{"id":3897,"date":"2019-06-04T14:13:50","date_gmt":"2019-06-04T12:13:50","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=3897"},"modified":"2019-06-04T14:28:00","modified_gmt":"2019-06-04T12:28:00","slug":"miedzy-miloscia-a-racja-stanu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=3897","title":{"rendered":"Mi\u0119dzy mi\u0142o\u015bci\u0105 a racj\u0105 stanu"},"content":{"rendered":"

No i sta\u0142o si\u0119. Po blisko sze\u015bciu latach od niechcianego rozstania powr\u00f3ci\u0142am na \u0142amy „Ruchu Muzycznego” – ju\u017c w nowej ods\u0142onie, bo za sterami zasiad\u0142 Piotr Matwiejczuk, z kt\u00f3rym znamy si\u0119 jeszcze z Dw\u00f3jki, a przez d\u0142ugi czas, z obop\u00f3ln\u0105, mam nadziej\u0119, przyjemno\u015bci\u0105, wsp\u00f3\u0142pracowali\u015bmy przy wroc\u0142awskiej „Muzyce w Mie\u015bcie”. Trzymam kciuki za powodzenie misji Piotra, kt\u00f3ry w nadchodz\u0105cych miesi\u0105cach b\u0119dzie stopniowo wprowadza\u0142 „RM” na obmy\u015blon\u0105 przez siebie \u015bcie\u017ck\u0119 naprawy i rozwoju. Tymczasem anonsuj\u0119 numer pi\u0105ty, w kt\u00f3rym mi\u0119dzy innymi obszerny blok moniuszkowski z tekstami Marcina Majchrowskiego, Grzegorza Zieziuli, Jolanty \u0141ady-Zielke, Jakuba Lisa i Jacka Marczy\u0144skiego; wspomnienia J\u00f3zefa Ka\u0144skiego i Andrzeja Su\u0142ka o Stanis\u0142awie Dybowskim; oraz rozmowa Mateusza Ciupki, naszego NIFC-owego warsztatowicza z Katowic, z Marzen\u0105 Lubaszk\u0105. I za zgod\u0105 redaktora naczelnego – dop\u00f3ki pismo nie ruszy z now\u0105 stron\u0105 internetow\u0105 – publikuj\u0119 recenzj\u0119 z warszawskiego Billy’ego Budda <\/em>tak\u017ce w witrynie Upiora.<\/p>\n

***<\/p>\n

W nied\u0142ugim odst\u0119pie czasu pojawi\u0142y si\u0119 na naszych scenach dwa bezdyskusyjne arcydzie\u0142a \u2013 nieznane przedtem polskiej publiczno\u015bci i do\u015bwiadczone na \u017cywo przez garstk\u0119 recenzent\u00f3w, kt\u00f3rzy mieli szcz\u0119\u015bcie zobaczy\u0107 je i us\u0142ysze\u0107 gdzie indziej. Teatr Wielki w Poznaniu wywalczy\u0142 sobie palm\u0119 pierwsze\u0144stwa w wystawieniu \u015apiewak\u00f3w norymberskich <\/em>Wagnera. Billy Budd <\/em>Brittena dotar\u0142 do nas poniek\u0105d przypadkiem, w ramach swoistego barteru dyrektorskiego: na deski Den Norske Opera zawita\u0142 Kr\u00f3l Roger<\/em> w najnowszej inscenizacji Mariusza Treli\u0144skiego, Oslo zrewan\u017cowa\u0142o si\u0119 produkcj\u0105 Billy\u2019ego Budda <\/em>w re\u017cyserii Annilese Miskimmon, od sierpnia 2017 roku dyrektor Norweskiej Opery Narodowej. Mimo \u017ce kompozycja Brittena trafi\u0142a w Polsce na ca\u0142kiem nieprzygotowany grunt, spotka\u0142a si\u0119 z doskona\u0142ym przyj\u0119ciem. Co w pe\u0142ni zrozumia\u0142e: pod wzgl\u0119dem muzycznym by\u0142 to chyba najlepiej dopracowany spektakl w TW-ON od czasu pami\u0119tnego, cho\u0107 nie od razu docenionego Lohengrina <\/em>(premiera w 2014). Z r\u00f3wnie przychyln\u0105 ocen\u0105 spotka\u0142a si\u0119 koncepcja re\u017cyserska \u2013 owszem, bardzo widowiskowa i w miar\u0119 zwarta dramaturgicznie, sp\u0142aszczaj\u0105ca jednak przes\u0142anie tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3re wykracza daleko poza \u201eesencj\u0119 po brytyjsku rozumianej m\u0119sko\u015bci\u201d, jak to uj\u0119\u0142a Miskimmon w jednym z przedpremierowych wywiad\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Gidon Saks (Claggart) i Micha\u0142 Partyka (Billy Budd). Fot. Krzysztof Bieli\u0144ski<\/p>\n

Ani noweli Melville\u2019a, ani opery Brittena nie da si\u0119 sprowadzi\u0107 do kategorii studium m\u0119skich relacji w odosobnieniu \u2013 podobnie jak nie wypada stwierdzi\u0107, \u017ce Moby Dick <\/em>jest ksi\u0105\u017ck\u0105 o przemy\u015ble wielorybniczym. Billy Budd <\/em>jest alegori\u0105, tekstem otwartym, traktatem o niemo\u017cno\u015bci rozr\u00f3\u017cnienia mi\u0119dzy dobrem a z\u0142em, przypowie\u015bci\u0105 o zatrwa\u017caj\u0105cym podobie\u0144stwie mi\u0142o\u015bci i nienawi\u015bci. Nie ma w niej bohater\u00f3w jednoznacznych. Claggart i Billy Budd \u2013 Z\u0142o i Dobro wcielone \u2013 s\u0105 awersem i rewersem tego samego medalu. Obydwaj s\u0105 r\u00f3wnie nieludzcy i r\u00f3wnie tragiczni w swej doskona\u0142o\u015bci i zepsuciu. Kapitan Vere przybiera w tym mikrokosmosie posta\u0107 boga o dw\u00f3ch przeciwstawnych obliczach: S\u0119dziego i mi\u0142osiernego Ojca. Opera niesie z sob\u0105 przes\u0142anie uniwersalne, ale jest w stanie przem\u00f3wi\u0107 pe\u0142nym g\u0142osem dopiero w kontek\u015bcie wstrz\u0105saj\u0105cych wydarze\u0144 1797 roku, pami\u0119tnych dla ka\u017cdego Brytyjczyka obeznanego z dziejami Imperium. Wystawiona w przestrzeni nieokre\u015blonej lub przeniesiona w inn\u0105 epok\u0119 traci impet \u2013 podobnie jak straci\u0142aby go Pasa\u017cerka<\/em> Wajnberga, osadzona, dajmy na to, w realiach buntu w \u017ce\u0144skim zak\u0142adzie poprawczym.<\/p>\n

Miskimmon nie jest pierwsz\u0105 kobiet\u0105-re\u017cyserem, kt\u00f3ra wzi\u0119\u0142a si\u0119 za to Brittenowskie opus magnum<\/em>. Orpha Phelan (Opera North, 2016) zachowa\u0142a kontekst historyczny, Deborah Warner (Teatro Real, 2017, inscenizacja w\u0142a\u015bnie wznowiona w ROH) przenios\u0142a narracj\u0119 w wiek XX, nie bez szkody dla dzie\u0142a. Obydwie produkcje rozgrywa\u0142y si\u0119 jednak na otwartym morzu. Akcja Billy\u2019ego Budda <\/em>w uj\u0119ciu Miskimmon toczy si\u0119 w lipcu 1940 roku, na okr\u0119cie podwodnym uczestnicz\u0105cym w operacji \u201eCatapult\u201d, kt\u00f3rej celem by\u0142o zniszczenie lub przej\u0119cie francuskich jednostek po kapitulacji Francji wobec III Rzeszy. Re\u017cyserka t\u0142umaczy, \u017ce zale\u017ca\u0142o jej na podkre\u015bleniu wra\u017cenia ciasnoty i zamkni\u0119cia \u2013 moim zdaniem wystarczaj\u0105co dobitnym w oryginale, bo zagubiony \u201ew niesko\u0144czono\u015bci morza\u201d \u017caglowiec i tak jest miejscem, sk\u0105d nie ma ucieczki. Niestety, \u0142\u00f3d\u017a podwodna \u2013 pieczo\u0142owicie i sugestywnie odtworzona na scenie przez Annemarie Woods \u2013 pe\u0142ni w tym spektaklu wy\u0142\u0105cznie rol\u0119 ozdobnika. Przez ca\u0142y czas p\u0142ynie w pe\u0142nym wynurzeniu i chyba ma jak\u0105\u015b awari\u0119 systemu radiolokacyjnego, skoro \u201eprzekl\u0119ta mg\u0142a\u201d uniemo\u017cliwia jej skuteczny atak na okr\u0119t francuski. Nie wiadomo, co na niej robi\u0105 nieletni midszypmeni (kolejny element opery, kt\u00f3ry odnosi si\u0119 jednoznacznie do reali\u00f3w XVIII-wiecznej marynarki brytyjskiej; sk\u0105din\u0105d Britten przewidzia\u0142 partie dla czterech sopran\u00f3w ch\u0142opi\u0119cych, a po warszawskiej scenie ugania\u0142o si\u0119 a\u017c o\u015bmiu ma\u0142ych \u015bpiewak\u00f3w). Pomijam ju\u017c fakt, \u017ce wszystkie komendy \u017ceglarskie, kt\u00f3rymi E.M. Forster i Eric Crozier naszpikowali swoje libretto, a Britten do\u0142o\u017cy\u0142 wszelkich stara\u0144, by zapewni\u0107 im godny ekwiwalent muzyczny w partyturze, straci\u0142y w tych okoliczno\u015bciach jakikolwiek sens. Ocen\u0119 pomys\u0142u, by skazanego na \u015bmier\u0107 marynarza powiesi\u0107 na rei okr\u0119tu podwodnego, pozostawiam znawcom militari\u00f3w z II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Micha\u0142 Partyka. Fot. Krzysztof Bieli\u0144ski<\/p>\n

Wnikliwy, a nieotrzaskany z tematem odbiorca mia\u0142 szans\u0119 po\u0142apa\u0107 si\u0119 w pierwotnej narracji tylko pod warunkiem, \u017ce kupi\u0142 program i przeczyta\u0142 esej Andrzeja Tuchowskiego. Je\u015bli posk\u0105pi\u0142 wydatku 30 z\u0142otych i zda\u0142 si\u0119 na wy\u015bwietlany nad scen\u0105 przek\u0142ad libretta, mog\u0119 mu tylko wsp\u00f3\u0142czu\u0107. T\u0142umacz nie zada\u0142 sobie nawet trudu, by sprawdzi\u0107, \u017ce Spithead i Nore to nie okr\u0119ty, a kotwicowiska, gdzie w 1797 wybuch\u0142y krwawo st\u0142umione bunty \u2013 bezpo\u015brednia przyczyna zaostrzenia Artyku\u0142\u00f3w Wojennych, kt\u00f3re postawi\u0142y kapitana Vere\u2019a przed okrutnym dylematem, jak ukara\u0107 Billy\u2019ego za zab\u00f3jstwo Claggarta. \u201eMaster-at-arms\u201d to nie \u017caden oficer wachtowy ani werbunkowy, tylko zbrojmistrz, kt\u00f3ry w tamtych czasach pe\u0142ni\u0142 bezlitosn\u0105 funkcj\u0119 \u017candarma okr\u0119towego. \u201eHandsomeness\u201d to \u201eprzystojno\u015b\u0107\u201d w znaczeniu fizycznym i nie mo\u017cna tego poj\u0119cia t\u0142umaczy\u0107 na \u201eprawo\u015b\u0107\u201d. Troch\u0119 wstyd, nie tylko dla autora przek\u0142adu, ale i redaktora ksi\u0105\u017cki programowej \u2013 dotyczy bowiem dzie\u0142a kompletnie nieznanego polskiej publiczno\u015bci.<\/p>\n

Ogl\u0105da\u0142o si\u0119 to jednak bez b\u00f3lu: zapewne dlatego, \u017ce imponuj\u0105ca i dopracowana w najdrobniejszych szczeg\u00f3\u0142ach scenografia Woods zamaskowa\u0142a liczne niedostatki roboty re\u017cyserskiej. Miskimmon nie uda\u0142o si\u0119 zarysowa\u0107 przekonuj\u0105cych relacji mi\u0119dzy postaciami: wulgarny, jednowymiarowy Claggart ani przez chwil\u0119 nie kojarzy\u0142 si\u0119 ze z\u0142owieszczym upad\u0142ym anio\u0142em, nie do ko\u0144ca wiadomo, dlaczego ca\u0142a za\u0142oga sta\u0142a murem za ciapowatym i wyzutym z wszelkiej charyzmy Buddem, zabrak\u0142o napi\u0119cia w stosunkach mi\u0119dzy kapitanem a pozosta\u0142ymi elementami na\u0142adowanego erotyzmem m\u0119skiego tr\u00f3jk\u0105ta. Umiej\u0119tnie \u201eogrywane\u201d w innych inscenizacjach sceny \u017ceglarskie \u2013 m.in. s\u0142ynny ch\u00f3r \u201eO heave away, heave\u201d z I aktu \u2013 w tej produkcji sprawia\u0142y niezno\u015bnie statyczne wra\u017cenie.<\/p>\n

Pal wszystko sze\u015b\u0107: co nie wynik\u0142o z koncepcji Miskimmon, dostali\u015bmy z nawi\u0105zk\u0105 w fenomenalnie zrealizowanej warstwie orkiestrowej i porz\u0105dnie przygotowanych partiach wokalnych. Z tr\u00f3jki protagonist\u00f3w wyr\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 Alan Oke \u2013 typowy tenor brittenowski, przywodz\u0105cy na my\u015bl skojarzenia z mistrzowsk\u0105 kreacj\u0105 Petera Pearsa, pierwszego odtw\u00f3rcy roli Vere\u2019a. Zdecydowanie ust\u0119powa\u0142 mu Gidon Saks w partii Claggarta \u2013 dysponuj\u0105cy \u201ekr\u00f3tkim\u201d, ubogim w alikwoty i niezbyt ju\u017c urodziwym bas-barytonem. Micha\u0142 Partyka nie\u017ale zadebiutowa\u0142 w partii tytu\u0142owej \u2013 cho\u0107 nie ukrywam, \u017ce wola\u0142abym us\u0142ysze\u0107 Billy\u2019ego \u201emy\u015bl\u0105cego\u201d swobodnie fraz\u0105 Brittena, obdarzonego cieplejszym g\u0142osem i sprawniejszego technicznie, zw\u0142aszcza w I akcie. Spo\u015br\u00f3d polskich cz\u0142onk\u00f3w obsady na najwi\u0119ksze brawa zas\u0142u\u017cyli Wojciech Parchem (przejmuj\u0105cy wokalnie i dobitny aktorsko Red Whiskers) oraz Mariusz Godlewski (aksamitnog\u0142osy, pow\u015bci\u0105gliwy w wyrazie Redburn).<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Scena zbiorowa z II aktu. Fot. Krzysztof Bieli\u0144ski<\/p>\n

Niekwestionowanym bohaterem przedsi\u0119wzi\u0119cia okaza\u0142 si\u0119 jednak Micha\u0142 Klauza \u2013 dyrygent, kt\u00f3ry nie tylko zdo\u0142a\u0142 okie\u0142za\u0107 niesforne, po\u0142\u0105czone ch\u00f3ry TW-ON i Uniwersytetu Warszawskiego, ale przede wszystkim nak\u0142oni\u0107 tutejsz\u0105 orkiestr\u0119 do gry wra\u017cliwej, anga\u017cuj\u0105cej s\u0142uchacza i w pe\u0142ni zgodnej z nie\u0142atwym idiomem muzyki Brittena. Pod jego batut\u0105 Billy Budd <\/em>par\u0142 naprz\u00f3d w \u017cywych tempach, pulsowa\u0142 rozko\u0142ysanym rytmem, wzdyma\u0142 si\u0119 i falowa\u0142 jak przestw\u00f3r gro\u017anego, zasnutego mg\u0142\u0105 morza. Czego odrobin\u0119 mi zabrak\u0142o w nie do\u015b\u0107 mrocznym i za ma\u0142o \u201everdiowskim\u201d motywie Claggarta, dosta\u0142am z nawi\u0105zk\u0105 w porywaj\u0105co zagranych \u201eInterview Chords\u201d \u2013 w trzydziestu czterech akordach wype\u0142niaj\u0105cych pustk\u0119 mi\u0119dzy przyj\u0119ciem wyroku przez Vere\u2019a a monologiem skaza\u0144ca, w \u00a0muzycznym odzwierciedleniu tajemnicy, kt\u00f3ra na zawsze okry\u0142a prawd\u0119 relacji \u0142\u0105cz\u0105cej kapitana z Billy\u2019m.<\/p>\n

Tym bardziej smutno, \u017ce nieudani pod wzgl\u0119dem muzycznym i teatralnym \u015apiewacy norymberscy <\/em>pozostan\u0105 w repertuarze pozna\u0144skiego teatru, a doskona\u0142e, pod wieloma wzgl\u0119dami przewy\u017cszaj\u0105ce trud wykonawc\u00f3w z Oslo uj\u0119cie arcydzie\u0142a Brittena zesz\u0142o z afisza po zaledwie czterech przedstawieniach. S\u0105dz\u0105c z odzewu po premierze, polska publiczno\u015b\u0107 w pe\u0142ni dojrza\u0142a do akceptacji geniuszu angielskiego mistrza opery. Ciekawe, kiedy doceni\u0105 go w\u0142odarze naszych scen muzycznych.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

No i sta\u0142o si\u0119. Po blisko sze\u015bciu latach od niechcianego rozstania powr\u00f3ci\u0142am na \u0142amy „Ruchu Muzycznego” – ju\u017c w nowej ods\u0142onie, bo za sterami zasiad\u0142 Piotr Matwiejczuk, z kt\u00f3rym znamy si\u0119 jeszcze z Dw\u00f3jki, a przez d\u0142ugi czas, z obop\u00f3ln\u0105, mam nadziej\u0119, przyjemno\u015bci\u0105, wsp\u00f3\u0142pracowali\u015bmy przy wroc\u0142awskiej „Muzyce w Mie\u015bcie”. Trzymam kciuki za powodzenie misji Piotra, … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9,7],"tags":[],"class_list":["entry","post","publish","author-mangusta","post-3897","format-standard","category-prasowka","category-wedrowki-operowe"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3897","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3897"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3897\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3902,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3897\/revisions\/3902"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3897"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3897"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3897"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}