{"id":3863,"date":"2019-06-01T23:36:38","date_gmt":"2019-06-01T21:36:38","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=3863"},"modified":"2019-06-02T17:25:17","modified_gmt":"2019-06-02T15:25:17","slug":"aria-nad-rzeka-tyne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=3863","title":{"rendered":"Aria nad rzek\u0105 Tyne"},"content":{"rendered":"

Gdyby Izmail Pasza rozs\u0105dniej zarz\u0105dza\u0142 dworem, by\u0107 mo\u017ce nie zaprzepa\u015bci\u0142by pot\u0119gi swojego kraju. Wnuk Muhammada Alego, pierwszego kedywa Egiptu, z rozmachem kontynuowa\u0142 zapocz\u0105tkowane przez niego dzie\u0142o: zbudowa\u0142 tysi\u0105ce szk\u00f3\u0142, stworzy\u0142 g\u0119st\u0105 sie\u0107 po\u0142\u0105cze\u0144 telegraficznych i kolejowych, zmodernizowa\u0142 port w Aleksandrii, zadba\u0142 o rozw\u00f3j sztuk pi\u0119knych, teatru i opery. W 1879 roku, zanim su\u0142tan Imperium Osma\u0144skiego zdj\u0105\u0142 go z urz\u0119du z inicjatywy rz\u0105du brytyjskiego, o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce „moje pa\u0144stwo nie jest ju\u017c w Afryce; stali\u015bmy si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 Europy”. Dwadzie\u015bcia lat p\u00f3\u017aniej, w ilustrowanym wydaniu Encyklopedii Orgelbranda, bezlito\u015bnie podsumowano jego rozrzutno\u015b\u0107 i ambicje: „aby ocali\u0107 przynajmniej osobisty sw\u00f3j maj\u0105tek, przesta\u0142 wp\u0142aca\u0107 procenty od swych d\u0142ug\u00f3w; pod naciskiem jednak mocarstw europejskich, wyst\u0119puj\u0105cych w obronie wierzycieli, podda\u0142 si\u0119 ich \u017c\u0105daniom. (…) Niepomy\u015blna pr\u00f3ba zdobycia Abisynii (1876) przyczyni\u0142a si\u0119 te\u017c do zniszczenia uroku, jaki posiada\u0142 niegdy\u015b w Europie z powodu swych rzekomych cywilizacyjnych d\u0105\u017cno\u015bci”.<\/p>\n

Uporczywy mit, jakoby tw\u00f3rczo\u015b\u0107 operowa by\u0142a w Egipcie towarem luksusowym, sprowadzonym na kredyt z my\u015bl\u0105 o niewielkiej i w gruncie rzeczy niezainteresowanej nim klienteli, zawdzi\u0119czamy przede wszystkim zwolennikom teorii postkolonialnej. W rzeczywisto\u015bci opera zacz\u0119\u0142a wchodzi\u0107 w tamtejszy obieg kulturowy ju\u017c w ko\u0144cu XVIII wieku, za spraw\u0105 w\u0119drownych trup kursuj\u0105cych mi\u0119dzy Neapolem, Aleksandri\u0105 i Kairem. Przedstawienia, organizowane pierwotnie z my\u015bl\u0105 o przebywaj\u0105cych w zamorskim kraju Europejczykach, zyskiwa\u0142y coraz wi\u0119ksze zainteresowanie miejscowych. Egipcjanie domagali si\u0119 budowy nowych teatr\u00f3w, tworzyli w\u0142asne zespo\u0142y, dokonywali przer\u00f3bek w duchu tradycji arabskiej. By\u0142y muezzin Salamah Hijazi brylowa\u0142 w muzycznych adaptacjach sztuk Szekspira, Corneille’a i Racine’a, europejskie opery wystawiano w obydwu wersjach a\u017c po lata dwudzieste ubieg\u0142ego wieku.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Alexandra Zabala (Aida). Fot. Clive Barda<\/p>\n

Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce Izmail Pasza postanowi\u0142 zainaugurowa\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 Opery Kr\u00f3lewskiej w Kairze – otwartej z okazji uruchomienia Kana\u0142u Sueskiego – nowym utworem Verdiego, a \u015bci\u015blej uroczystym hymnem na t\u0119 okoliczno\u015b\u0107. Kompozytor odrzuci\u0142 propozycj\u0119 kedywa, kt\u00f3ry wobec tego poprzesta\u0142 na inscenizacji Rigoletta<\/em>. Nie zamierza\u0142 si\u0119 jednak poddawa\u0107: wkr\u00f3tce potem podsun\u0105\u0142 Verdiemu scenariusz Aidy<\/em>, pi\u00f3ra s\u0142ynnego francuskiego egiptologa Auguste\u2019a Mariette\u2019a. Tym razem przyn\u0119ta chwyci\u0142a. W listopadzie 1870 partytura by\u0142a w zasadzie gotowa, ale premiera op\u00f3\u017ani\u0142a si\u0119 ze wzgl\u0119du na niekorzystny obr\u00f3t wojny francusko-pruskiej – kostiumy i dekoracje utkn\u0119\u0142y w obl\u0119\u017conym Pary\u017cu. Pierwszy spektakl Aidy <\/em>poszed\u0142 ostatecznie w wigili\u0119 Bo\u017cego Narodzenia 1871 roku i zosta\u0142 przyj\u0119ty entuzjastycznie przez publiczno\u015b\u0107 – istotnie, na premierowym wieczorze z\u0142o\u017con\u0105 przede wszystkim z dyplomat\u00f3w, dygnitarzy i krytyk\u00f3w, co przyczyni\u0142o si\u0119 do umocnienia legendy o elitarno\u015bci opery w Egipcie.<\/p>\n

Tymczasem Aida<\/em> niemal z miejsca zyska\u0142a ogromn\u0105 popularno\u015b\u0107. By\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce w por\u00f3wnaniu z wcze\u015bniejszymi eksperymentami Verdiego jest dzie\u0142em niemal klasycznym w formie, skomponowanym do konwencjonalnego i wyj\u0105tkowo klarownego libretta, kt\u00f3rego osi\u0105 jest dramat powinno\u015bci – czytelny dla odbiorc\u00f3w po obu stronach Morza \u015ar\u00f3dziemnego. Najwi\u0119kszym atutem Aidy <\/em>jest jednak muzyka: idealny maria\u017c tradycji w\u0142oskiej z francusk\u0105 grand op\u00e9ra, <\/em>zniewalaj\u0105ce po\u0142\u0105czenie przepychu scen wojny i tryumfu z nieledwie impresjonistycznym malarstwem d\u017awi\u0119kowym w intymniejszych momentach narracji. Niekt\u00f3rzy narzekaj\u0105, \u017ce\u00a0Aidzie\u00a0<\/em>brak nerwu dramatycznego: ja uwielbiam si\u0119 p\u0142awi\u0107 w „niebia\u0144skich” d\u0142u\u017cyznach tej partytury, nacechowanej subtelnym liryzmem kantylen i zmys\u0142ow\u0105 mi\u0119kko\u015bci\u0105 orientalizuj\u0105cych faktur orkiestrowych.
\n<\/span><\/p>\n

Dlatego bez namys\u0142u wybra\u0142am si\u0119 na kolejne spotkanie z muzykami Opera North, kt\u00f3rzy w ubieg\u0142ym sezonie – pod t\u0105 sam\u0105 batut\u0105 sir Richarda Armstronga – dali popis najwy\u017cszego kunsztu w Straussowskiej Salome<\/em>. Tym razem m\u00f3j wyb\u00f3r pad\u0142 na wykonanie p\u00f3\u0142sceniczne Aidy<\/em> w Sage Gateshead, jednym z najbardziej funkcjonalnych i najlepszych akustycznie centr\u00f3w muzycznych \u015bwiata. Bry\u0142a zaprojektowana przez Normana Fostera jest arcydzie\u0142em tak zwanej architektury organicznej – przywodzi na my\u015bl olbrzymi kokon, g\u00f3ruj\u0105cy nad brzegiem rzeki Tyne. Wewn\u0105trz mie\u015bci trzy osobne budynki, przedzielone \u015bcianami z d\u017awi\u0119koch\u0142onnej mieszanki betonu. Ca\u0142o\u015b\u0107 stalowej konstrukcji kryje si\u0119 pod asymetryczn\u0105, op\u0142ywow\u0105 kopu\u0142\u0105 ze szk\u0142a. G\u0142\u00f3wna sala koncertowa na 1650 miejsc lu\u017ano nawi\u0105zuje do formy i proporcji Wiener Musikverein, czemu zawdzi\u0119cza fenomenaln\u0105 akustyk\u0119 – ciep\u0142\u0105 i selektywn\u0105, mimo do\u015b\u0107 d\u0142ugiego pog\u0142osu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Petri Lindroos (Ramfis) i Rafael Rojas (Radames). Fot. Clive Barda<\/p>\n

W takich warunkach i z tak znakomitym zespo\u0142em uda\u0142o si\u0119 zbli\u017cy\u0107 do idea\u0142u. Dawno ju\u017c nie s\u0142ysza\u0142am Aidy<\/em> prowadzonej tak czu\u0142\u0105 r\u0119k\u0105, z takim poszanowaniem wskaz\u00f3wek kompozytora, z tak\u0105 dba\u0142o\u015bci\u0105 o zr\u00f3\u017cnicowanie subtelnych odcieni instrumentalnych, zw\u0142aszcza w smyczkach. Podobn\u0105 wra\u017cliwo\u015bci\u0105 na intonacj\u0119 oraz barw\u0119 ka\u017cdego pojedynczego d\u017awi\u0119ku i wsp\u00f3\u0142brzmienia popisa\u0142 si\u0119 ch\u00f3r Opera North.\u00a0 W I akcie odrobin\u0119 rozczarowa\u0142 Rafael Rojas, tenor sk\u0105din\u0105d do\u015bwiadczony i bardzo sprawny technicznie. Na szcz\u0119\u015bcie szybko doszed\u0142 do formy i zatar\u0142 nienajlepsze wra\u017cenia po wyzutej z blasku i \u017caru romancy Radamesa „Celeste Aida”. Jego ukochana znalaz\u0142a idealn\u0105 odtw\u00f3rczyni\u0119 w osobie Alexandry Zabali – \u015bpiewaczki obdarzonej sopranem wybitnie lirycznym, a zarazem d\u017awi\u0119cznym i doskonale wyr\u00f3wnanym w ca\u0142ej skali partii Aidy. Jej s\u0142odkie, czu\u0142e, za\u015bpiewane pianissimo wysokie C z arii „O patria mia” na d\u0142ugo zapadnie mi w pami\u0119\u0107. \u015awietn\u0105 przeciwwag\u0119 dla kruchej, zagubionej w okrutnym \u015bwiecie Aidy stworzy\u0142a Alessandra Volpe w partii Amneris. Jej g\u0119sty, zmys\u0142owy g\u0142os, przepi\u0119knie otwarty w g\u00f3rze, plasuje si\u0119 gdzie\u015b pomi\u0119dzy mezzosopranem a sopranem dramatycznym – warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na t\u0119 \u015bpiewaczk\u0119, kt\u00f3ra w przysz\u0142ym sezonie wyst\u0105pi m.in. jako Santuzza w Bari i Carmen w Oslo. Bardzo sugestywn\u0105 posta\u0107 Ramfisa stworzy\u0142 Petri Lindroos, basem z\u0142owieszczym i zimnym jak l\u00f3d (znakomita scena procesu w IV akcie). Doskona\u0142ym pomys\u0142em by\u0142o obsadzenie Erica Greene’a w roli Amonasro – ameryka\u0144ski \u015bpiewak dysponuje g\u0142\u0119bokim, ciemnym w barwie barytonem, kt\u00f3rym w\u0142ada z niepospolit\u0105 muzykalno\u015bci\u0105 i wyczuciem stylu.<\/p>\n

P\u00f3\u0142inscenizacja, przygotowana przez Annabel Arden (re\u017cyseria), Joann\u0119 Parker (scenografia i re\u017cyseria wideo), Dicka Strakera (wideo) oraz Richarda Moore (re\u017cyseria \u015bwiate\u0142), cho\u0107 si\u0142\u0105 rzeczy minimalistyczna, i tak chwilami razi\u0142a nadmiarem szczeg\u00f3\u0142\u00f3w odwracaj\u0105cych uwag\u0119 od narracji muzycznej. Realizatorzy zdecydowali si\u0119 przenie\u015b\u0107 Aid\u0119<\/em> w realia wsp\u00f3\u0142czesnego konfliktu, uzupe\u0142niaj\u0105c dzia\u0142ania aktorskie wy\u015bwietlanymi w g\u0142\u0119bi projekcjami, nawi\u0105zuj\u0105cymi jednoznacznie do obecnej wojny w Syrii. Szkoda, bo umieszczeni przed orkiestr\u0105 \u015bpiewacy poruszali si\u0119 w przestrzeni metaforycznej, bardzo inteligentnie zaaran\u017cowanej przy u\u017cyciu kilku wielofunkcyjnych rekwizyt\u00f3w (rama bez drzwi, wyznaczaj\u0105ca p\u0142ynn\u0105 granic\u0119 mi\u0119dzy \u015bwiatami Egipcjan i „obcych”; st\u00f3\u0142, kt\u00f3ry w ostatnim akcie staje si\u0119 grobowcem Aidy i Radamesa). Znakomita gra aktorska \u015bpiewak\u00f3w i doskonale opracowany ruch sceniczny pozwala\u0142y przymkn\u0105\u0107 oko na sztampowo\u015b\u0107 kostium\u00f3w, kt\u00f3re w „nowym” teatrze operowym coraz cz\u0119\u015bciej przybieraj\u0105 posta\u0107 uniwersalnych znak\u00f3w-symboli (jak w\u0142adca – to w garniturze; jak wojownik – to w mundurze polowym; jak kobieta z wysokiego rodu – to w szpilkach i peniuarze). Mimo wszystko odnosz\u0119 wra\u017cenie, \u017ce inscenizowane wykonania koncertowe powinny by\u0107 bardziej „statyczne”, a w ka\u017cdym razie opiera\u0107 si\u0119 na odmiennych \u015brodkach wyrazu ni\u017c w przypadku re\u017cyserii scenicznej. Zw\u0142aszcza je\u015bli zi\u015bci si\u0119 moja ponura przepowiednia, \u017ce p\u00f3\u0142inscenizacje stan\u0105 si\u0119 chlebem powszednim opery.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Alessandra Volpe (Amneris) i Alexandra Zabala. Fot. Clive Barda<\/p>\n

Do\u015bwiadczenie Aidy <\/em>w uj\u0119ciu tak intymnym, odartym z wszelkiego przepychu, u\u015bwiadomi\u0142o mi jednak co\u015b, nad czym do tej pory nigdy si\u0119 nie zastanawia\u0142am. Z kim identyfikowali si\u0119 pierwsi egipscy odbiorcy dzie\u0142a Verdiego? Ze zwyci\u0119skim wojskiem faraon\u00f3w czy z pokonanymi Etiopczykami? To jest dopiero dylemat dla teoretyk\u00f3w postkolonializmu, znacznie bardziej intryguj\u0105cy ni\u017c roztrz\u0105sanie, czy Aida\u00a0<\/em>by\u0142a imperialnym widowiskiem dla wyobcowanych w Kairze przybysz\u00f3w z Europy, czy kolejnym arcydzie\u0142em formy, w kt\u00f3rej Egipcjanie rozsmakowali si\u0119 jeszcze pod rz\u0105dami mameluk\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gdyby Izmail Pasza rozs\u0105dniej zarz\u0105dza\u0142 dworem, by\u0107 mo\u017ce nie zaprzepa\u015bci\u0142by pot\u0119gi swojego kraju. Wnuk Muhammada Alego, pierwszego kedywa Egiptu, z rozmachem kontynuowa\u0142 zapocz\u0105tkowane przez niego dzie\u0142o: zbudowa\u0142 tysi\u0105ce szk\u00f3\u0142, stworzy\u0142 g\u0119st\u0105 sie\u0107 po\u0142\u0105cze\u0144 telegraficznych i kolejowych, zmodernizowa\u0142 port w Aleksandrii, zadba\u0142 o rozw\u00f3j sztuk pi\u0119knych, teatru i opery. W 1879 roku, zanim su\u0142tan Imperium Osma\u0144skiego … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-3863","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3863","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3863"}],"version-history":[{"count":24,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3863\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3896,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3863\/revisions\/3896"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3863"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3863"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3863"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}