{"id":3706,"date":"2019-03-06T01:22:26","date_gmt":"2019-03-06T00:22:26","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=3706"},"modified":"2019-03-06T01:22:26","modified_gmt":"2019-03-06T00:22:26","slug":"moc-uprzedzenia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=3706","title":{"rendered":"Moc uprzedzenia"},"content":{"rendered":"

Sir John Denis Forman, szkocki producent telewizyjny, wielbiciel koncert\u00f3w fortepianowych Mozarta i autor The Good Opera Guide<\/em>, stre\u015bci\u0142 libretto Mocy przeznaczenia<\/em> w jednym zdaniu: „Markiz pada trupem od przypadkowego strza\u0142u z pistoletu, a jego c\u00f3rka, w przebraniu mnicha, odkrywa, \u017ce kochanek zamordowa\u0142 jej brata tu\u017c przed wej\u015bciem do jej pustelni”. W zasadzie racja, mimo \u017ce Forman pomin\u0105\u0142 akt II i III oraz pierwsz\u0105 scen\u0119 aktu IV, poza tym nie doliczy\u0142 si\u0119 co najmniej jednego trupa w finale. Verdi zawsze przedk\u0142ada\u0142 czyste emocje nad motywacje psychologiczne swoich bohater\u00f3w, a w przypadku La forza del destino<\/em> dobitnie podkre\u015bla\u0142, \u017ce jest „oper\u0105 idei”. Ow\u0105 ide\u0105 jest tytu\u0142owe przeznaczenie, kt\u00f3re ostatecznie triumfuje nad wszelk\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 i wysy\u0142a wszystkich protagonist\u00f3w na tamten \u015bwiat. Pod wzgl\u0119dem stylistycznym w Mocy przeznaczenia <\/em>panuje jeszcze wi\u0119ksze materii pomieszanie ni\u017c we wcze\u015bniejszym Balu maskowym<\/em>. Jest tu ho\u0142d dla Rossiniowskiej opera buffa – <\/em>w barytonowej partii braciszka Melitone; jest duch paryskiej op\u00e9ra comique<\/i>, wcielony w posta\u0107 cyga\u0144skiej markietanki Preziosilli; s\u0105 sceny zbiorowe jak z Meyerbeera, jest zwrotkowa ballada podszywaj\u0105cego si\u0119 pod studenta arystokraty, jest wreszcie klasyczny „w\u0142oski” tr\u00f3jk\u0105t, w kt\u00f3rym baryton staje na drodze uczucia \u0142\u0105cz\u0105cego sopran z tenorem. Nie musz\u0119 dodawa\u0107, \u017ce rozmach dramaturgiczny Mocy przeznaczenia <\/em>i mozaikowo\u015b\u0107 samej partytury pi\u0119trz\u0105 nie lada wyzwania przed zespo\u0142em wykonawczym. \u017beby odbiorca nie tylko si\u0119 w tym wszystkim po\u0142apa\u0142, ale na dodatek tym przej\u0105\u0142, trzeba rozumnego dyrygenta, wy\u015bmienitej obsady i obdarzonego niepospolit\u0105 wyobra\u017ani\u0105 re\u017cysera.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Michelle Bradley (Donna Leonora). Fot. Monika Rittershaus<\/p>\n

Opera Frankfurcka powierzy\u0142a najnowsz\u0105 inscenizacj\u0119 La forza del destino <\/em>Tobiasowi Kratzerowi, laureatowi nagrody teatralnej Der Faust za – ogl\u0119dnie rzecz ujmuj\u0105c – obrazoburczy spektakl Zmierzchu bog\u00f3w <\/em>w Karlsruhe. Nadzieja niemieckiej Regieoper ma te\u017c przygotowa\u0107 Tannh\u00e4usera<\/em> na otwarcie zbli\u017caj\u0105cego si\u0119 wielkimi krokami festiwalu w Bayreuth: po ubieg\u0142orocznym debiucie Yuvala Sharona (Lohengrin<\/em>), kt\u00f3ry w ramach Ringu <\/em>w Karlsruhe wykaza\u0142 si\u0119 moim zdaniem znacznie lepszym warsztatem i wyczuciem magii teatru, wystawiaj\u0105c tamtejsz\u0105 Walkiri\u0119<\/em>. Krytyka ho\u0142ubi jednak Kratzera, kt\u00f3ry w Mocy przeznaczenia<\/em> istotnie zaprezentowa\u0142 oper\u0119 idei – tyle \u017ce skupi\u0142 si\u0119 raczej na w\u0142asnej i<\/em>d\u00e9e fixe <\/em>ni\u017c oddaniu intencji kompozytora. Akcja libretta Francesca Marii Piave, na motywach sztuki \u00c1ngela de Saavedry Don \u00c1lvaro o la fuerza del sino<\/i><\/i> (ze wstawkami z Wallensteina<\/em> Schillera) <\/span>jest rozci\u0105gni\u0119ta w czasie i przestrzeni. Kratzerowi w to graj – przeni\u00f3s\u0142 rzecz z Hiszpanii do Stan\u00f3w Zjednoczonych i rozci\u0105gn\u0105\u0142 w czasie od wojny secesyjnej po wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107. Verdiowski fatalizm zast\u0105pi\u0142 przeznaczeniem zdeterminowanym przez ameryka\u0144ski imperializm i przemoc na tle rasowym. W obydwu przypadkach trafi\u0142 kul\u0105 w p\u0142ot: wojna w La forza del destino <\/em>pe\u0142ni rol\u0119 dramaturgicznego ozdobnika, a markiz di Calatrava sprzeciwia si\u0119 zwi\u0105zkowi Leonory z Don Alvarem nie ze wzgl\u0119du na jego kolor sk\u00f3ry, tylko pozycj\u0119 spo\u0142eczn\u0105. Zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105cym w XVIII-wiecznej Hiszpanii systemem kastowym Don Alvaro plasowa\u0142 si\u0119 stopie\u0144, g\u00f3ra dwa stopnie ni\u017cej ni\u017c „czysty” e<\/em>spa\u00f1ol<\/i> ze Starego Kontynentu. \u017baden mezalians: mo\u017ce tylko odrobin\u0119 gorsza partia dla ukochanej c\u00f3rki, tym bardziej, \u017ce m\u0142odzieniec nie cieszy\u0142 si\u0119 w Sewilli najlepsz\u0105 opini\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Anatolii Suprun (Chirurg) i Christopher Maltman (Don Carlo). Fot. Monika Rittershaus<\/p>\n

Postanowi\u0142am jednak przyj\u0105\u0107 taryf\u0119 ulgow\u0105 – niewielu ostatnio re\u017cyser\u00f3w, kt\u00f3rzy maj\u0105 czas i ochot\u0119 wg\u0142\u0119bia\u0107 si\u0119 w powik\u0142ane konteksty dzie\u0142a. Poza tym zacz\u0119\u0142o si\u0119 nie\u017ale: scen\u0105 w pokoju markiza zdublowan\u0105 w tle filmem stylizowanym na Przemin\u0119\u0142o z wiatrem<\/em> – i to jeszcze z odwr\u00f3ceniem r\u00f3l, bo w filmie czarnosk\u00f3ry Alvaro namawia do ucieczki bia\u0142\u0105 Leonor\u0119, tymczasem na deskach teatru mamy bia\u0142ego Alvara i czarnosk\u00f3r\u0105 Leonor\u0119. Zapowiada\u0142o si\u0119 na ciekaw\u0105 gr\u0119 stereotypami – pod warunkiem, \u017ce Kratzer poprowadzi rzecz precyzyjnie i konsekwentnie. Nie poprowadzi\u0142. Kolejne akty i sceny z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 w przegl\u0105d wa\u017cniejszych wydarze\u0144 z ostatnich stu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu lat historii Stan\u00f3w: sklecony niechlujnie, pe\u0142en cytat\u00f3w z wcze\u015bniejszych spektakli Kratzera (i nie tylko), prze\u0142adowany mn\u00f3stwem zb\u0119dnych detali. Przede wszystkim za\u015b naznaczony wyobra\u017ani\u0105 kinomana, kt\u00f3ry stylizuje sytuacje a to na Narodziny narodu <\/em>(scena w klasztorze, zamienionym na tajn\u0105 „\u015bwi\u0105tyni\u0119” Ku Klux Klanu), a to na Czas Apokalipsy <\/em>i \u0141owc\u0119 jeleni <\/em>(akt III, osadzony – a jak\u017ce – w realiach wojny wietnamskiej), a to na filmy Spike’a Lee (fina\u0142 ze strzelanin\u0105 w motelu). Z materi\u0105 czysto teatraln\u0105 Kratzer nie daje sobie rady – drewniani aktorsko \u015bpiewacy pl\u0105cz\u0105 si\u0119 po scenie samopas, komizm postaci Melitone przepad\u0142 z kretesem, rozliczne przebieranki i qui pro quo<\/em> wypad\u0142y ca\u0142kiem nieprzekonuj\u0105co, a czasem wr\u0119cz groteskowo, jak w akcie II, kiedy nikt nie rozpoznaje kobiety w obdarzonej bujn\u0105 urod\u0105 i ubranej w d\u0142ug\u0105 bladoniebiesk\u0105 sukni\u0119 Leonorze. Za to publicystyki by\u0142o w tym spektaklu co niemiara – pod postaci\u0105 szokuj\u0105cych zdj\u0119\u0107, cytat\u00f3w z przem\u00f3wie\u0144 i aluzji do news\u00f3w z pierwszych stron gazet. Musz\u0119 jednak odda\u0107 sprawiedliwo\u015b\u0107 tw\u00f3rcy scenografii i kostium\u00f3w (Reiner Stellmeier), kt\u00f3ry osadzi\u0142 ca\u0142y ten chaos w czystej, klarownej, zagospodarowanej skromnymi \u015brodkami przestrzeni teatralnej.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Hovhannes Ayvazyan (Don Alvaro), Christopher Maltman i Michelle Bradley. W g\u0142\u0119bi filmowy Don Alvaro (Thesele Kemane). Fot. Monika Rittershaus<\/p>\n

Pod wzgl\u0119dem muzycznym by\u0142o o niebo lepiej, cho\u0107 batut\u0119 Jadera Bignaminiego trudno nazwa\u0107 natchnion\u0105. We Frankfurcie zaprezentowano pierwotn\u0105, petersbursk\u0105 wersj\u0119 dzie\u0142a, z kr\u00f3tkim wst\u0119pem zamiast uwertury, zmienion\u0105 kolejno\u015bci\u0105 niekt\u00f3rych scen i ultraromantycznym fina\u0142em, w kt\u00f3rym ginie tak\u017ce Alvaro – w precyzyjnej sk\u0105din\u0105d grze orkiestry i dopracowanych ch\u00f3rach zabrak\u0142o rozbuchanej energii i rozmachu, kt\u00f3re pod r\u0119k\u0105 prawdziwych mistrz\u00f3w stylu verdiowskiego pozwalaj\u0105 unikn\u0105\u0107 d\u0142u\u017cyzn w narracji. Bezapelacyjn\u0105 gwiazd\u0105 wieczoru okaza\u0142a si\u0119 m\u0142odziutka Michelle Bradley (Leonora) – sopranistka o g\u0142osie zaskakuj\u0105co ciemnym i mi\u0119sistym, wspaniale wyr\u00f3wnanych rejestrach i pi\u0119knych w barwie d\u017awi\u0119kach w dole skali. Brakuje jej jeszcze swobody w g\u00f3rze – na czym najbardziej ucierpia\u0142a „anielska” modlitwa „Pace, pace mio Dio!” z ostatniej sceny opery – oraz umiej\u0119tno\u015bci r\u00f3\u017cnicowania nastroj\u00f3w w tej rozbudowanej partii. Za kilka lat Bradley mo\u017ce si\u0119 jednak okaza\u0107 jedn\u0105 z najlepszych Leonor na \u015bwiecie. Na jej tle debiutuj\u0105cy jako Alvaro Hovhannes Ayvazyan wypad\u0142 zaledwie poprawnie – urodziwy g\u0142os i w miar\u0119 pewna intonacja to troch\u0119 za ma\u0142o, by zbudowa\u0107 przekonuj\u0105c\u0105 posta\u0107 targanego emocjami outsidera. Z dw\u00f3ch m\u0119skich protagonist\u00f3w zdecydowanie korzystniej zaprezentowa\u0142 si\u0119 Christopher Maltman (Don Carlo) – \u015bpiewak do\u015bwiadczony, ale zn\u00f3w debiutant w swojej partii, obdarzony barytonem niezbyt mo\u017ce verdiowskim, za to pi\u0119knie zaokr\u0105glonym, bardzo d\u017awi\u0119cznym i bogatym w alikwoty. Klas\u0119 sam\u0105 w sobie pokaza\u0142 aksamitnog\u0142osy Franz-Josef Selig w podw\u00f3jnej roli Markiza di Calatrava i Ojca Gwardiana. Jestem pe\u0142na podziwu dla Tani Ariane Baumgartner, kt\u00f3ra z podniesionym czo\u0142em omin\u0119\u0142a wszystkie rafy efektownej, ale piekielnie trudnej, bo napisanej wysoko i pe\u0142nej niewygodnych przej\u015b\u0107 mi\u0119dzy rejestrami partii Preziosilli. Rozczarowa\u0142 mnie Craig Colclough, blady wokalnie i zupe\u0142nie nie\u015bmieszny w roli Melitone – podejrzewam jednak, \u017ce spor\u0105 doz\u0119 odpowiedzialno\u015bci za ten stan rzeczy ponosi re\u017cyser.<\/p>\n

W sumie kawa\u0142 porz\u0105dnej roboty muzycznej, kt\u00f3rej nie zdo\u0142a\u0142a zniweczy\u0107 ba\u0142aganiarska, id\u0105ca w poprzek libretta i partytury koncepcja Tobiasa Kratzera. Ciekawe, kiedy ten rodzaj teatru – w pewnym sensie konserwatywny, bo wychodz\u0105cy naprzeciw konkretnym oczekiwaniom widowni – odejdzie wreszcie do lamusa. W pewnym momencie III aktu, w g\u0142\u0119bi sceny, pojawia si\u0119 projekcja z pami\u0119tnym cytatem „Somehow this madness must cease”. Zawsze m\u00f3wi\u0142am, \u017ce Martin Luther King by\u0142 bardzo m\u0105drym cz\u0142owiekiem. <\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sir John Denis Forman, szkocki producent telewizyjny, wielbiciel koncert\u00f3w fortepianowych Mozarta i autor The Good Opera Guide, stre\u015bci\u0142 libretto Mocy przeznaczenia w jednym zdaniu: „Markiz pada trupem od przypadkowego strza\u0142u z pistoletu, a jego c\u00f3rka, w przebraniu mnicha, odkrywa, \u017ce kochanek zamordowa\u0142 jej brata tu\u017c przed wej\u015bciem do jej pustelni”. W zasadzie racja, mimo \u017ce … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["entry","post","publish","author-mangusta","post-3706","format-standard","category-wedrowki-operowe"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3706","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3706"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3706\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3711,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3706\/revisions\/3711"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3706"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3706"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3706"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}