{"id":3810,"date":"2019-05-07T00:43:28","date_gmt":"2019-05-06T22:43:28","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=3810"},"modified":"2019-05-07T01:50:44","modified_gmt":"2019-05-06T23:50:44","slug":"pierscienie-kiliana","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=3810","title":{"rendered":"Pier\u015bcienie Kiliana"},"content":{"rendered":"

Trudno wyrz\u0105dzi\u0107 wi\u0119ksz\u0105 krzywd\u0119 \u201enowej mitologii\u201d Wagnera, ni\u017c ubra\u0107 j\u0105 w kostium krytyki spo\u0142ecznej \u2013 zinterpretowa\u0107 Pier\u015bcie\u0144 Nibelunga <\/em>przez pryzmat satyry na bur\u017cuazj\u0119, ideologii nacjonalistycznej b\u0105d\u017a hase\u0142 wojuj\u0105cego komunizmu. Wagner tworzy\u0142 swoje dzie\u0142o totalne \u201ez najprzepastniejszych g\u0142\u0119bin ducha\u201d, jako traktat o naturze ludzkiej, skrojony na miar\u0119 epoki nowoczesno\u015bci, odartej z tajemnicy i stoj\u0105cej w obliczu ca\u0142kowitej utraty potencja\u0142u mitotw\u00f3rczego. Doskonale rozumia\u0142 to Wieland Wagner, kt\u00f3ry oczy\u015bci\u0142 Ring <\/em>z sens\u00f3w narzuconych tetralogii przez nazistowsk\u0105 machin\u0119 propagandow\u0105 i poszed\u0142 tropem Edwarda Gordona Craiga, odwo\u0142uj\u0105cego si\u0119 w swej wizji teatru do t\u0119sknoty za wyobra\u017ani\u0105 i rzeczami nie z tego \u015bwiata. Wielki reformator z Bayreuth przywr\u00f3ci\u0142 Wagnerowskim dramatom rang\u0119 symbolu, inscenizuj\u0105c je w niemal pustej, zgeometryzowanej, malowanej \u015bwiat\u0142em przestrzeni. Zyska\u0142 legion na\u015bladowc\u00f3w i epigon\u00f3w, ale niewielu uda\u0142o si\u0119 zbli\u017cy\u0107 do mistrzostwa, z jakim rugowa\u0142 zb\u0119dne detale na rzecz klarowno\u015bci przekazu.<\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce najzdolniejszym ze zwolennik\u00f3w \u201eczystej\u201d koncepcji wystawienia tetralogii Wagnera by\u0142 austriacki scenograf G\u00fcnther Schneider-Siemssen, od pocz\u0105tku lat 1960. jeden z najbli\u017cszych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w Herberta von Karajana i autor blisko trzydziestu projekt\u00f3w do przedstawie\u0144 re\u017cyserowanych osobi\u015bcie przez charyzmatycznego dyrygenta. W marcu 1967 roku ich spektakl Walkirii <\/em>otworzy\u0142 pierwszy Osterfest w Salzburgu. Tak zwany Ring <\/em>Karajana, zrealizowany w ca\u0142o\u015bci do 1970 roku, przeszed\u0142 do legendy teatru operowego. W latach 80. zaw\u0119drowa\u0142 na scen\u0119 Metropolitan Opera, tym razem w re\u017cyserii Otto Schenka. Symboliczna, skonstruowana wok\u00f3\u0142 spiralnych form przestrzennych scenografia Schneidera-Siemssena, uzupe\u0142niona nowatorskimi na owe czasy projekcjami i spektakularn\u0105 re\u017cyseri\u0105 \u015bwiate\u0142, przywodzi\u0142a na my\u015bl mityczny kosmos, miejsce zawieszone mi\u0119dzy \u015bwiatem bog\u00f3w i ludzi, istnieniem a nieistnieniem. W 2017 roku, z okazji jubileuszu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciolecia Osterfest, salzburska Walkiria <\/em>doczeka\u0142a si\u0119 \u201ezremasterowanej\u201d rekonstrukcji \u2013 przez urodzonego w Dre\u017anie scenografa Jensa Kiliana, kt\u00f3ry podobnie jak Schneider-Siemssen stawia\u0142 pierwsze kroki w pracowni scenografii filmowej, oraz bu\u0142garsko-niemieck\u0105 re\u017cyserk\u0119 Ver\u0119 Nemirov\u0105, uczennic\u0119 Ruth Berghaus i jej dawnego asystenta Petera Konwitschny\u2019ego.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Peter Wedd (Zygmunt) i Amber Wagner (Zyglinda). Fot. Barbara Aum\u00fcller<\/p>\n

Oboje mieli ju\u017c za sob\u0105 do\u015bwiadczenie Ringu <\/em>zrealizowanego dla Opery Frankfurckiej (2010-12). G\u0142\u00f3wn\u0105 si\u0142\u0105 nap\u0119dow\u0105 tej inscenizacji zn\u00f3w jest koncepcja scenograficzna \u2013 inspirowana wcze\u015bniejszymi wizjami Wielanda Wagnera i Schneidera-Siemssena, na tyle jednak oryginalna i mistrzowska w swej prostocie, by zyska\u0107 odr\u0119bn\u0105 pozycj\u0119 w dziejach wystawie\u0144 tego arcydzie\u0142a. Nieod\u0142\u0105cznym elementem wszystkich cz\u0119\u015bci frankfurckiej tetralogii jest obmy\u015blona przez Kiliana i rewelacyjnie o\u015bwietlona przez Olafa Wintera \u201erze\u017aba sceniczna\u201d, zestaw poruszaj\u0105cych si\u0119 niezale\u017cnie koncentrycznych kr\u0119g\u00f3w, wzbudzaj\u0105cych wieloznaczne skojarzenia: z tytu\u0142owym pier\u015bcieniem wykutym ze z\u0142ota Renu, z pier\u015bcieniami Saturna i innych cia\u0142 niebieskich, z nieub\u0142agan\u0105 symetri\u0105 natury. W takiej oprawie \u2013 szcz\u0119\u015bliwie dla dzie\u0142a Wagnera \u2013 re\u017cyser nie poszaleje, zw\u0142aszcza w Walkirii<\/em>, najbardziej kameralnej i \u201eludzkiej\u201d cz\u0119\u015bci Pier\u015bcienia Nibelunga<\/em>.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Christiane Libor (Brunhilda). Fot. Barbara Aum\u00fcller<\/p>\n

Nemirova musia\u0142a wi\u0119c zdusi\u0107 pokus\u0119 wype\u0142nienia sceny charakterystyczn\u0105 dla Regieoper <\/em>graciarni\u0105 i podporz\u0105dkowa\u0107 si\u0119 wizji scenografa. W tej Walkirii <\/em>Kilianowskie pier\u015bcienie co rusz sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w sugestywny kszta\u0142t pnia po \u015bci\u0119tym drzewie: jesionie Yggdrasil, osi uniwersum, miejscu zetkni\u0119cia wszystkich \u015bwiat\u00f3w z mitologii nordyckiej. Dom Hundinga mie\u015bci si\u0119 pod korzeniami; miecz wbity w pie\u0144 drzewa tkwi pod sufitem i wystaje r\u0119koje\u015bci\u0105 na zewn\u0105trz tego mrocznego \u015bwiata. Wszelkie k\u0142\u00f3tnie, niesnaski i nieporozumienia mi\u0119dzy b\u00f3stwami rozgrywaj\u0105 si\u0119 na kilku poziomach konstrukcji. Wprawiane w ruch pier\u015bcienie wzmagaj\u0105 poczucie niepewno\u015bci i zagro\u017cenia. Niewiele wi\u0119cej potrzeba, by poprowadzi\u0107 narracj\u0119 zgodnie z intencj\u0105 kompozytora. Nemirovej pozosta\u0142o zarysowa\u0107 relacje mi\u0119dzy postaciami, w czym pomog\u0142y jej tak\u017ce zawieszone poza czasem, operuj\u0105ce nienachaln\u0105 symbolik\u0105 kostiumy Ingeborg Bernerth. Teatrem re\u017cyserskim \u2013 ale oszcz\u0119dnym, gustownym i mimo wszystko zgodnym z partytur\u0105 \u2013 powia\u0142o tylko na pocz\u0105tku III aktu, w epizodzie cwa\u0142owania Walkirii, kt\u00f3remu towarzyszy\u0142a wsp\u00f3\u0142czesna scena pogrzebu wojskowego, rozgrywaj\u0105ca si\u0119 na dolnym poziomie \u201emachiny\u201d Kiliana. Je\u015bli nie liczy\u0107 drobnych, w gruncie rzeczy zbytecznych aluzji do teatru Konwitschny\u2019ego i Deckera, koncepcja Nemirovej okaza\u0142a si\u0119 jedn\u0105 z klarowniejszych, z jakimi mia\u0142am do czynienia w ostatnim \u0107wier\u0107wieczu. Warto doda\u0107, \u017ce re\u017cyserka i scenograf spi\u0119li swoj\u0105 Walkiri\u0119<\/em> pi\u0119kn\u0105 klamr\u0105 narracyjn\u0105: od prologu z zagubionym w \u015bnie\u017cnej zamieci i w\u015br\u00f3d nier\u00f3wnomiernie orbituj\u0105cych pier\u015bcieni Zygmuntem, a\u017c po fina\u0142 z kr\u0119giem prawdziwego ognia, opuszczanym z nadscenia nad u\u015bpion\u0105 przez Wotana Brunhild\u0119.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Scena fina\u0142owa. James Rutherford (Wotan) i Christiane Libor. Fot. Barbara Aum\u00fcller<\/p>\n

Sp\u00f3jna i logiczna inscenizacja sprzyja\u0142a te\u017c wykonawcom. W kolejnym wznowieniu Amber Wagner \u2013 Zyglinda obdarzona sopranem ciemnym i bardzo bogatym w alikwoty \u2013 dosta\u0142a idealnego partnera w osobie Petera Wedda, kt\u00f3ry rok temu \u015bpiewa\u0142 Zygmunta w Karlsruhe. Jego g\u0119sty, wywa\u017cony tenor, po mistrzowsku operuj\u0105cy technik\u0105 chiaroscuro<\/em>, stworzy\u0142 idealne dope\u0142nienie g\u0142osu Wagner, przywodz\u0105ce na my\u015bl skojarzenia z legendarn\u0105 par\u0105 Resnik\/Vinay w Walkirii <\/em>pod batut\u0105 Clemensa Kraussa. Debiutuj\u0105cy w partii Hundinga Taras Shtonda wykreowa\u0142 posta\u0107 \u0142otra spod ciemnej gwiazdy \u2013 basem szorstkim i chrapliwym, mo\u017ce troch\u0119 zbyt s\u0142abo podpartym w dole skali. Pozostali soli\u015bci \u2013 na czele z aksamitnog\u0142osym Jamesem Rutherfordem (Wotan) i fenomenaln\u0105 zar\u00f3wno postaciowo, jak i wokalnie Christiane Libor (Brunhilda) \u2013 powt\u00f3rzyli swoje sukcesy z poprzednich lat. Sebastian Weigle poprowadzi\u0142 orkiestr\u0119 w stosunkowo wolnych tempach (zw\u0142aszcza w I akcie), za to z niezwyk\u0142\u0105 dba\u0142o\u015bci\u0105 o puls i faktur\u0119 \u2013 jego uj\u0119cie pod wieloma wzgl\u0119dami przypomina\u0142o Karajanowski \u201ekosmos liryczny\u201d, r\u00f3wnie wolny od patosu i innych nieuprawnionych nalecia\u0142o\u015bci stylistycznych, jak czyste wizje sceniczne Kiliana i Schneidera-Siemssena.<\/p>\n

Ch\u0142on\u0105c wszystkimi zmys\u0142ami frankfurck\u0105 Walkiri\u0119<\/em>, wci\u0105\u017c wraca\u0142am my\u015bl\u0105 do oszcz\u0119dnej i precyzyjnej jak laser prozy W.G. Sebalda, autora genialnych \u2013 nomen omen \u2013 Pier\u015bcieni Saturna<\/em>. Dobra opowie\u015b\u0107 nie znosi po\u015bpiechu i ba\u0142aganu. Dobry mit, zw\u0142aszcza na nowe, straszne czasy, musi by\u0107 klarowny niczym kryszta\u0142.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Trudno wyrz\u0105dzi\u0107 wi\u0119ksz\u0105 krzywd\u0119 \u201enowej mitologii\u201d Wagnera, ni\u017c ubra\u0107 j\u0105 w kostium krytyki spo\u0142ecznej \u2013 zinterpretowa\u0107 Pier\u015bcie\u0144 Nibelunga przez pryzmat satyry na bur\u017cuazj\u0119, ideologii nacjonalistycznej b\u0105d\u017a hase\u0142 wojuj\u0105cego komunizmu. Wagner tworzy\u0142 swoje dzie\u0142o totalne \u201ez najprzepastniejszych g\u0142\u0119bin ducha\u201d, jako traktat o naturze ludzkiej, skrojony na miar\u0119 epoki nowoczesno\u015bci, odartej z tajemnicy i stoj\u0105cej w obliczu … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-3810","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3810","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3810"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3810\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3815,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3810\/revisions\/3815"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3810"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3810"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3810"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}