{"id":4071,"date":"2019-07-23T14:53:14","date_gmt":"2019-07-23T12:53:14","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=4071"},"modified":"2020-06-07T21:52:28","modified_gmt":"2020-06-07T19:52:28","slug":"skad-te-dziewke-przywiedliscie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=4071","title":{"rendered":"Sk\u0105d t\u0119 dziewk\u0119 przywiedli\u015bcie?"},"content":{"rendered":"

W tym sezonie mi\u0142o\u015b\u0107 pi\u0119knie \u0142\u0105czy si\u0119 z powinno\u015bci\u0105 – to naprawd\u0119 cudowne uczucie: pisa\u0107 prawie wy\u0142\u0105cznie o tym, co si\u0119 kocha, i o czym pisa\u0107 by nale\u017ca\u0142o. Du\u017co na moich stronach o Wagnerze, troch\u0119 by\u0142o i jeszcze b\u0119dzie o Berliozie, coraz wi\u0119cej o Moniuszce (i tak ju\u017c pozostanie, nie tylko w rocznic\u0119). Jeszcze w tym tygodniu, przed kolejnym wyjazdem wagnerowskim, prosz\u0119 wypatrywa\u0107 om\u00f3wienia dw\u00f3ch znakomitych koncert\u00f3w moniuszkowskich na Festiwalu Muzyki Polskiej w Krakowie. Tymczasem zaleg\u0142o\u015bci – recenzja Halki<\/em> wile\u0144skiej z TW-ON, kt\u00f3ra ukaza\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie na \u0142amach lipcowego „Ruchu Muzycznego”. A poza tym w numerze rozmowa Ewy Szczeci\u0144skiej z klawesynistk\u0105 Go\u015bk\u0105 Isphording, obszerny blok tekst\u00f3w o ekologii d\u017awi\u0119ku (Robert Losiak, Krzysztof Marciniak, Kamila Sta\u015bko-Mazur i Marcin Trz\u0119siok) oraz r\u00f3wnie obszerne podsumowanie minionego sezonu. I du\u017co, du\u017co wi\u0119cej. Zapraszamy!<\/p>\n

***<\/p>\n

Rok Moniuszkowski dopiero na p\u00f3\u0142metku, jest wi\u0119c jeszcze nadzieja, \u017ce padn\u0105 dwa uporczywe mity zwi\u0105zane z Halk\u0105<\/em>. Pierwszy dotyczy rzekomej w\u0105t\u0142o\u015bci dramaturgicznej pierwotnej wersji opery i wygl\u0105da na to, \u017ce nie da si\u0119 utrzyma\u0107 w zetkni\u0119ciu z \u017cyw\u0105 partytur\u0105 Halki <\/em>wile\u0144skiej \u2013 opowie\u015bci zwartej i dobitnej, skupionej wok\u00f3\u0142 pojedynczego w\u0105tku tytu\u0142owej bohaterki, pozbawionej uwodzicielskich muzycznie, narracyjnie jednak zb\u0119dnych uzupe\u0142nie\u0144 z wersji czteroaktowej (mo\u017ce poza duetem Jontka i Janusza). Mit drugi ma stosunkowo \u015bwie\u017cy rodow\u00f3d i powsta\u0142 z ideologicznej potrzeby obalenia XIX-wiecznej jeszcze egzegezy Aleksandra Walickiego, pierwszego biografa Moniuszki, kt\u00f3ra znalaz\u0142a gor\u0105cych or\u0119downik\u00f3w w epoce PRL. Chodzi o podtekst spo\u0142eczny dzie\u0142a i przemycone w nim aluzje do rzezi galicyjskiej w 1846 roku. Nar\u00f3d III Rzeczpospolitej \u017cmudnie buduje swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 na legendzie szlacheckiej, zapiera si\u0119 swej historii, niszczy pami\u0119\u0107 o minionych podzia\u0142ach. Halka <\/em>jako dramat klasowy nie pasuje do dzisiejszej narracji, budzi upiory w g\u0142owach nowych polskich elit, kt\u00f3re przecie\u017c w lwiej cz\u0119\u015bci wywodz\u0105 si\u0119 z ch\u0142op\u00f3w wy\u015bmiewanych za komuny, a w dalszej perspektywie czasowej \u2013 z pa\u0144szczy\u017anianych niewolnik\u00f3w. By\u0107 mo\u017ce za wcze\u015bnie jeszcze na przepracowanie tej traumy. Zamiast odtworzy\u0107 dzieje w\u0142asnej rodziny, mieszka\u0144cy strze\u017conych osiedli dekoruj\u0105 apartamenty portretami nieswoich przodk\u00f3w. Zamiast przeanalizowa\u0107 wszystkie wersje libretta Halki <\/em>i por\u00f3wna\u0107 je z literackim pierwowzorem, zwolennicy \u201edekomunizacji\u201d Moniuszki podnosz\u0105 argument, \u017ce poemat Wolskiego powsta\u0142 co najmniej rok przed wybuchem rabacji.<\/p>\n

Tyle \u017ce nic z tego nie wynika. Moniuszko pozna\u0142 Wolskiego \u2013 poet\u0119-radyka\u0142a i ch\u0142opomana \u2013 w 1846 roku, kiedy jego Halszka <\/em>by\u0142a ju\u017c gotowa. Nigdy niewydany poemat wskutek interwencji cenzury zachowa\u0142 si\u0119 w strz\u0119pach, a mimo to wida\u0107 jak d\u0142oni, \u017ce mo\u017cna go uzna\u0107 jedynie za lu\u017an\u0105 inspiracj\u0119 p\u00f3\u017aniejszego libretta. To ca\u0142kiem inna opowie\u015b\u0107, \u201epami\u0105tka z (\u2026) epoki m\u0142odzie\u0144czej w trzy czy cztery dni napisana\u201d, jak uj\u0105\u0142 to sam autor; historia mi\u0142o\u015bci szlachcica Janusza i g\u00f3ralki, kt\u00f3r\u0105 potajemnie po\u015blubi\u0142, po czym zostawi\u0142 we wsi z nowo narodzon\u0105 c\u00f3rk\u0105, a sam zaci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 do Legion\u00f3w D\u0105browskiego. Po jego powrocie wysz\u0142o na jaw, \u017ce matka kaza\u0142a hajdukom pop\u0119dzi\u0107 rozebran\u0105 do naga Halszk\u0119 przez swoje w\u0142o\u015bci, a potem zakatowa\u0107 j\u0105 wraz z dzieckiem na \u015bmier\u0107. Janusz traci zmys\u0142y, zabija matk\u0119 i pope\u0142nia samob\u00f3jstwo. W Halszce <\/em>Wolskiego kryje si\u0119 literacka zapowied\u017a p\u00f3\u017aniejszych wydarze\u0144. Halka <\/em>Moniuszki w pierwotnej wersji powstawa\u0142a ju\u017c po rabacji, w przewa\u017caj\u0105cej w\u015br\u00f3d \u00f3wczesnych elit atmosferze frustracji i rozgoryczenia, \u017ce sprowokowany przez zaborc\u00f3w ch\u0142opski zryw skutecznie udaremni\u0142 marzenia szlacheckich patriot\u00f3w o dalszych walkach niepodleg\u0142o\u015bciowych.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Halka <\/em>wile\u0144ska w TW-ON. W \u015brodku Ilona Krzywicka (Halka). Fot. Krzysztof Bieli\u0144ski<\/p>\n

Lektura zachowanych fragment\u00f3w Halszki <\/em>i librett obydwu wersji opery prowadzi do bardzo pouczaj\u0105cych wniosk\u00f3w. Halka <\/em>warszawska nie jest prostym rozszerzeniem Halki <\/em>wile\u0144skiej. Janusz w wersji pierwotnej szczerze kocha g\u00f3ralk\u0119, cho\u0107 mi\u0142o\u015bci\u0105 z g\u00f3ry skazan\u0105 na pora\u017ck\u0119 w obliczu norm szlacheckiego obyczaju. Ich dziecko, kt\u00f3re w wersji czteroaktowej przemieni si\u0119 w niejasny symbol utraty czci dziewiczej, istnieje naprawd\u0119. Do\u015b\u0107 pokraczna metafora ptaka drapie\u017cnego, kt\u00f3ry w fina\u0142owym monologu bohaterki w Halce <\/em>warszawskiej \u201episkl\u0119ta karmi, otula i lula\u201d, zast\u0105pi\u0142a suk\u0119 i szczeni\u0119ta z wersji wile\u0144skiej, te za\u015b z kolei przywodz\u0105 na my\u015bl skojarzenia z wcze\u015bniejsz\u0105 Halszk\u0105 <\/em>(\u201ejedna pod\u0142a suka \u015bmia\u0142a da\u0107 \u017cycie c\u00f3rce mego syna\u201d). Wile\u0144ski Jontek kieruje si\u0119 przede wszystkim nienawi\u015bci\u0105 do pan\u00f3w. Wile\u0144ska Halka ewidentnie oszala\u0142a z rozpaczy (jej s\u0142ynna aria rozpoczyna si\u0119 w tej wersji s\u0142owami \u201eJak m\u00f3j wianuszek zwi\u0105d\u0142 potargany, tak si\u0119 g\u0142\u00f3weczka starga\u0142a\u201d) i na koniec nie przebacza Januszowi, tylko mu b\u0142ogos\u0142awi. Tych znamiennych rozbie\u017cno\u015bci jest wi\u0119cej \u2013 wystarczaj\u0105co du\u017co, by wnikliwy re\u017cyser zbudowa\u0142 na nich koncepcj\u0119 sceniczn\u0105 ca\u0142kiem innej opery ni\u017c narodowy samograj z jod\u0142ami na g\u00f3r szczycie i zapo\u017cyczonymi od Hucu\u0142\u00f3w ta\u0144cami g\u00f3ralskimi.<\/p>\n

Agnieszce Gli\u0144skiej si\u0119 uda\u0142o, mo\u017ce tym skuteczniej, \u017ce dosta\u0142a do dyspozycji Scen\u0119 M\u0142ynarskiego, zaprojektowan\u0105 pierwotnie jako sala do pr\u00f3b re\u017cyserskich. Dobrze to i \u017ale. Dobrze, bo to przestrze\u0144 o \u201eludzkich\u201d rozmiarach, dor\u00f3wnuj\u0105ca skal\u0105 wi\u0119kszo\u015bci tradycyjnych scen operowych \u2013 gargantuiczna sala Moniuszki nadaje si\u0119 w zasadzie tylko do organizowania dzie\u0142 wielkoobsadowych b\u0105d\u017a pozorowania, \u017ce akcja opery rozgrywa si\u0119 na planie filmowym. \u0179le, bo akustyka jest kiepska, a widownia mikroskopijna, co z g\u00f3ry ogranicza liczb\u0119 potencjalnych odbiorc\u00f3w inscenizacji \u2013 jednej z ciekawszych w minionym sezonie. Re\u017cyserka nie da\u0142a si\u0119 zwie\u015b\u0107 rewizjonistom i dostrzeg\u0142a, \u017ce \u201eklasowo\u015b\u0107\u201d jest niejako wpisana w konstrukcj\u0119 narracyjn\u0105 dzie\u0142a. Osadzi\u0142a wi\u0119c swoj\u0105 Halk\u0119 <\/em>w scenerii nie do ko\u0144ca okre\u015blonej, przywo\u0142uj\u0105cej jednak skojarzenia z XIX-wiecznymi realiami. S\u0142usznie te\u017c zinterpretowa\u0142a Halk\u0119 jako posta\u0107 osiow\u0105 dramatu i postanowi\u0142a si\u0119 skupi\u0107 na genezie jej ob\u0142\u0119du. Jej bohaterka wkracza na scen\u0119 zmieniona, \u201ea\u017c spojrze\u0107 na ni\u0105 wstr\u0119t\u201d. Utraci\u0142a kontakt ze sob\u0105 i \u015bwiatem, \u015bni na jawie, nie pami\u0119ta, ucieka, zastyga w katatonii. Wychodzi z siebie lawin\u0105 nieujarzmionych emocji, kt\u00f3re w uj\u0119ciu Gli\u0144skiej zyskuj\u0105 uciele\u015bnienie w osobach dziewi\u0119ciorga mim\u00f3w-tancerzy (choreografia Weronika Pelczy\u0144ska). Pomys\u0142 intryguj\u0105cy, ale zarazem najs\u0142absze ogniwo koncepcji scenicznej: zwielokrotniona tym sposobem osobowo\u015b\u0107 Halki staje si\u0119 zbyt z\u0142o\u017cona, zanadto chaotyczna, przywo\u0142uj\u0105ca zbyt nachalne skojarzenia z mieszcza\u0144skim obrazem histerii, nieprzystaj\u0105cym do szale\u0144stwa prostej sk\u0105din\u0105d dziewczyny. Chwilami udawa\u0142o si\u0119 jednak bardzo skutecznie to ogra\u0107: cho\u0107by w interakcjach z innymi postaciami dramatu, kt\u00f3re zamiast Halki z krwi i ko\u015bci porywa\u0142y w obj\u0119cia b\u0105d\u017a odtr\u0105ca\u0142y jej wstyd, b\u00f3l, furi\u0119 i rozpacz. Oszcz\u0119dny poza tym gest aktorski doskonale wsp\u00f3\u0142gra\u0142 z minimalistyczn\u0105 scenografi\u0105 Moniki Nyckowskiej, fenomenalnymi kostiumami Katarzyny Lewi\u0144skiej (pi\u0119kny uk\u0142on w stron\u0119 estetyki modernizmu) i abstrakcyjnymi projekcjami Franciszka Przybylskiego.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Kamil Zdebel (Jontek). Fot. Krzysztof Bieli\u0144ski<\/p>\n

Nie spodziewa\u0142am si\u0119 jednak, \u017ce traktowana dot\u0105d po macoszemu Halka <\/em>wile\u0144ska zyska tak przemy\u015blan\u0105 i dopracowan\u0105 szat\u0119 muzyczn\u0105. Absolutn\u0105 rewelacj\u0105 przedstawienia okaza\u0142a si\u0119 Ilona Krzywicka w roli tytu\u0142owej \u2013 artystka obdarzona pi\u0119knie osadzonym, kr\u0105g\u0142ym i wyrazistym sopranem, dysponuj\u0105ca znakomit\u0105 dykcj\u0105 i ca\u0142kiem niez\u0142ym warsztatem aktorskim. Godnie partnerowa\u0142 jej Kamil Zdebel w barytonowej partii Jontka, cho\u0107 roz\u015bpiewywa\u0142 si\u0119 d\u0142ugo i z pocz\u0105tku wyra\u017anie walczy\u0142 z trem\u0105 \u2013 w tym przypadku nie ma jednak w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce mamy do czynienia z g\u0142osem urodziwym i dobrze postawionym. Pi\u0119kn\u0105 par\u0119 (\u201espojrze\u0107 na nich a\u017c dr\u017cy dusza\u201d), r\u00f3wnie\u017c wokalnie, stworzyli Katarzyna Szymkowiak, \u015bpiewaj\u0105ca ciemnym i autorytatywnym mezzosopranem, idealnym do partii Zofii, oraz baryton \u0141ukasz Klimczak \u2013 cho\u0107 z perspektywy jego ostatnich do\u015bwiadcze\u0144 scenicznych, m.in. w Operze Wroc\u0142awskiej, spodziewa\u0142am si\u0119 po nim wyrazistszego rysunku postaci Janusza, szlachcica rozdartego mi\u0119dzy sercem a powinno\u015bci\u0105. Pozostali soli\u015bci (Pawe\u0142 Czeka\u0142a jako Cze\u015bnik i Dariusz Machej w roli Marsza\u0142ka) sprawili si\u0119 bez zarzutu. Wszyscy \u015bpiewacy \u2013 z ch\u00f3rem w\u0142\u0105cznie \u2013 podawali tekst wyra\u017anie, ze zrozumieniem i wzgl\u0119dnie prawid\u0142ow\u0105 emisj\u0105.<\/p>\n

Na osobne pochwa\u0142y zas\u0142u\u017cy\u0142a orkiestra TW-ON, kt\u00f3ra w ostatnim w tym sezonie spektaklu Halki <\/em>\u2013 pod batut\u0105 \u0141ukasza Borowicza, kt\u00f3ry dyrygowa\u0142 tak\u017ce premier\u0105 \u2013 zagra\u0142a niemal\u017ce brawurowo (\u015bwietne solo wiolonczelowe w monologu \u201eHa! Dzieci\u0105tko nam umiera!\u201d z II aktu). Warto jednak zapanowa\u0107 nad zbyt rozleg\u0142ym nieraz wolumenem: za dysproporcje brzmienia mi\u0119dzy scen\u0105 a kana\u0142em w du\u017cej mierze odpowiada trudna akustyka sali, co nie zmienia faktu, \u017ce w przyt\u0142aczaj\u0105cej masie d\u017awi\u0119kowej gin\u0119\u0142y czasem nie tylko g\u0142osy solist\u00f3w, lecz i detale instrumentalne partytury, zgrabnie i stylowo opracowanej przez Micha\u0142a Dobrzy\u0144skiego.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Pawe\u0142 Czeka\u0142a (Cze\u015bnik), Katarzyna Szymkowiak (Zofia) i \u0141ukasz Klimczak (Janusz). Fot. Krzysztof Bieli\u0144ski<\/p>\n

M\u0105dra, pi\u0119kna wizualnie i wykonana z przej\u0119ciem Halka <\/em>wile\u0144ska wr\u00f3ci na Scen\u0119 M\u0142ynarskiego dopiero w marcu przysz\u0142ego roku. Ale za to tu\u017c po premierze Halki <\/em>warszawskiej, kt\u00f3ra zgodnie z zapowiedzi\u0105 na stronie internetowej TW-ON trafi na Scen\u0119 Moniuszki \u201ew nowej wersji mistrza re\u017cyserii Mariusza Treli\u0144skiego i w koprodukcji dotknie wa\u017ckich i aktualnych problemat\u00f3w\u201d. B\u0119dzie okazja do por\u00f3wna\u0144, kt\u00f3re problematy i w czyim uj\u0119ciu oka\u017c\u0105 si\u0119 bardziej wa\u017ckie i aktualne.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W tym sezonie mi\u0142o\u015b\u0107 pi\u0119knie \u0142\u0105czy si\u0119 z powinno\u015bci\u0105 – to naprawd\u0119 cudowne uczucie: pisa\u0107 prawie wy\u0142\u0105cznie o tym, co si\u0119 kocha, i o czym pisa\u0107 by nale\u017ca\u0142o. Du\u017co na moich stronach o Wagnerze, troch\u0119 by\u0142o i jeszcze b\u0119dzie o Berliozie, coraz wi\u0119cej o Moniuszce (i tak ju\u017c pozostanie, nie tylko w rocznic\u0119). Jeszcze w … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9,7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-4071","6":"format-standard","7":"category-prasowka","8":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4071","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4071"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4071\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4884,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4071\/revisions\/4884"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4071"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4071"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4071"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}