{"id":4036,"date":"2019-07-12T22:37:22","date_gmt":"2019-07-12T20:37:22","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=4036"},"modified":"2019-07-12T23:35:30","modified_gmt":"2019-07-12T21:35:30","slug":"baryton-i-pensjonarka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=4036","title":{"rendered":"Baryton i pensjonarka"},"content":{"rendered":"

Colette mia\u0142a s\u0142abo\u015b\u0107 do dojrza\u0142ych m\u0119\u017cczyzn. W 1893 roku wysz\u0142a za m\u0105\u017c za starszego o czterna\u015bcie lat don\u017cuana, w kr\u0119gach paryskiej socjety znanego pod pseudonimem Willy. Naprawd\u0119 nazywa\u0142 si\u0119 Henry Gauthier-Villars i zas\u0142yn\u0105\u0142 jako autor brukowych powie\u015bci (kleconych z materia\u0142\u00f3w dostarczanych przez p\u0142atnych podwykonawc\u00f3w) oraz bardzo wp\u0142ywowy krytyk muzyczny. Recenzje pisa\u0142 ju\u017c sam i pewnie dlatego publikowa\u0142 je pod mn\u00f3stwem zmy\u015blonych nazwisk: Henry Maugis, Robert Parville, l\u2019Ex-ouvreuse du Cirque d\u2019\u00e9t\u00e9, L\u2019Ouvreuse, L\u2019Ouvreuse du Cirque d\u2019\u00e9t\u00e9, Jim Smiley, Boris Zichine i oczywi\u015bcie Willy. To w\u0142a\u015bnie Gauthier-Villars by\u0142 pomys\u0142odawc\u0105 s\u0142ynnego cyklu powie\u015bciowego Klaudyna<\/em>, w kt\u00f3rego powstanie wprz\u0105g\u0142 zaskakuj\u0105co rozwini\u0119ty talent literacki swojej \u017cony. Podobno Willy na czas pisania zamyka\u0142 Colette w domu na cztery spusty, a w nagrod\u0119 za uko\u0144czenie ka\u017cdego odcinka kupowa\u0142 jej sznury pere\u0142. Ile w tym prawdy, nie wiadomo. Trudno te\u017c ustali\u0107, na ile przyczyni\u0142 si\u0119 do ostatecznego kszta\u0142tu powie\u015bci, cho\u0107 wiele trop\u00f3w wskazuje na jego walny wsp\u00f3\u0142udzia\u0142 w tworzeniu przedostatniego cz\u0142onu cyklu, w kt\u00f3rym bohaterka namawia Annie Samzun do ucieczki od m\u0119\u017ca i wyst\u0105pienia o rozw\u00f3d, a tak\u017ce drugiego tomu pod tytu\u0142em Klaudyna w Pary\u017cu, <\/em>sk\u0105d pochodzi poni\u017cszy fragment, opisuj\u0105cy wra\u017cenia nastolatki z pierwszej wizyty w operze (w przek\u0142adzie Krystyny Dolatowskiej):<\/p>\n

\u201eTam na g\u00f3rze \u2013 wyja\u015bnia mi szeptem wujek \u2013 siedzi sama \u015bmietan\u00adka. Muzycy anarchi\u015bci, pisarze, kt\u00f3rzy zmieni\u0105 oblicze \u015bwiata, a nawet ca\u0142kiem mili ch\u0142opcy bez grosza przy duszy, lubi\u0105cy muzyk\u0119. Na g\u00f3rze r\u00f3wnie\u017c jest miejsce \u201etego, kt\u00f3ry protestuje\u201d. Gwi\u017cd\u017ce on i ciska niezrozumia\u0142e gromy; gwardzista miejski wy\u0142uskuje go stamt\u0105d jak kasztan z \u0142upiny, wyrzuca za drzwi i wpuszcza dyskretnie innymi drzwiami. Colonne zamierza\u0142 zaanga\u017cowa\u0107 specjalnie jednego takiego za niewielk\u0105 op\u0142at\u0105, ale zrezygnowa\u0142. \u201eTen, kt\u00f3ry protestuje\u201d, musi by\u0107 przede wszystkim cz\u0142owiekiem idei.<\/p>\n

A teraz chce mi si\u0119 \u015bmia\u0107, bo Mefistofeles opowiada w\u0142a\u015bnie o pchle \u2013 prozodia tych kuplet\u00f3w jest tak zabawna, \u017ce Berlioz musia\u0142 to zrobi\u0107 naumy\u015blnie \u2013 tak, chce mi si\u0119 \u015bmia\u0107, gdy\u017c baryton wyst\u0119puj\u0105cy w roli Mefista z najwy\u017cszym trudem pow\u015bci\u0105ga si\u0119, by nie \u201egra\u0107\u201d tego, co \u015bpiewa. Robi, co mo\u017ce, by nie by\u0107 diaboliczny, czuje jednak na czole mu\u015bni\u0119cia rozdwojonego pi\u00f3ra, a brwi mimo woli unosz\u0105 mu si\u0119 w tradycyjny accent circonflexe<\/em>.<\/p>\n

A\u017c do przerwy \u0142owi\u0119 ka\u017cdy d\u017awi\u0119k uchem niewprawnym jeszcze i nienawyk\u0142ym do rozr\u00f3\u017cniania brzmie\u0144”.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Maurice Renaud jako Mefistofeles w Pot\u0119pieniu Fausta <\/em><\/p>\n

Powie\u015bciowy wujek ma na imi\u0119 Renaud i jest blisko czterdziestoletnim dyplomat\u0105 oraz bywalcem salon\u00f3w. Zabra\u0142 Klaudyn\u0119 na Pot\u0119pienie Fausta <\/em>do Th\u00e9\u00e2tre du Ch\u00e2telet, kt\u00f3ry nie by\u0142 w\u00f3wczas regularnym teatrem operowym, ale wspomniany w tek\u015bcie dyrygent \u00c9douard Colonne \u2013 wielki znawca muzyki Berlioza \u2013 prowadzi\u0142 w nim w\u0142asn\u0105 orkiestr\u0119 l\u2019Association artistique des Concerts Colonne i koncertowa\u0142 z ni\u0105 w gmachu naprzeciw Fontanny Zwyci\u0119stwa. Od czasu za\u0142o\u017cenia zespo\u0142u w 1873 roku a\u017c do wybuchu I wojny \u015bwiatowej zadyrygowa\u0142 Berliozowsk\u0105 legend\u0105 dramatyczn\u0105 a\u017c 173 razy. \u015apiewak, kt\u00f3ry dziwnym trafem nosi\u0142 taki sam pseudonim artystyczny jak opiekun i p\u00f3\u017aniejszy m\u0105\u017c Klaudyny, by\u0142 wprawdzie w\u00f3wczas zwi\u0105zany z innym teatrem paryskim, s\u0142yn\u0105\u0142 jednak z fenomenalnych umiej\u0119tno\u015bci aktorskich i nowatorskiego uj\u0119cia postaci Mefistofelesa. Wcale bym si\u0119 nie zdziwi\u0142a, gdyby z\u0142o\u015bliwy Willy przemyci\u0142 w tym fragmencie aluzj\u0119 do jednego z najwybitniejszych baryton\u00f3w belle \u00e9poque<\/em> i bo\u017cyszcza sto\u0142ecznych scen.<\/p>\n

Niewiele wiadomo o dzieci\u0144stwie Arnauda Maurice\u2019a Croneau, kt\u00f3ry wyst\u0119powa\u0142 na scenie jako Maurice Renaud albo po prostu Pan Renaud. Biografowie nie s\u0105 nawet zgodni co do daty jego narodzin, cho\u0107 przyj\u0119\u0142o si\u0119 twierdzi\u0107, \u017ce przyszed\u0142 na \u015bwiat 24 lipca 1861 roku w Bordeaux. Studiowa\u0142 w konserwatorium paryskim, potem przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Conservatoire royal de Bruxelles, gdzie pobiera\u0142 nauki mi\u0119dzy innymi u tenora Henriego Warnotsa oraz kompozytora i teoretyka muzyki Fran\u00e7ois Auguste\u2019a Gevaerta. Zadebiutowa\u0142 w 1883 roku w Th\u00e9\u00e2tre Royal de la Monnaie i zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z brukselsk\u0105 scen\u0105 na ca\u0142e siedem lat. W 1884 wyst\u0105pi\u0142 w epizodycznej roli Kap\u0142ana Odyna na prapremierze opery Sigurd <\/em>Ernesta Reyera, uchodz\u0105cej (nie do ko\u0144ca s\u0142usznie) za \u201efrancusk\u0105 odpowied\u017a\u201d na Pier\u015bcie\u0144 Nibelunga <\/em>Wagnera. Sze\u015b\u0107 lat p\u00f3\u017aniej \u015bpiewa\u0142 ju\u017c pierwszoplanow\u0105 parti\u0119 Hamilkara w Reyerowskiej Salammb\u00f4 \u2013\u00a0<\/em>u boku s\u0142ynnej Rose Caron w roli tytu\u0142owej. W 1890 roku dosta\u0142 anga\u017c w Op\u00e9ra-Comique, sk\u0105d wkr\u00f3tce \u201epodebra\u0142a\u201d go Opera Paryska. Od tamtej pory jego kariera potoczy\u0142a si\u0119 wartkim strumieniem.<\/p>\n

Na scenie Palais Garnier wyst\u0119powa\u0142 w bardzo zr\u00f3\u017cnicowanym repertuarze. \u015awi\u0119ci\u0142 triumfy jako Mozartowski Don Giovanni, wciela\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie przekonuj\u0105co w Wolframa (w pierwszym paryskim wznowieniu Tannh\u00e4usera <\/em>od czasu pami\u0119tnej katastrofy w 1861 roku), <\/em>jak w \u017ca\u0142osnego Beckmessera w \u015apiewakach norymberskich. <\/em>Kreowa\u0142 postaci protagonist\u00f3w na prapremierach ca\u0142kiem dzi\u015b zapomnianych oper francuskich (La Montagne Noire<\/span><\/em> Augusty Holm\u00e8s, Deidamia <\/em><\/span><\/span>Henri Mar\u00e9chala, Djelma <\/span><\/em>Charles-\u00c9douarda Lefebvre’a). By\u0142 w sta\u0142ym zespole Opery do 1902 roku, przez nast\u0119pne dwana\u015bcie lat wraca\u0142 na jej deski z kolejnych podr\u00f3\u017cy, kt\u00f3re rozpocz\u0105\u0142 ju\u017c w 1893 roku – pierwszym tourn\u00e9e po Stanach Zjednoczonych, w kt\u00f3rego ramach odwiedzi\u0142 mi\u0119dzy innymi Boston, Chicago i Nowy Orlean. W Covent Garden zadebiutowa\u0142 w czerwcu 1897 roku, na gali z okazji diamentowego jubileuszu kr\u00f3lowej Wiktorii: w II akcie Tannh\u00e4usera<\/em>\u00a0z ameryka\u0144sk\u0105 sopranistk\u0105 Emm\u0105 Eames jako El\u017cbiet\u0105 i flamandzkim tenorem Ernestem van Dyckiem w partii tytu\u0142owej, oraz w IV akcie Hugenot\u00f3w <\/em>Meyerbeera, mi\u0119dzy innymi u boku Pola Plan\u00e7ona w roli Saint-Brisa. W p\u00f3\u017aniejszych wyst\u0119pach na londy\u0144skiej scenie towarzyszy\u0142y mu najja\u015bniejsze gwiazdy z\u0142otej ery wokalistyki – Emma Calv\u00e9, Lillian Nordica, Edward Reszke i Enrico Caruso. Kr\u0105\u017cy\u0142 mi\u0119dzy Pary\u017cem, Berlinem a Petersburgiem. Kilkakrotnie za\u015bpiewa\u0142 w La Scali pod batut\u0105 Toscaniniego. Stworzy\u0142 niezapomnian\u0105 posta\u0107 Mefistofelesa w pierwszej w dziejach inscenizacji Pot\u0119pienia Fausta<\/em> – opracowanej w ca\u0142o\u015bci przez Raoula Gunsbourga, rumu\u0144skiego \u017byda, kt\u00f3ry t\u0105 premier\u0105 (18 lutego 1893) rozpocz\u0105\u0142 swoje blisko sze\u015b\u0107dziesi\u0119cioletnie dyrektorowanie Operze w Monte Carlo.\u00a0 <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Do Metropolitan Opera trafi\u0142 okr\u0119\u017cn\u0105 drog\u0105. Jego pierwszy kontrakt, podpisany z Maurice’em Grauem w 1900 roku, z przyczyn niezale\u017cnych od artysty nie doszed\u0142 do skutku. Sytuacj\u0119 skrz\u0119tnie wykorzysta\u0142 Oskar Hammerstein, jedna z bardziej malowniczych postaci ameryka\u0144skiej sceny operowej. Zbuntowany nastolatek, kt\u00f3remu ojciec nie pozwala\u0142 uczy\u0107 si\u0119 muzyki i spu\u015bci\u0142 mu kiedy\u015b z tego tytu\u0142u t\u0119gie lanie, uciek\u0142 do Stan\u00f3w przez Liverpool, gdzie sprzeda\u0142 swoje skrzypce, \u017ceby zarobi\u0107 na dalsz\u0105 podr\u00f3\u017c. W Nowym Jorku zaczyna\u0142 jako pracownik w fabryce cygar, \u017ceby z czasem dorobi\u0107 si\u0119 na patentach i zbi\u0107 fortun\u0119 jako w\u0142a\u015bciciel w\u0142asnej manufaktury. Dysponuj\u0105c dostatecznymi \u015brodkami, by zrealizowa\u0107 sw\u0105 operow\u0105 pasj\u0119, zak\u0142ada\u0142 kolejne teatry – w coraz bli\u017cszym s\u0105siedztwie Metropolitan. W 1907 roku po raz drugi uruchomi\u0142 Manhattan Opera House i za nieziemsk\u0105 sum\u0119 pozyska\u0142 w pierwszym sezonie mi\u0119dzy innymi Nellie Melb\u0119, Mary Garden i Maurice’a Renauda. Po wyst\u0119pie Renauda w partii Heroda w Herodiadzie<\/em> Masseneta partneruj\u0105ca mu Garden – nieskora do komplement\u00f3w pod czyimkolwiek adresem – o\u015bwiadczy\u0142a, \u017ce ma do czynienia z jednym z najwi\u0119kszych wsp\u00f3\u0142czesnych artyst\u00f3w. Trzy lata p\u00f3\u017aniej impresariat Met wreszcie odetchn\u0105\u0142 z ulg\u0105 – przedsi\u0119wzi\u0119cia Hammersteina okaza\u0142y si\u0119 zbyt kosztowne. Syn cygarowego magnata zawar\u0142 porozumienie z konkurencj\u0105 i w zamian za przesz\u0142o milion dolar\u00f3w podpisa\u0142 zobowi\u0105zanie, \u017ce ojciec wycofa si\u0119 z wszelkich produkcji w Stanach Zjednoczonych. Gwiazdy Hammersteina – Melba i Renaud – spotka\u0142y si\u0119 w listopadzie 1910 roku w premierowej obsadzie Rigoletta<\/em> w Metropolitan. W marcu 1912 francuski baryton \u015bwi\u0119ci\u0142 triumfy jako Walenty w tamtejszej inscenizacji Fausta<\/em> Gounoda.<\/p>\n

A potem przysz\u0142a wojna. Renaud je\u017adzi\u0142 na front z koncertami, dop\u00f3ki sam nie pad\u0142 ofiar\u0105 ostrza\u0142u w okopach. Ci\u0119\u017cko ranny, nigdy nie wr\u00f3ci\u0142 do zdrowia. Odznaczony Legi\u0105 Honorow\u0105, po raz ostatni wyst\u0105pi\u0142 na galowym koncercie w Operze Paryskiej, w kwietniu 1919 roku. Zmar\u0142 w Pary\u017cu, 16 pa\u017adziernika 1933 roku.<\/p>\n

Na szcz\u0119\u015bcie zostawi\u0142 po sobie mn\u00f3stwo nagra\u0144. Nazywany „francuskim Battistinim”, wsp\u00f3\u0142dzieli\u0142 z nim pewne cechy warsztatu – idealne wyr\u00f3wnanie w rejestrach, p\u0142ynno\u015b\u0107 linii melodycznej i nieod\u0142\u0105czn\u0105 symbioz\u0119 tekstu z muzyk\u0105. Renaud by\u0142 jednak przede wszystkim kontynuatorem typowo francuskiej\u00a0 tradycji bariton-noble, <\/em>reprezentowanej w poprzednim pokoleniu mi\u0119dzy innymi przez Jeana Lasalle’a i Victora Maurela. Mniej dba\u0142y o technik\u0119 messa di voce, k\u0142ad\u0142 szczeg\u00f3lny nacisk na tempo rubato i znalezienie za jego po\u015brednictwem w\u0142a\u015bciwego „afektu” w muzyce. By\u0142 znakomitym aktorem – istotnie, stara\u0142 si\u0119 nie „gra\u0107” tego, co \u015bpiewa\u0142. Osi\u0105ga\u0142 zdumiewaj\u0105ce efekty wiar\u0105 w moc frazy, kt\u00f3ra w jego ustach brzmia\u0142a nieomal jak recytacja w teatrze dramatycznym. \u0141\u0105czy\u0142 sw\u0105 sztuk\u0119 z ujmuj\u0105cym sposobem bycia i godno\u015bci\u0105 w codziennym \u017cyciu. Ameryka\u0144ski krytyk Henry Krehbield powiedzia\u0142 kiedy\u015b, \u017ce szczyt sto\u0142u jest tam, gdzie usi\u0105dzie Maurice Renaud.<\/p>\n

„Przerwa nast\u0119puje za szybko na m\u00f3j gust. Nie znosz\u0119 takiego dawkowania i urywania przyjemno\u015bci w nieproszonym momencie. Dok\u0105d ci wszyscy ludzie si\u0119 tak \u015bpiesz\u0105?” – skar\u017cy\u0142a si\u0119 w antrakcie Klaudyna. Im bardziej wczytuj\u0119 si\u0119 w ten ust\u0119p z powie\u015bci Colette, tym mocniej podejrzewam, \u017ce jego autorem jest jednak Willy. Bo tylko on by\u0142 w pe\u0142ni \u015bwiadom kunsztu Renauda i skrajnie sprzecznych emocji, jakie wyzwala\u0142 jego aksamitny \u015bpiew.<\/p>\n