, wywiedzionej z niemieckiego teatru ludowego. Teichtmeister wykaza\u0142 si\u0119 zreszt\u0105 nie tylko kunsztem aktorskim, lecz i niepospolit\u0105 muzykalno\u015bci\u0105, zw\u0142aszcza we fragmentach ansamblowych. Reszta obsady sprawi\u0142a si\u0119 co najmniej poprawnie. Je\u015bli ktokolwiek rozczarowa\u0142, to do\u015b\u0107 blady wokalnie Monostatos (Florian Hoffmann), przyda\u0142oby si\u0119 te\u017c wi\u0119cej autorytetu i pe\u0142ni brzmienia w wykonaniu partii Sarastra (Kwangchul Youn). Dysponuj\u0105ca wyrazistym, zimnym jak l\u00f3d sopranem Tuuli Takala zaimponowa\u0142a precyzj\u0105 i czysto\u015bci\u0105 koloratury w arii Kr\u00f3lowej Nocy z II aktu. Z dw\u00f3ch m\u0142odziutkich \u015bpiewaczek w rolach Papageny (Sarah Aristidou) i Paminy (Serena S\u00e1enz Molinaro) na uwag\u0119 zas\u0142u\u017cy\u0142a przede wszystkim ta ostatnia, zast\u0119puj\u0105ca niedysponowan\u0105 Ann\u0119 Prohask\u0119 – obdarzona g\u0142osem niedu\u017cym, ale za to mi\u0119sistym i pi\u0119knie zaokr\u0105glonym w barwie. Trzem Damom (Adriane Queiroz, Cristina Damian i Anja Schlosser) zabrak\u0142o nieco sp\u00f3jno\u015bci brzmienia, co w pe\u0142ni wynagrodzili mi pi\u0119knie zestrojeni i \u015bwietnie podaj\u0105cy tekst Trzej Ch\u0142opcy z T\u00f6lzer Knabenchor (niestety, niewymienieni z nazwisk w programie). Fenomenalnie wypad\u0142 Julian Pr\u00e9gardien w partii Tamina. Syn s\u0142ynnego Christopha ma w g\u0142osie zdecydowanie wi\u0119cej „blachy” ni\u017c ojciec, znakomicie prowadzi fraz\u0119, ozdobniki realizuje stylowo i z ogromnym wyczuciem – jego \u015bwietlista emisja chwilami przywodzi\u0142a na my\u015bl skojarzenia ze \u015bpiewem m\u0142odego Fritza Wunderlicha. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\n

Florian Teichtmeister (Papageno). Fot. Monika Rittershaus<\/p>\n<\/div>\n

Na drugim przedstawieniu mo\u017cna by\u0142o odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce widownia pr\u00f3buje wynagrodzi\u0107 artystom mia\u017cd\u017c\u0105c\u0105 reakcj\u0119 premierowej publiczno\u015bci. Tw\u00f3rcom i wykonawcom przedstawienia nale\u017ca\u0142y si\u0119 tym wi\u0119ksze brawa, \u017ce ich wysi\u0142ki skutecznie niweczy\u0142a jedyna negatywna bohaterka wieczoru: meksyka\u0144ska dyrygentka Alondra de la Parra, kt\u00f3ra w ostatniej chwili przej\u0119\u0142a batut\u0119 od kontuzjowanego Franza Welsera-M\u00f6sta. Hybrydyczna partytura Czarodziejskiego fletu<\/em> wymaga solidnego warsztatu, ogromnej wyobra\u017ani muzycznej i wyczucia stylu. Meksykance zabrak\u0142o wszystkiego; na dodatek wykaza\u0142a si\u0119 ca\u0142kowit\u0105 bezradno\u015bci\u0105 w pracy ze \u015bpiewakami. Narracja brn\u0119\u0142a naprz\u00f3d jak po grudzie, faktury roz\u0142azi\u0142y si\u0119 w szwach, solistom nie starcza\u0142o oddechu na swobodne prowadzenie frazy. Przypuszczam, \u017ce berli\u0144ska Staatskapelle zagra\u0142aby pewniej i czy\u015bciej nawet puszczona samopas. <\/span><\/p>\n

Ciekawe, czy nowa inscenizacja Czarodziejskiego fletu <\/em>utrzyma si\u0119 w repertuarze Lindenoper. Zdumiewaj\u0105ce, \u017ce ofiar\u0105 zmasowanego ataku krytyki pad\u0142 re\u017cyser, kt\u00f3ry potrafi zrobi\u0107 teatr z niczego. Albo ze wszystkiego naraz. Kt\u00f3ry s\u0142yszy, widzi i czuje. W przeciwie\u0144stwie do wi\u0119kszo\u015bci luminarzy wsp\u00f3\u0142czesnej sceny operowej.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Z Czarodziejskim fletem nie ma \u017cart\u00f3w. Przynajmniej w Niemczech, gdzie ka\u017cdy szanuj\u0105cy si\u0119 teatr operowy ma to arcydzie\u0142o w repertuarze. Berli\u0144czycy mogli dot\u0105d wybiera\u0107 mi\u0119dzy kanoniczn\u0105 inscenizacj\u0105 Augusta Everdinga z dekoracjami nawi\u0105zuj\u0105cymi do projekt\u00f3w Karla Friedricha Schinkla z 1816 roku (Staatsoper), zwariowan\u0105 wersj\u0105 Barriego Kosky’ego w konwencji niemego kina (Komische Oper), oraz eleganck\u0105 i klarown\u0105 … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["entry","post","publish","author-mangusta","post-3693","format-standard","category-wedrowki-operowe"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3693","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3693"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3693\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3698,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3693\/revisions\/3698"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3693"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3693"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3693"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}