Halina Birenbaum<\/p>\n
Co \u0142\u0105czy rysunki \u015bcienne Sola LeWitta, opowiadanie Ernesta Hemingwaya o kuba\u0144skim rybaku, kt\u00f3ry walczy\u0142 z marlinem i Different Trains<\/em> Steve\u2019a Reicha? Niewiele poza tym, \u017ce krytycy pr\u00f3buj\u0105 wt\u0142oczy\u0107 wszystkich trzech tw\u00f3rc\u00f3w do przepastnej szuflady z napisem \u201eminimalizm\u201d. Poj\u0119cie sztuki minimalistycznej \u2013 z pozoru jasne i konkretne \u2013 w istocie jest jeszcze m\u0119tniejsze ni\u017c okre\u015blenie postmodernizmu jako pr\u0105du zwi\u0105zanego z nadci\u0105gaj\u0105c\u0105 \u015bmierci\u0105 wielkich narracji. Zgodnie z polskim uzusem j\u0119zykowym minimalizm mo\u017ce si\u0119 odnosi\u0107 zar\u00f3wno do dzia\u0142alno\u015bci artystycznej, jak do stylu \u017cycia b\u0105d\u017a jednej z zasad filozofii sofistycznej. W j\u0119zyku angielskim s\u0142owa minimalist<\/em> u\u017cyto po raz pierwszy w pocz\u0105tkach XX wieku \u2013 i to wskutek nieporozumienia lingwistycznego, bo kto\u015b przet\u0142umaczy\u0142 w ten spos\u00f3b rosyjski rzeczownik mienszewik<\/em>. Minimalizm kojarzy si\u0119 z redukcj\u0105, d\u0105\u017ceniem do rzeczy samej w sobie, ekonomi\u0105 \u015brodk\u00f3w wyrazu. Tylko jak oszcz\u0119dza\u0107 na elementach porz\u0105dkuj\u0105cych materia\u0142 d\u017awi\u0119kowy kompozycji muzycznej? Ograniczy\u0107 liczb\u0119 nast\u0119puj\u0105cych po sobie ton\u00f3w? Uszeregowa\u0107 je w kr\u00f3tszym czasie? Obni\u017cy\u0107 ich nat\u0119\u017cenie? Odrze\u0107 z ornament\u00f3w? A mo\u017ce upro\u015bci\u0107 pod wzgl\u0119dem kolorystycznym?<\/p>\n Fot. Jeffrey Herman<\/p>\n W interpretacjach prac plastycznych Donalda Judda i Roberta Morrisa pojawiaj\u0105 si\u0119 cz\u0119sto skojarzenia z cisz\u0105, spokojem, kontemplacj\u0105. Je\u015bli s\u0105 one zgodne z zamierzeniami artyst\u00f3w, tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Reicha by\u0142aby w ca\u0142kowitej opozycji do \u00f3wczesnych ruch\u00f3w w sztukach wizualnych. Mimo \u017ce rozwija\u0142a si\u0119 r\u00f3wnolegle do konceptualizmu, Reich nigdy nie pr\u00f3bowa\u0142 zast\u0105pi\u0107 muzyki sam\u0105 jej ide\u0105. Mimo \u017ce by\u0142a wsp\u00f3\u0142czesna estetyzuj\u0105cym pr\u0105dom w sztuce minimalistycznej, Reich nigdy nie d\u0105\u017cy\u0142 do sterylno\u015bci formy. Przeciwnie: zak\u0142\u00f3ca\u0142 materia\u0142 d\u017awi\u0119kowy, dokonywa\u0142 wielokrotnych podzia\u0142\u00f3w w sferze rytmicznej, opiera\u0142 si\u0119 na systemie powtarzanych, bezlito\u015bnie zap\u0119tlonych fraz. Kompozycje Reicha kojarz\u0105 si\u0119 raczej ze zgie\u0142kiem, pozornym chaosem, transem prowadz\u0105cym do ca\u0142kowitego zdezorganizowania pracy neuron\u00f3w m\u00f3zgowych. To wbrew pozorom nie jest muzyka d\u0105\u017c\u0105ca do prostoty i obiektywizmu. To subiektywne, zamotane do granic wo\u0142anie cz\u0142owieka, kt\u00f3ry przez ca\u0142e \u017cycie pr\u00f3bowa\u0142 doj\u015b\u0107 \u017ar\u00f3de\u0142 w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci. Je\u015bli nawet kiedy\u015b tworzy\u0142 w duchu ameryka\u0144skiego minimalizmu muzycznego \u2013 rami\u0119 w rami\u0119 z Terrym Rileyem i La Monte Youngiem \u2013 z biegiem lat jego zainteresowania poszerzy\u0142y si\u0119 o tyle styl\u00f3w, tradycji i jednostkowych narracji, \u017ce dzi\u015b trudno ju\u017c pisa\u0107 o Reichu-minimali\u015bcie. Raczej o jednym z najwybitniejszych \u017cyj\u0105cych kompozytor\u00f3w, kt\u00f3ry zapocz\u0105tkowa\u0142 do\u015b\u0107 specyficzny nurt w muzyce XX wieku i wyzwoli\u0142 si\u0119 od niego na tyle wcze\u015bnie, by nie zb\u0142\u0105dzi\u0107 na manowce.<\/p>\n Steve Reich urodzi\u0142 si\u0119 3 pa\u017adziernika 1936 roku w Nowym Jorku \u2013 jego matk\u0105 by\u0142a June Sillman, m\u0142odziutka, zaledwie 19-letnia aktorka i piosenkarka broadwayowska. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo June i Leonarda, dwojga imigrant\u00f3w \u017cydowskich, rozpad\u0142o si\u0119 nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej. Ojciec zosta\u0142 z rocznym synkiem na utrzymaniu, matka przeprowadzi\u0142a si\u0119 do Los Angeles \u2013 od tej pory ch\u0142opiec dzieli\u0142 czas mi\u0119dzy Miasto Anio\u0142\u00f3w i Miasto, Kt\u00f3re Nigdy Nie \u015api. R\u00f3wnie p\u0119kni\u0119ty okaza\u0142 si\u0119 \u015bwiat jego zainteresowa\u0144. Odziedziczywszy po matce talent muzyczny, w wieku lat siedmiu rozpocz\u0105\u0142 nauk\u0119 gry na fortepianie \u2013 raczej w ramach lekcji dobrych manier, bo w domu nie s\u0142ucha\u0142o si\u0119 muzyki powa\u017cnej. Odziedziczywszy po ojcu zami\u0142owanie do lektur, nie zaniedbywa\u0142 wszechstronnej edukacji humanistycznej. Jako czternastolatek do\u015bwiadczy\u0142 prze\u0142omu pod wp\u0142ywem dzie\u0142 Strawi\u0144skiego i Bacha oraz fascynacji bebopem \u2013 stylem jazzowym wypracowanym mi\u0119dzy innymi przez Milesa Davisa i Johna Coltrane\u2019a, charakteryzuj\u0105cym si\u0119 du\u017c\u0105 swobod\u0105 rytmiczn\u0105 i silnie zarysowanym elementem improwizacji. Zamiast kontynuowa\u0107 przerwane lekcje fortepianu, przerzuci\u0142 si\u0119 na perkusj\u0119 \u2013 kt\u00f3r\u0105 studiowa\u0142 u Rolanda Kahlhoffa z orkiestry New York Philharmonic \u2013 i zacz\u0105\u0142 snu\u0107 marzenia o prawdziwej karierze kompozytorskiej. Wtedy te\u017c za\u0142o\u017cy\u0142 te\u017c sw\u00f3j pierwszy zesp\u00f3\u0142 jazzowy.<\/p>\n Kiedy przysz\u0142a pora na wyb\u00f3r uczelni, rozs\u0105dek przewa\u017cy\u0142: Reich doszed\u0142 do wniosku, \u017ce jest za stary i zbyt s\u0142abo wykszta\u0142cony, by wi\u0105za\u0107 przysz\u0142o\u015b\u0107 z muzyk\u0105. Rozpocz\u0105\u0142 studia na wydziale filozofii Cornell University i zaj\u0105\u0142 si\u0119 my\u015bl\u0105 Ludwiga Wittgensteina, ojca wiede\u0144skiego neopozytywizmu. Nie rozsta\u0142 si\u0119 jednak na dobre ze \u015bwiatem d\u017awi\u0119k\u00f3w: pod wp\u0142ywem jednego z tamtejszych profesor\u00f3w zainteresowa\u0142 si\u0119 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105, tradycj\u0105 ludow\u0105 i muzyk\u0105 dawn\u0105. Przewarto\u015bciowa\u0142 te\u017c swoje pogl\u0105dy religijne, odchodz\u0105c od judaizmu na rzecz praktyki jogi. Po uko\u0144czeniu studi\u00f3w wr\u00f3ci\u0142 do Nowego Jorku i wsi\u0105k\u0142 w muzyk\u0119 na dobre: najpierw bra\u0142 prywatne lekcje u Halla Overtona, wybitnego pianisty jazzowego i nauczyciela kompozycji, p\u00f3\u017aniej wst\u0105pi\u0142 do Juillard School, gdzie uczy\u0142 si\u0119 mi\u0119dzy innymi u Williama Bergsmy, jednego z czo\u0142owych kontrapunktyst\u00f3w w dziejach muzyki ameryka\u0144skiej XX wieku, i Williama Persichettiego, kt\u00f3ry otworzy\u0142 go na \u015bwiat ca\u0142kiem nowych dozna\u0144. Persichetti \u2013 zafascynowany tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Bart\u00f3ka i Strawi\u0144skiego, z powodzeniem stosuj\u0105cy politonalno\u015b\u0107 i pandiatonizm we w\u0142asnych utworach \u2013 wykszta\u0142ci\u0142 wielu znakomitych przedstawicieli ameryka\u0144skiej sceny muzycznej, w\u015br\u00f3d nich Philipa Glassa, z kt\u00f3rym Reich zetkn\u0105\u0142 si\u0119 po raz pierwszy w\u0142a\u015bnie podczas studi\u00f3w. Na pocz\u0105tku lat 1960. Reich przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do San Francisco i zako\u0144czy\u0142 regularn\u0105 edukacj\u0119 kompozytorsk\u0105 w Mills College w Oakland \u2013 mi\u0119dzy innymi pod opiek\u0105 Luciana Berio, s\u0142ynnego z zami\u0142owania do eksperyment\u00f3w, fascynacji muzyk\u0105 barokow\u0105 i g\u0142\u0119boko intelektualnej tw\u00f3rczo\u015bci, inspirowanej tekstami poetyckimi, filozoficznymi i religijnymi.<\/p>\n The Cave <\/em>w Operze Frankfurckiej. Fot. Barbara Aum\u00fcller<\/span><\/p>\n Z ka\u017cd\u0105 kolejn\u0105 zmian\u0105 nauczyciela Reich prze\u017cywa\u0142 coraz g\u0142\u0119bsze rozczarowanie. Wprawdzie uczy\u0142 si\u0119 technik, o kt\u00f3rych przedtem nie mia\u0142 poj\u0119cia (w Juillard zetkn\u0105\u0142 si\u0119 po raz pierwszy z muzyk\u0105 dwunastotonow\u0105), wci\u0105\u017c mia\u0142 jednak poczucie, \u017ce jego mistrzowie pozostaj\u0105 w tyle za wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci\u0105. Podczas studi\u00f3w w Mills eksperymentowa\u0142 z serializmem, rozumianym wszak\u017ce po swojemu: zrezygnowa\u0142 z inwersji, retrogradacji i transpozycji materia\u0142u, stosuj\u0105c seri\u0119 w niezmienionej postaci przez ca\u0142y utw\u00f3r (Music for String Orchestra<\/em> z 1961). Wykorzystywa\u0142 kilka instrument\u00f3w w tym samym stroju, pozwalaj\u0105c muzykom gra\u0107 w dowolnym rytmie, dop\u00f3ki z tworzywa d\u017awi\u0119kowego nie wy\u0142oni si\u0119 ca\u0142a seria (Pitch Charts<\/em>, 1963). Rozwin\u0105\u0142 skrzyd\u0142a dopiero po rozpocz\u0119ciu wsp\u00f3\u0142pracy z San Francisco Tape Music Center, gdzie m\u00f3g\u0142 do woli eksperymentowa\u0107 z materia\u0142em konkretnym i elektronicznym \u2013 zap\u0119tla\u0107 nagrania ludzkiej mowy i odg\u0142os\u00f3w ulicznych, wielokrotnie je nawarstwia\u0107, zaburza\u0107 ich synchronizacj\u0119. Tam pozna\u0142 o rok starszego Terry\u2019ego Rileya i wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w prawykonaniu jego s\u0142ynnego In C<\/em>, kt\u00f3re z czasem obros\u0142o legend\u0105 pierwszej kompozycji minimalistycznej. Riley zawdzi\u0119cza\u0142 Reichowi bezcenne sugestie dotycz\u0105ce organizacji wzorc\u00f3w muzycznych w tym utworze, Reich dzi\u0119ki Rileyowi udoskonali\u0142 technik\u0119 stopniowej dysharmonizacji materia\u0142u przez stopniowe \u201erozwarstwianie\u201d tempa. Wprowadza\u0142 na przyk\u0142ad dwie identyczne p\u0119tle przy odrobin\u0119 zmienionej pr\u0119dko\u015bci ich odtwarzania. Po pewnym czasie z zespolenia zap\u0119tlonych modu\u0142\u00f3w wy\u0142ania\u0142a si\u0119 ca\u0142kiem nowa struktura d\u017awi\u0119kowa. Wkr\u00f3tce powsta\u0142y pierwsze powa\u017cne kompozycje Reicha z wykorzystaniem tej techniki: It\u2019s Gonna Rain <\/em>(1965), oparte na apokaliptycznym kazaniu ulicznego kaznodziei, oraz Come Out <\/em>(1966), w kt\u00f3rym tw\u00f3rca wykorzysta\u0142 relacj\u0119 uczestnika zamieszek w Harlemie. Powodzenie obydwu eksperyment\u00f3w sk\u0142oni\u0142o Reicha do wypr\u00f3bowania efektu fazowania z udzia\u0142em \u017cywych wykonawc\u00f3w (Piano Phase<\/em> na dwa fortepiany, 1967). Kompozytor dysponowa\u0142 ju\u017c wtedy zespo\u0142em Steve Reich & Musicians, kt\u00f3ry otworzy\u0142 mu now\u0105, niezale\u017cn\u0105 drog\u0119 propagowania w\u0142asnej tw\u00f3rczo\u015bci, podj\u0119t\u0105 z czasem przez inne ansamble, m.in. Bang on a Can, wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cy m.in. z Juli\u0105 Wolfe, Davidem Langiem i Michaelem Gordonem.<\/p>\n W 1970 roku Reich wybra\u0142 si\u0119 w pi\u0119ciotygodniow\u0105 podr\u00f3\u017c do Ghany, zainspirowany ksi\u0105\u017ck\u0105 Arthura Morrisa Jonesa Studies on African Music<\/em>. Owocem jego lektury oraz pracy ze s\u0142ynnym b\u0119bniarzem Gideonem Alorwoie z plemienia Ewe jest s\u0142ynny 90-minutowy utw\u00f3r Drumming <\/em>(1971), w kt\u00f3rym Reich uzupe\u0142ni\u0142 technik\u0119 fazowania procesem stopniowego zast\u0119powania uderze\u0144 pauzami i na odwr\u00f3t, wprowadzaniem urozmaiconych kombinacji instrument\u00f3w o odmiennym brzmieniu oraz na\u015bladownictwem partii perkusyjnej przez g\u0142os ludzki. Swoistym rozwini\u0119ciem dotychczasowej techniki \u2013 tyle \u017ce bez u\u017cycia jakichkolwiek instrument\u00f3w \u2013 jest tak\u017ce Clapping Music<\/em> (1972), w kt\u00f3rej klaszcz\u0105cy wykonawcy powtarzaj\u0105 okre\u015blony wzorzec, realizuj\u0105c go w odrobin\u0119 przesuni\u0119tych fazach rytmicznych.<\/p>\n Obydwie kompozycje zamykaj\u0105 pewien donios\u0142y etap w tw\u00f3rczo\u015bci Reicha, kt\u00f3ry od tej pory zacz\u0105\u0142 tworzy\u0107 bardziej z\u0142o\u017cone byty muzyczne, stosuj\u0105c mi\u0119dzy innymi technik\u0119 augmentacji, czyli wyd\u0142u\u017cania warto\u015bci rytmicznych tematu, zaczerpni\u0119t\u0105 z polifonii barokowej i \u00f3wczesnych metod przekszta\u0142ce\u0144 wariacyjnych (Six Pianos<\/em>, 1973). Ukoronowaniem tego okresu jest Music for 18 Musicians<\/em> z 1974 roku, oparta na cyklicznym przetworzeniu jedenastu wsp\u00f3\u0142brzmie\u0144. Ta pierwsza, bardzo sk\u0105din\u0105d udana pr\u00f3ba skomponowania utworu na wi\u0119kszy sk\u0142ad instrumentalny sk\u0142oni\u0142a Reicha do skupienia wi\u0119kszej uwagi na aspekcie psychoakustycznym w\u0142asnej tw\u00f3rczo\u015bci. Sprz\u0119\u017cenie muzyki z rytmem ludzkiego oddechu nadaje konstrukcji wyra\u017any puls, a zarazem manipuluje s\u0142uchaczem, kszta\u0142tuj\u0105c spos\u00f3b, w jaki umys\u0142 odbiera bod\u017ace z otoczenia i na ich podstawie buduje specyficzny obraz rzeczywisto\u015bci d\u017awi\u0119kowej. Bogactwo melodyki \u2013 zaczerpni\u0119tej z tradycji gamelanu indonezyjskiego \u2013 zderza si\u0119 dojmuj\u0105co ze sztywnym, repetycyjnym schematem struktur rytmicznych. Sztuka Reicha zaczyna bole\u0107. Zwi\u0105zek z ameryka\u0144sk\u0105 artystk\u0105 wideo Beryl Korot, ich wsp\u00f3lna podr\u00f3\u017c do Izraela, studia nad Tor\u0105 i kantylacj\u0105 biblijn\u0105 budz\u0105 w kompozytorze u\u015bpione dziedzictwo kultury \u017cydowskiej. O\u017cywiaj\u0105 dawno przygas\u0142\u0105 fascynacj\u0119 histori\u0105, religi\u0105 i to\u017csamo\u015bci\u0105. Przypominaj\u0105 w\u0142asne dzieci\u0144stwo, zderzaj\u0105 je z koszmarem II wojny \u015bwiatowej i rozegranego na Starym Kontynencie Holokaustu. Reich coraz wyra\u017aniej od\u017cegnuje si\u0119 od pierwotnych za\u0142o\u017ce\u0144 minimal music<\/em>, szykuj\u0105c odbiorcom swoisty rytua\u0142 przej\u015bcia.<\/p>\n W 1981 roku powstaj\u0105 Tehillim<\/em> do tekst\u00f3w zaczerpni\u0119tych z Ksi\u0119gi Psalm\u00f3w, rozpisane na cztery g\u0142osy kobiece i cz\u0119\u015bciowo amplifikowany zesp\u00f3\u0142 instrumentalny. Utw\u00f3r zachowuje charakterystyczny dla wcze\u015bniejszych kompozycji sta\u0142y puls i operuje stosunkowo skromnym materia\u0142em melodycznym, skupionym wok\u00f3\u0142 wyra\u017anie zaznaczonego centrum tonalnego. Z drugiej jednak strony Reich pos\u0142uguje si\u0119 w nim wyrafinowan\u0105 technik\u0105 kontrapunktu imitacyjnego, stosuje harmoni\u0119 funkcyjn\u0105 i barwn\u0105 orkiestracj\u0119, wskazuj\u0105c tym samym na nieprzerwan\u0105 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 swojej muzyki z barokow\u0105 tradycj\u0105 europejsk\u0105. Po kilku kolejnych pr\u00f3bach zerwania z minimalizmem \u2013 zw\u0142aszcza w pot\u0119\u017cnej symfonii The Desert Music<\/em> z 1984 roku \u2013 Reich zwraca si\u0119 ku tw\u00f3rczo\u015bci bardziej kameralnej w strukturze (m.in. New York Counterpoint<\/em> z 1985 i dwa lata p\u00f3\u017aniejszy Electric Counterpoint<\/em>). Wszystko jednak po to, by zebra\u0107 si\u0142y i dokona\u0107 najbardziej spektakularnego prze\u0142omu: rozliczy\u0107 si\u0119 z przesz\u0142o\u015bci\u0105 w\u0142asn\u0105 i cudz\u0105, napisa\u0107 utw\u00f3r, kt\u00f3ry ameryka\u0144ski muzykolog Richard Taruskin nazwa\u0142 \u201ejedyn\u0105 stosown\u0105 reakcj\u0105 muzyka na tragedi\u0119 Holokaustu\u201d.<\/p>\n Three Tales <\/em>w londy\u0144skim Science Museum. Fot. Gillean Denny<\/span><\/p>\n Wstrz\u0105saj\u0105ce Different Trains<\/em> (1988) na kwartet smyczkowy i ta\u015bm\u0119 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z trzech cz\u0119\u015bci: Ameryka przed wojn\u0105, Europa w czasie wojny <\/em>i Po wojnie<\/em>. Kompozytor odwo\u0142uje si\u0119 do wspomnie\u0144 w\u0142asnych podr\u00f3\u017cy z lat 1939-1942, odbywanych mi\u0119dzy Nowym Jorkiem a Los Angeles po rozwodzie rodzic\u00f3w, z drugiej za\u015b strony \u2013 do pami\u0119ci ofiar transport\u00f3w \u015bmierci, kt\u00f3re przewo\u017cono w tym samym czasie do oboz\u00f3w zag\u0142ady: \u201ena otwartych wagonach, w mr\u00f3z, kiedy powietrze ci\u0119\u0142o po prostu jak n\u00f3\u017c\u201d. Zestawia pozorne nieszcz\u0119\u015bcie osamotnionego ameryka\u0144skiego dziecka z nieludzko prawdziwym nieszcz\u0119\u015bciem oddzielonych od matek dzieci z Europy: male\u0144k\u0105, osobist\u0105 zag\u0142ad\u0119 jednej \u017cydowskiej rodziny w Stanach z wielk\u0105, przera\u017caj\u0105c\u0105 Zag\u0142ad\u0105 sze\u015bciu milion\u00f3w \u017byd\u00f3w z polecenia w\u0142adz III Rzeszy. Utrwalony na ta\u015bmach i poci\u0119ty na kr\u00f3tkie odcinki materia\u0142 zawiera opowie\u015bci towarzysz\u0105cej ma\u0142emu Stephenowi guwernantki, wspomnienia emerytowanego pracownika obs\u0142ugi w wagonie sypialnym, nagrania g\u0142os\u00f3w ocala\u0142ych \u017byd\u00f3w, d\u017awi\u0119k\u00f3w starych parowoz\u00f3w, syren ostrzegawczych i dzwon\u00f3w kolejowych. Po wprowadzeniu ka\u017cdej kolejnej melodii w kwartecie sampler odtwarza pr\u00f3bk\u0119 g\u0142osu, kt\u00f3ry pos\u0142u\u017cy\u0142 jako tworzywo partii instrumentalnej. Melodia rozwija si\u0119 potem w duecie z instrumentem. Tempo zmienia si\u0119 jak w kalejdoskopie, rozp\u0119dzone bezlito\u015bnie poci\u0105gi mijaj\u0105 si\u0119 na muzycznych rozjazdach, z wszechogarniaj\u0105cego zgie\u0142ku trudno czasem wy\u0142owi\u0107 pojedyncze s\u0142owa: \u201enie oddychaj\u201d, \u201edo tych bydl\u0119cych wagon\u00f3w\u201d, \u201ez Chicago do Nowego Jorku\u201d, \u201edzi\u015b ju\u017c takich nie ma\u201d, \u201ecztery dni i cztery noce\u201d, \u201ewskaza\u0142 na mnie palcem\u201d, \u201ewojna si\u0119 sko\u0144czy\u0142a\u201d\u2026 Reich mia\u0142 w \u017cyciu wi\u0119cej poci\u0105g\u00f3w ni\u017c Halina Birenbaum, ale marzenia podobne: chcia\u0142 przyj\u015b\u0107 do tych domk\u00f3w i im to opowiedzie\u0107.<\/p>\n Podobne techniki samplingowe Reich wykorzysta\u0142 w dziele multimedialnym The Cave<\/em> (1993, wsp\u00f3lnie z Beryl Korot, na motywach biblijnej historii Abrahama), w City Life<\/em> na zesp\u00f3\u0142 instrumentalny i samplery cyfrowe (1994) oraz w pot\u0119\u017cnej operze Three Tales<\/em>, opowiadaj\u0105cej z rozmaitych perspektyw o najbardziej pal\u0105cych problemach wsp\u00f3\u0142czesnej technologii (2002, tak\u017ce we wsp\u00f3\u0142pracy z Korot). Wygl\u0105da jednak, \u017ce Reich wszed\u0142 ostatecznie w faz\u0119 podsumowania i powtarzania w\u0142asnej tw\u00f3rczo\u015bci: w Proverb <\/em>z 1995 roku nawi\u0105za\u0142 do filozofii Wittgensteina, kt\u00f3r\u0105 zajmowa\u0142 si\u0119 jeszcze w czasach studenckich, Tripple Quartet<\/em> skomponowa\u0142 w 1999 na zam\u00f3wienie kwartetu Kronos, kt\u00f3remu zawdzi\u0119cza Nagrod\u0119 Grammy za nagranie Different Trains<\/em>, w Double Sextet<\/em> z 2007 opar\u0142 si\u0119 na wzorcach zaczerpni\u0119tych z muzyki ukochanego Strawi\u0144skiego.<\/p>\n W 1986 roku Steve Reich udzieli\u0142 wywiadu dziennikarzom angloj\u0119zycznego portalu \u201eparisvoice\u201d. Na pytanie, czy s\u0142uchacze s\u0142usznie kojarz\u0105 jego muzyk\u0119 z minimalizmem, odpar\u0142: \u201eDebussy\u2019ego wci\u0105\u017c nazywaj\u0105 impresjonist\u0105. Sch\u00f6nberg, Berg i Webern otrzymali etykiet\u0119 ekspresjonist\u00f3w, mnie, Rileya i Glassa uwa\u017caj\u0105 za minimalist\u00f3w. A przecie\u017c wszystkie te okre\u015blenia odnosz\u0105 si\u0119 do rze\u017aby i malarstwa; \u017caden z nas nie chcia\u0142 by\u0107 w ten spos\u00f3b zaszufladkowany, ale i tak nie mieli\u015bmy w tej kwestii nic do powiedzenia. W gruncie rzeczy to nie moja sprawa. Moim obowi\u0105zkiem jest komponowa\u0107 i troszczy\u0107 si\u0119 o kszta\u0142t nast\u0119pnego utworu\u201d.<\/p>\n Skoro Reich tak twierdzi, by\u0107 mo\u017ce jednak jest minimalist\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Pracowa\u0142am dzi\u015b nad ca\u0142kiem innym artyku\u0142em i z czelu\u015bci starego komputera wydoby\u0142am esej o \u017cyciu i tw\u00f3rczo\u015bci Steve’a Reicha, pisany przed dwunastu laty na zam\u00f3wienie festiwalu Sacrum Profanum. Od tego czasu Reich niewiele skomponowa\u0142. Tekst chyba nie straci\u0142 na aktualno\u015bci: mo\u017ce si\u0119 jeszcze do czego\u015b przyda. *** Ja mia\u0142am cztery poci\u0105gi w moim \u017cyciu. Pierwszy … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8,9],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-4065","6":"format-standard","7":"category-miscellanea","8":"category-prasowka"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4065","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4065"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4065\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4070,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4065\/revisions\/4070"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4065"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4065"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4065"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"http:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/image.flvcrop.2048.5000.jpeg\")
<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n