{"id":3916,"date":"2019-06-13T21:56:40","date_gmt":"2019-06-13T19:56:40","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=3916"},"modified":"2019-06-14T09:53:24","modified_gmt":"2019-06-14T07:53:24","slug":"tam-gdzie-konczy-sie-slowo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=3916","title":{"rendered":"Tam, gdzie ko\u0144czy si\u0119 s\u0142owo"},"content":{"rendered":"

Upi\u00f3r wr\u00f3ci\u0142, za chwil\u0119 zn\u00f3w wyjedzie, po drodze opisze, co widzia\u0142 i s\u0142ysza\u0142 – a tymczasem jeszcze raz nawi\u0105\u017ce do tegorocznego festiwalu Katowice Kultura Natura. Prawie miesi\u0105c temu, 16 maja, orkiestr\u0105 NOSPR oraz Ch\u00f3rem Opery i Filharmonii Podlaskiej zadyrygowa\u0142 Alexander Liebreich. W partiach solowych wyst\u0105pili Michael Veinius, Tanja Ariane Baumgartner, Kre\u0161imir Stra\u017eanac, Oleg Tsibulko, Piotr Maciejowski i Jan \u017b\u0105d\u0142o. O programie tego koncertu pisa\u0142am do ksi\u0105\u017cki festiwalowej:<\/p>\n

***<\/p>\n

Debussy oznajmi\u0142 w li\u015bcie do Emmy Bardac, \u017ce muzyka zaczyna si\u0119 tam, gdzie s\u0142owo traci moc wyra\u017cania tego, co niewyra\u017calne. Nic dziwnego, \u017ce subtelny francuski kolorysta nie znosi\u0142 Berlioza \u2013 kompozytora, kt\u00f3rego muzyka przypomina monumentalny teatr ekspresji wywiedzionej wprost ze s\u0142owa. Niewielu tw\u00f3rc\u00f3w z tak\u0105 wyobra\u017ani\u0105 i znawstwem si\u0119ga\u0142o do inspiracji literackich. Wpojona mu jeszcze przez ojca mi\u0142o\u015b\u0107 do Wergiliuszowej Eneidy<\/em> zaowocowa\u0142a po latach jego opus magnum <\/em>\u2013 pi\u0119cioaktow\u0105 oper\u0105 Trojanie<\/em>. Obcowanie z dzie\u0142ami Goethego i Szekspira wprawia\u0142o go w niemal religijn\u0105 ekstaz\u0119. Pisa\u0142 o obydwu, \u017ce dzier\u017c\u0105 klucz do jego \u017cycia. W obliczu geniuszu Stratfordczyka poczu\u0142 si\u0119 jak wskrzeszony \u0141azarz: \u201ezrozumia\u0142em, \u017ce musz\u0119 wsta\u0107 z \u0142\u00f3\u017cka i ruszy\u0107 naprz\u00f3d\u201d. W struktur\u0119 monodramu lirycznego Lelio <\/em>(1831) wpl\u00f3t\u0142 zar\u00f3wno Goethea\u0144sk\u0105 ballad\u0119 o rybaku, jak kilka w\u0105tk\u00f3w szekspirowskich, mi\u0119dzy innymi ch\u00f3r cieni z drugiej cz\u0119\u015bci utworu \u2013\u00a0 ewokuj\u0105cy wprawdzie klimat sceny cmentarnej z Hamleta<\/em>, ale z u\u017cyciem materia\u0142u z innej, wcze\u015bniejszej o dwa lata kompozycji, \u015amierci Kleopatry<\/em>.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Jean-Baptiste Regnault: \u015amier\u0107 Kleopatry, <\/em>1799.<\/p>\n

Berlioz napisa\u0142 t\u0119 sc\u00e8ne lyrique <\/em>w ramach kolejnego, trzeciego ju\u017c podej\u015bcia do Prix de Rome, stypendium ustanowionego przez Ludwika XIV z my\u015bl\u0105 o m\u0142odych tw\u00f3rcach, kt\u00f3rym w nagrod\u0119 finansowano trzyletni pobyt w Acad\u00e9mie de France w Rzymie. Autorem tekstu do \u015amierci Kleopatry <\/em>by\u0142 Pierre-Ange Vieillard \u2013 poeta, krytyk i wytrawny librecista, doskonale \u015bwiadom szekspirowskich fascynacji Berlioza. Kompozycja, zuchwa\u0142a pod wzgl\u0119dem harmonicznym, pozbawiona tradycyjnego podzia\u0142u na arie i recytatywy, nie znalaz\u0142a uznania akademickiego jury \u2013 mimo oczywistych odniesie\u0144 nie tylko do fina\u0142owej sceny Antoniusza i Kleopatry<\/em>, lecz tak\u017ce monologu m\u0142odziutkiej kochanki z trzeciej sceny IV aktu Romea i Julii <\/em>Szekspira. Rozgoryczony Berlioz wycofa\u0142 \u015amier\u0107 Kleopatry <\/em>z katalogu swoich utwor\u00f3w. Gdyby nie kilka motyw\u00f3w, kt\u00f3re wykorzysta\u0142 p\u00f3\u017aniej w Leliu<\/em>, Karnawale rzymskim <\/em>i operze Benvenuto Cellini<\/em>, by\u0107 mo\u017ce niedoceniona kantata nigdy nie wsta\u0142aby z martwych.<\/p>\n

Czajkowski Berlioza podziwia\u0142, cho\u0107 nie bez zastrze\u017ce\u0144. Nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 pogodzi\u0107 z nieod\u0142\u0105cznym dla jego tw\u00f3rczo\u015bci \u201e\u017cywio\u0142em brzydoty\u201d, jakkolwiek istotnym w budowaniu napi\u0119\u0107 narracji muzycznej. Zapewne dlatego tak d\u0142ugo szuka\u0142 w\u0142asnego klucza do adaptacji Romea i Julii<\/em> na j\u0119zyk symfoniczny. Pomys\u0142 na rozwini\u0119cie trzech w\u0105tk\u00f3w z tragedii Szekspira podsun\u0105\u0142 mu Ba\u0142akiriew, obserwuj\u0105c nier\u00f3wne zmagania Czajkowskiego z kompozycj\u0105 opery Ondyna<\/em>. Pierwsz\u0105 wersj\u0119 utworu \u2013 z pocz\u0105tkowym fugato i nast\u0119puj\u0105cym po nim, do\u015b\u0107 konwencjonalnym zderzeniem motyw\u00f3w mi\u0142o\u015bci i nienawi\u015bci \u2013 przyj\u0119to bez zachwytu. Czajkowski poprawia\u0142 sw\u0105 uwertur\u0119-fantazj\u0119 dwukrotnie. Wersja ostateczna, w postaci poematu symfonicznego uj\u0119tego w precyzyjn\u0105 form\u0119 sonatow\u0105, niesie z sob\u0105 pot\u0119\u017cny \u0142adunek emocji. S\u0105 to jednak emocje \u201epi\u0119kne\u201d, dalekie od prawdy dramatycznej z utwor\u00f3w Berlioza, o kt\u00f3rej Schumann napisa\u0142 kiedy\u015b, \u017ce \u201eol\u015bniewa jak b\u0142ysk \u015bwiat\u0142a, ale te\u017c pozostawia po sobie zapach siarki\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Antoni Brodowski: Edyp i Antygona<\/em>, 1828.<\/p>\n

Ca\u0142kiem inne podej\u015bcie do kulturowo-literackiego \u017ar\u00f3d\u0142a inspiracji zaprezentowa\u0142 Strawi\u0144ski, pisz\u0105c sw\u0105 oper\u0119-oratorium Kr\u00f3l Edyp<\/em>. Szukaj\u0105c tematu na now\u0105 kompozycj\u0119, si\u0119gn\u0105\u0142 do dramat\u00f3w Sofoklesa, kt\u00f3re we wczesnej m\u0142odo\u015bci czytywa\u0142 w przek\u0142adach rosyjskich. Wybra\u0142 z nich no\u015bn\u0105 histori\u0119 Edypa, potomka przekl\u0119tego rodu Labdakid\u00f3w, kt\u00f3ry na pr\u00f3\u017cno pr\u00f3buje oszuka\u0107 swoje przeznaczenie. Jak p\u00f3\u017aniej obja\u015bni\u0142 w jednej z rozm\u00f3w z Robertem Craftem, nie chcia\u0142 kurczowo trzyma\u0107 si\u0119 pierwowzoru. Postanowi\u0142 wydoby\u0107 z niego esencj\u0119 i uwolni\u0107 si\u0119 od przymusu dramatyzowania narracji muzycznej. Podj\u0105\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Jeanem Cocteau, kt\u00f3ry napisa\u0142 libretto po francusku, ograniczaj\u0105c si\u0119 do kilku w\u0119z\u0142owych element\u00f3w akcji. Gotowy tekst zosta\u0142 p\u00f3\u017aniej przet\u0142umaczony na \u0142acin\u0119 \u2013 ponowny przek\u0142ad z \u201ewulgarnej\u201d francuszczyzny na tradycyjny j\u0119zyk liturgii Ko\u015bcio\u0142a katolickiego mia\u0142 z za\u0142o\u017cenia uwypukli\u0107 monumentalny charakter dzie\u0142a. Pierwotny zamys\u0142 Strawi\u0144skiego by\u0142 jeszcze bardziej radykalny: kompozytor chcia\u0142 prze\u0142o\u017cy\u0107 libretto na grek\u0119 staro\u017cytn\u0105. Ostatecznie zadowoli\u0142 si\u0119 \u0142acin\u0105, j\u0119zykiem \u201ejeszcze nie martwym, ale ju\u017c skamienia\u0142ym\u201d.<\/p>\n

R\u00f3wnie dostojna i hieratyczna jest muzyka Kr\u00f3la Edypa \u2013<\/em> skrajnie obiektywna, z pozoru wyzuta z emocji, niestroni\u0105ca od nawi\u0105za\u0144 do \u015bpiew\u00f3w cerkiewnych i spu\u015bcizny Bacha. Dwucz\u0119\u015bciowa kompozycja uchodzi za jedno z najdoskonalszych dzie\u0142 wczesnego okresu neoklasycznego w tw\u00f3rczo\u015bci Strawi\u0144skiego, a zarazem wyznacza niezmiernie istotny etap w dziejach muzycznego modernizmu: powr\u00f3t do narracji zawieszonej mi\u0119dzy dramatem a rytua\u0142em. Powr\u00f3t do stanu, w kt\u00f3rym i s\u0142owo, i muzyka potrafi\u0142y wyra\u017ca\u0107 to, co niewyra\u017calne.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Upi\u00f3r wr\u00f3ci\u0142, za chwil\u0119 zn\u00f3w wyjedzie, po drodze opisze, co widzia\u0142 i s\u0142ysza\u0142 – a tymczasem jeszcze raz nawi\u0105\u017ce do tegorocznego festiwalu Katowice Kultura Natura. Prawie miesi\u0105c temu, 16 maja, orkiestr\u0105 NOSPR oraz Ch\u00f3rem Opery i Filharmonii Podlaskiej zadyrygowa\u0142 Alexander Liebreich. W partiach solowych wyst\u0105pili Michael Veinius, Tanja Ariane Baumgartner, Kre\u0161imir Stra\u017eanac, Oleg Tsibulko, Piotr … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-3916","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3916","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3916"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3916\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3922,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3916\/revisions\/3922"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3916"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3916"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3916"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}