{"id":401,"date":"2015-03-17T21:22:20","date_gmt":"2015-03-17T20:22:20","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=401"},"modified":"2015-03-17T21:26:16","modified_gmt":"2015-03-17T20:26:16","slug":"opera-sztuka-przepiekna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=401","title":{"rendered":"Opera, sztuka przepi\u0119kna"},"content":{"rendered":"

Podobno my\u015blenie o scenografii – tak\u017ce operowej – bardzo si\u0119 ostatnio zmieni\u0142o. Co rusz gdzie\u015b czytam, \u017ce dekoracja przesta\u0142a by\u0107 t\u0142em do wyst\u0119p\u00f3w \u015bpiewak\u00f3w, \u017ce teraz ma wci\u0105gn\u0105\u0107 widza w gr\u0119 skojarze\u0144, sk\u0142oni\u0107 go, \u017ceby sam sobie z\u0142o\u017cy\u0142 w ca\u0142o\u015b\u0107 poszczeg\u00f3lne elementy dzie\u0142a. Ilekro\u0107 na scenie pojawi si\u0119 co\u015b solidniejszego ni\u017c wideoprojekcje b\u0105d\u017a przestrzenne efekty laserowe, inscenizatorzy z miejsca zbieraj\u0105 baty za staro\u015bwiecko\u015b\u0107 koncepcji. Owszem, technika teatralna posz\u0142a naprz\u00f3d i nie trzeba ju\u017c maskowa\u0107 sznurowni zwieszaj\u0105cymi si\u0119 sm\u0119tnie paldamentami. Wszyscy wiedz\u0105, \u017ce elementy dalekiego pejza\u017cu taniej odda\u0107 przy pomocy rzutnika ni\u017c zatrudni\u0107 sztab ludzi do malowania zamykaj\u0105cych horyzont ferm\u00f3w. Dlatego my\u015bl\u0119, \u017ce najwy\u017cszy czas, by scenografowie zaproponowali co\u015b nowego. Albo wr\u00f3cili do sprawdzonych, cho\u0107 zapomnianych wzor\u00f3w z przesz\u0142o\u015bci. Bo te wszystkie cyfrowe cude\u0144ka ju\u017c mi si\u0119 opatrzy\u0142y. Przesta\u0142y wzbudza\u0107 ciel\u0119cy zachwyt – przyprawiaj\u0105 mnie co najwy\u017cej o zgrzytanie z\u0119bami, kiedy zamiast rzetelnej roboty scenograficznej i kostiumowej zn\u00f3w musz\u0119 ogl\u0105da\u0107 bieda-projekcje, kt\u00f3re przesta\u0142y maskowa\u0107 sznurownie, pr\u00f3buj\u0105 za to skrywa\u0107 \u017ca\u0142osne ub\u00f3stwo inwencji realizator\u00f3w.<\/p>\n

Teatr by\u0142 zawsze dziedzin\u0105 cud\u00f3w. W 1637 roku, kiedy w Wenecji ruszy\u0142 pierwszy publiczny teatr operowy, czyli Teatro San Cassiano, zmieni\u0142o si\u0119 wszystko: uk\u0142ad widowni, spos\u00f3b my\u015blenia o inscenizacji, parametry techniczne maszynerii. Na lutow\u0105 premier\u0119 otwarcia wybrano Andromed\u0119<\/em> – zaginion\u0105 dzi\u015b dramma per musica Francesca Manellego z librettem Benedetta Ferrariego, dw\u00f3ch rzymian, kt\u00f3rzy przyczynili si\u0119 do p\u00f3\u017aniejszego rozkwitu wystawnej opery weneckiej. S\u0105dz\u0105c z opinii pewnego ambasadora, kt\u00f3ry doradza\u0142 zaprzyja\u017anionym dyplomatom jak najcz\u0119stsze wizyty w operze i pods\u0142uchiwanie widz\u00f3w w trakcie spektakli, muzyka odgrywa\u0142a w nich najmniej donios\u0142\u0105 rol\u0119. Zdecydowanie wa\u017cniejsze by\u0142y plotki towarzyskie i to, co si\u0119 dzia\u0142o na scenie. \u015awiadkowie dziwowiska wystawianego pod tytu\u0142em Andromeda <\/em>z nabo\u017cnym zdumieniem opowiadali o morzu, kt\u00f3re falowa\u0142o jak prawdziwe, o gwiazdach gasn\u0105cych po kolei na sztucznym firmamencie, o spowitej w chmur\u0119 srebrnej Aurorze, o Junonie i jej z\u0142otym rydwanie zaprz\u0119\u017conym w pawie, o morskim potworze tak strasznym, \u017ce wszyscy zmartwieli ze zgrozy, dop\u00f3ki nie zjawi\u0142 si\u0119 Perseusz dosiadaj\u0105cy Pegaza, nie po\u0142o\u017cy\u0142 bestii trzema ciosami w\u0142\u00f3czni i nie dobi\u0142 jej pi\u0119cioma sztychami rapiera. Podobne ekstrawagancje sta\u0142y si\u0119 wkr\u00f3tce znakiem firmowym weneckich teatr\u00f3w operowych, kt\u00f3rych liczba z ko\u0144cem XVII wieku wzros\u0142a powy\u017cej dziesi\u0119ciu. Przepych inscenizacji nie szed\u0142 w parze z bezpiecze\u0144stwem tej spektakularnej rozrywki. W operach wci\u0105\u017c wybucha\u0142y po\u017cary, kt\u00f3re w 1812 roku doprowadzi\u0142y do ostatecznego zburzenia Teatro San Cassiano. Dzisiejszy gmach s\u0142ynnej La Fenice powsta\u0142 na zgliszczach budynku strawionego przez ogie\u0144 w 1996 roku, tamten zbudowano na miejscu opery spalonej w 1834 roku, kt\u00f3ra z kolei zast\u0105pi\u0142a teatr wzniesiony na gruzach San Benedetto, kt\u00f3ry poszed\u0142 z dymem w 1774 roku.<\/p>\n

\"018225\"<\/a><\/p>\n

Po dawnym Teatro San Cassiano zosta\u0142a ju\u017c tylko nazwa ulicy. Fot. www.theatre-architecture.eu<\/p>\n

Przypuszczam, \u017ce pr\u00f3ba wiernej rekonstrukcji weneckich przedstawie\u0144 barokowych – o ile dosz\u0142aby do skutku z uwagi na przepisy BHP – wywo\u0142a\u0142aby nie tyle zachwyt, ile os\u0142upienie dzisiejszych widz\u00f3w. C\u00f3\u017c, ka\u017cda epoka ma w\u0142asny porz\u0105dek i \u0142ad – \u017ce zacytuj\u0119 Okud\u017caw\u0119 w przek\u0142adzie Witolda D\u0105browskiego. W drugiej po\u0142owie XVIII stulecia oprawa scenograficzna przedstawie\u0144 operowych sta\u0142a si\u0119 domen\u0105 malarzy i architekt\u00f3w, niejednokrotnie wybitnych, \u017ceby przywo\u0142a\u0107 nazwisko Pietra Gonzagi (1751-1831) – autora licznych wedut, mistrza \u015bwiat\u0142ocienia i malarstwa iluzjonistycznego, kt\u00f3ry robi\u0142 dekoracje dla scen w Mediolanie, Genui i Rzymie, zaprojektowa\u0142 modelow\u0105 kurtyn\u0119 dla weneckiej La Fenice, a przez trzydzie\u015bci ostatnich lat \u017cycia by\u0142 nadwornym artyst\u0105 car\u00f3w i wywar\u0142 przemo\u017cny wp\u0142yw na estetyk\u0119 rosyjskiego teatru operowego. Niemiecki architekt, urbanista i malarz Karl Friedrich Schinkel (1781-1841), jeden z naj\u015bwietniejszych przedstawicieli pruskiego klasycyzmu, stworzy\u0142 dekoracje do przesz\u0142o czterdziestu przedstawie\u0144 berli\u0144skiej K\u00f6niglische Hofoper, mi\u0119dzy innymi do Ifigenii w Aulidzie <\/em>Glucka (1802) i do Mozartowskiego Czarodziejskiego fletu <\/em>(1816). Projekt rozgwie\u017cd\u017conej kopu\u0142y, na kt\u00f3rej tle zjawia si\u0119 Kr\u00f3lowa Nocy, sta\u0142 si\u0119 jedn\u0105 z ikon scenografii operowej.<\/p>\n

\"62b223a3d6a24751bf10c06a1723890c\"<\/a><\/p>\n

Karl Friedrich Schinkel, dekoracje do Czarodziejskiego fletu<\/em>. Fot. Alte Nationalgalerie, Berlin<\/p>\n

W XIX wieku nasyceni cudowno\u015bci\u0105 bywalcy oper skupili si\u0119 przede wszystkim na \u015bpiewakach. Nawet w najlepszych teatrach nie wzdragano si\u0119 przed wykorzystaniem tych samych dekoracji do kilku r\u00f3\u017cnych przedstawie\u0144. Im wi\u0119ksza gwiazda na scenie, tym mniejsz\u0105 wag\u0119 przywi\u0105zywano do scenografii. Za\u017cywnym tenorom zdarza\u0142o si\u0119 przysi\u0105\u015b\u0107 na papierowym krzaczku, a nawet zaci\u0105gn\u0105\u0107 jaki\u015b por\u0119czny rekwizyt na proscenium, \u017ceby si\u0119 na nim wesprze\u0107 podczas wykonania szczeg\u00f3lnie forsownej arii. Mimo zg\u0142aszanych i co pewien czas realizowanych postulat\u00f3w odnowy teatru muzycznego (wystarczy wspomnie\u0107 o Wagnerowskiej syntezie sztuk), sk\u0142onno\u015b\u0107 do lekcewa\u017cenia oprawy plastycznej oper utrzyma\u0142a si\u0119 w niekt\u00f3rych krajach zaskakuj\u0105co d\u0142ugo. Sytuacja zacz\u0119\u0142a si\u0119 zmienia\u0107 na pocz\u0105tku XX stulecia, wraz ze schy\u0142kiem dawnego porz\u0105dku \u015bwiata. W 1903 roku Wiener Staatsoper posz\u0142a za rad\u0105 Mahlera i podj\u0119\u0142a wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z secesyjnym malarzem Alfredem Rollerem. Prawdziwym prze\u0142omem okaza\u0142y si\u0119 jednak spektakle Balet\u00f3w Rosyjskich, kt\u00f3rych wysmakowana, dopracowana w ka\u017cdym calu estetyka odcisn\u0119\u0142a swoje pi\u0119tno r\u00f3wnie\u017c na teatrze operowym.\u00a0Scenografia sta\u0142a si\u0119 integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 formy, ocenian\u0105 na r\u00f3wni z pozosta\u0142ymi elementami przedstawienia.<\/p>\n

\"Catalogo_3\"<\/a><\/p>\n

Projekt scenografii Giorgia de Chirico do Purytan\u00f3w. <\/em>Fot. Archivio Storico del Teatro del Maggio Musicale Fiorentino<\/p>\n

W 1933 Giorgio de Chirico – malarz metafizyczny i jeden z prekursor\u00f3w surrealizmu – zaprojektowa\u0142 kostiumy i dekoracje do Purytan\u00f3w <\/em>Belliniego na pierwszy festiwal Maggio Musicale Fiorentino. Oskar Kokoschka wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z Furtw\u00e4nglerem przy s\u0142ynnym Czarodziejskim flecie <\/em>w Salzburgu (sezon 1955\/56). W z\u0142otych latach Glyndebourne scenografie do spektakli tworzyli John Piper (oficjalny brytyjski Artysta Wojenny, a przy okazji m\u0105\u017c Myfanwy, librecistki Brittena), Maurice Sendak (ameryka\u0144ski ilustrator, autor niedawno wydanej w Polsce ksi\u0105\u017cki dla dzieci Tam, gdzie \u017cyj\u0105 dzikie stwory<\/em>) oraz David Hockney (wybitny przedstawiciel pop artu i jeden z najpopularniejszych artyst\u00f3w XX wieku). W z\u0142otych latach warszawskiego Teatru Wielkiego z siedzib\u0105 tymczasow\u0105 przy Nowogrodzkiej (1961-64) Bohdan Wodiczko wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 mi\u0119dzy innymi z Janem Kosi\u0144skim (legendarny Kr\u00f3l Edyp <\/em>w re\u017cyserii Konrada Swinarskiego i niezapomniana Ifigenia na Taurydzie <\/em>w inscenizacji Ludwika Ren\u00e9go<\/span>), Tadeuszem Kantorem, kt\u00f3ry stworzy\u0142 przejmuj\u0105c\u0105 opraw\u0119 do polskiej premiery Wi\u0119\u017ania<\/em> Dallapiccoli i Zamku Sinobrodego <\/em>(w re\u017cyserii Aleksandra Bardiniego), oraz pocz\u0105tkuj\u0105cym dopiero Andrzejem Majewskim.<\/p>\n

\"13900\"<\/a><\/p>\n

Tadeusz Kantor podczas pr\u00f3b do Zamku Sinobrodego<\/em>. Fot. Eustachy Kossakowski<\/p>\n

To by\u0142o przesz\u0142o p\u00f3\u0142 wieku temu. Teraz na scenie minimalizm, przestrzenie malowane \u015bwiat\u0142em, lustra, ekrany i szk\u0142o. A mnie nikt nie chce uwierzy\u0107, \u017ce m\u00f3j spos\u00f3b widzenia opery kszta\u0142towali mi\u0119dzy innymi Jan Brazda i Folke Abenius, inscenizatorzy sztokholmskiego Pier\u015bcienia <\/em>Nibelunga <\/em>z 1968 roku, dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej pokazanego go\u015bcinnie w Warszawie. Wtedy na scenie nie by\u0142o kompletnie nic. Poza niepozornym pag\u00f3rkiem w Zygfrydzie<\/em>. Jak u Wielanda Wagnera w Bayreuth, tylko jeszcze bardziej. Wszystko – od Renu, przez smoka, a\u017c po Walhall\u0119 – wyczarowano z pomoc\u0105 tr\u00f3jwymiarowych projekcji laserowych. Siedzia\u0142am z otwart\u0105 g\u0119b\u0105, niczym wenecjanin w Teatro San Cassiano, i nie wierzy\u0142am w\u0142asnym oczom. Przy tych cudowno\u015bciach ka\u017cda, nawet najbardziej wyrafinowana gra \u015bwiat\u0142em i obrazem w przestrzeni scenicznej, sprawia wra\u017cenie wprawek pocz\u0105tkuj\u0105cego wideoamatora. Zgadzam si\u0119 w pe\u0142ni z opini\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnych tw\u00f3rc\u00f3w teatru operowego: my\u015blenie o scenografii bardzo si\u0119 zmieni\u0142o. Tyle \u017ce nie ostatnio.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Podobno my\u015blenie o scenografii – tak\u017ce operowej – bardzo si\u0119 ostatnio zmieni\u0142o. Co rusz gdzie\u015b czytam, \u017ce dekoracja przesta\u0142a by\u0107 t\u0142em do wyst\u0119p\u00f3w \u015bpiewak\u00f3w, \u017ce teraz ma wci\u0105gn\u0105\u0107 widza w gr\u0119 skojarze\u0144, sk\u0142oni\u0107 go, \u017ceby sam sobie z\u0142o\u017cy\u0142 w ca\u0142o\u015b\u0107 poszczeg\u00f3lne elementy dzie\u0142a. Ilekro\u0107 na scenie pojawi si\u0119 co\u015b solidniejszego ni\u017c wideoprojekcje b\u0105d\u017a przestrzenne efekty … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-401","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/401","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=401"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/401\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":410,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/401\/revisions\/410"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=401"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=401"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=401"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}