{"id":4170,"date":"2019-08-27T03:21:34","date_gmt":"2019-08-27T01:21:34","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=4170"},"modified":"2024-03-01T12:46:13","modified_gmt":"2024-03-01T11:46:13","slug":"spiew-piekniejszy-niz-iliada","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=4170","title":{"rendered":"\u015apiew pi\u0119kniejszy ni\u017c Iliada"},"content":{"rendered":"

Ko\u0144czy\u0142a si\u0119 wojna. W lutym 1945 roku Si\u0142y Powietrzne Stan\u00f3w Zjednoczonych bombardowa\u0142y Berlin prawie codziennie – na przemian z si\u0142ami RAF, kt\u00f3re po zmierzchu przyst\u0119powa\u0142y do nocnych nalot\u00f3w. Przed po\u0142udniem 3 lutego na berli\u0144skim niebie pojawi\u0142o si\u0119 niemal tysi\u0105c \u201elataj\u0105cych fortec\u201d \u00d3smej Armii Powietrznej USAAF – ci\u0119\u017ckich bombowc\u00f3w B-17, ubezpieczanych przez my\u015bliwce P-51. Amerykanie uderzyli w samo serce miasta, w dzielnice Kreuzberg i Mitte. Ogie\u0144 po\u017car\u00f3w rozprzestrzeni\u0142 si\u0119 dalej na wsch\u00f3d i trawi\u0142 Berlin przez cztery dni i cztery noce. Zgin\u0119\u0142y prawie trzy tysi\u0105ce ludzi, i tak znacznie mniej, ni\u017c mo\u017cna by si\u0119 spodziewa\u0107 w nast\u0119pstwie ataku zakrojonego na tak szerok\u0105 skal\u0119 – zapewne dlatego, \u017ce naloty odby\u0142y si\u0119 w pe\u0142nym \u015bwietle dnia i z u\u017cyciem niewielkiej liczby bomb zapalaj\u0105cych. Dwadzie\u015bcia tysi\u0119cy os\u00f3b odnios\u0142o rany, co najmniej sto dwadzie\u015bcia tysi\u0119cy zosta\u0142o bez dachu nad g\u0142ow\u0105. Grad amunicji spad\u0142 mi\u0119dzy innymi na zabudowania wytw\u00f3rni p\u0142ytowej Odeon przy Schlesische Strasse.<\/p>\n

Brytyjsko-ameryka\u0144ska ofensywa powietrzna mia\u0142a z\u0142ama\u0107 ducha berli\u0144czyk\u00f3w i wesprze\u0107 radzieck\u0105 ofensyw\u0119 l\u0105dow\u0105, rozpocz\u0119t\u0105 w styczniu znad Wis\u0142y. Strategia nie przynios\u0142a zamierzonych rezultat\u00f3w. RAF i USAAF wstrzyma\u0142y naloty. Ostatnia bitwa rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 16 kwietnia, kiedy oddzia\u0142y Armii Czerwonej postanowi\u0142y zdoby\u0107 miasto pot\u0119\u017cnym manewrem oskrzydlaj\u0105cym od p\u00f3\u0142nocy, wschodu i po\u0142udnia. Garnizon berli\u0144ski podda\u0142 si\u0119 2 maja. Sze\u015b\u0107 dni p\u00f3\u017aniej, w radzieckiej kwaterze g\u0142\u00f3wnej w Berlinie-Karlshorst, podpisano ostateczny akt kapitulacji III Rzeszy. Niesubordynowani, zamroczeni alkoholem \u017co\u0142nierze odliczali godziny do wielkiej zemsty. Wreszcie ruszyli w miasto. Grabili i niszczyli wszystko, co nie zd\u0105\u017cy\u0142o obr\u00f3ci\u0107 si\u0119 w popi\u00f3\u0142. Bestialsko zgwa\u0142cili setki tysi\u0119cy kobiet. Przetrz\u0105sn\u0119li te\u017c zgliszcza zburzonej przez Amerykan\u00f3w wytw\u00f3rni. Zebrali w stos i podpalili nie tylko ksi\u0119gi rachunkowe, ale te\u017c rejestry nagra\u0144 Odeonu. Wywlekli z magazyn\u00f3w bezcenne matryce metalowe i uczynili z nich tarcze strzelnicze. Zakl\u0119te w nich g\u0142osy zamilk\u0142y na zawsze.<\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 archiwali\u00f3w przetrwa\u0142a wojenn\u0105 zawieruch\u0119. W\u015br\u00f3d nich najwcze\u015bniejsze, akustyczne nagrania \u015bpiewaczki, kt\u00f3r\u0105 nazi\u015bci pr\u00f3bowali uciszy\u0107 ju\u017c wcze\u015bniej. Na szcz\u0119\u015bcie nie w pe\u0142ni skutecznie, cho\u0107 dzi\u015b trudno rozs\u0105dzi\u0107, jak potoczy\u0142aby si\u0119 jej kariera w \u015bwiecie wolnym od nienawi\u015bci.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Lotte Sch\u00f6ne jako Melizanda.<\/p>\n

Urodzi\u0142a si\u0119 15 grudnia 1891 roku w Wiedniu, jako drugie i ostatnie dziecko \u017cydowskiej rodziny Bodenstein\u00f3w. Mia\u0142a na imi\u0119 Charlotte. Niewiele wiadomo o jej dzieci\u0144stwie, musia\u0142o by\u0107 jednak dostatnie, skoro ju\u017c w wieku czternastu lat dosta\u0142a si\u0119 pod skrzyd\u0142a Johannesa Ressa, jednego z najdro\u017cszych i najwy\u017cej cenionych wiede\u0144skich nauczycieli \u015bpiewu. Ress by\u0142 uczniem Manuela Garc\u00edi, barytona i pioniera foniatrii, kt\u00f3ry w przeciwie\u0144stwie do swych s\u0142ynnych si\u00f3str \u2013 Marii Malibran i Pauline Viardot – szybko porzuci\u0142 scen\u0119 i odda\u0142 si\u0119 bez reszty praktyce pedagogicznej. Z ogromnej wiedzy i do\u015bwiadcze\u0144 Garc\u00edi korzysta\u0142y p\u00f3\u017aniej kolejne pokolenia europejskich \u015bpiewak\u00f3w.<\/p>\n

Mimo znakomitego przygotowania, Charlotte – jak na owe czasy – rozpocz\u0119\u0142a karier\u0119 do\u015b\u0107 p\u00f3\u017ano. W 1911 roku wysz\u0142a za m\u0105\u017c za niejakiego Paula Sch\u00f6nw\u00e4ldera, kt\u00f3remu by\u0107 mo\u017ce zawdzi\u0119cza sw\u00f3j wdzi\u0119czny pseudonim Lotte Sch\u00f6ne (\u201ePi\u0119kna Lotta\u201d). Wed\u0142ug niekt\u00f3rych \u017ar\u00f3de\u0142 zadebiutowa\u0142a w wiede\u0144skiej Volksoper rok p\u00f3\u017aniej, w male\u0144kiej roli jednej z druhen w Wolnym strzelcu<\/em>. Bardziej jednak prawdopodobne, \u017ce sta\u0142o si\u0119 to w roku 1915, dwa lata po narodzinach jej syna Kurta Feliksa. Istotniejsze, \u017ce po zdobyciu szlif\u00f3w w mniej wi\u0119cej trzydziestu rolach na scenie Opery Ludowej m\u0142oda sopranistka dosta\u0142a anga\u017c w znacznie bardziej presti\u017cowej Hofoper. We wrze\u015bniu 1917 roku za\u015bpiewa\u0142a Papagen\u0119 w Czarodziejskim flecie<\/em> pod batut\u0105 Franza Schalka. \u015awi\u0119ci\u0142a w tym teatrze triumfy przez kolejne osiem sezon\u00f3w – w l\u017cejszych partiach lirycznych i koloraturowych. Na scenie Hofoper wyst\u0105pi\u0142a 447 razy, mi\u0119dzy innymi jako Barbarina i Cherubin w Weselu Figara, <\/em>Anusia w Wolnym strzelcu<\/em> i Olimpia w Opowie\u015bciach Hoffmanna<\/em>.<\/p>\n

Rozwiod\u0142a si\u0119 z pierwszym m\u0119\u017cem i w 1921 roku wysz\u0142a za doradc\u0119 rz\u0105dowego Paula Flandraka, z kt\u00f3rym dwa lata p\u00f3\u017aniej doczeka\u0142a si\u0119 c\u00f3rki Inge Marii. W 1926 Bruno Walter \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 j\u0105 do Berlina, na scen\u0119 St\u00e4dtische Oper na Charlottenburgu. Wiedziony nieomylnym instynktem, zacz\u0105\u0142 obsadza\u0107 j\u0105 w rolach wymagaj\u0105cych nie tylko wirtuozerii w koloraturowych pasa\u017cach, ale te\u017c i\u015bcie poetyckiej wra\u017cliwo\u015bci i liryzmu. Subretkow\u0105 Musett\u0119 zamieni\u0142a na tragiczn\u0105 Mimi. Z p\u0142ochej Papageny sta\u0142a si\u0119 kruch\u0105, melancholijn\u0105 Pamin\u0105 o g\u0142osie jak promie\u0144 \u015bwiat\u0142a: jeden z \u00f3wczesnych krytyk\u00f3w napisa\u0142 w uniesieniu, \u017ce od tej kreacji pi\u0119kniejsze s\u0105 tylko niekt\u00f3re ust\u0119py Iliady<\/em> i Racinowskiej Fedry<\/em>.<\/p>\n

Rzadko wyst\u0119powa\u0142a poza Wiedniem i Berlinem, ale wsz\u0119dzie robi\u0142a furor\u0119. Przez kilkana\u015bcie lat triumfowa\u0142a w rolach Mozartowskich w Salzburgu, pocz\u0105wszy od Zerliny w Don Giovannim<\/em> w 1922 roku, pod batut\u0105 Ryszarda Straussa. W 1927 \u015bpiewa\u0142a w Covent Garden, gdzie zapisa\u0142a si\u0119 jako jedna z najwspanialszych Li\u00f9 w ca\u0142ej historii wystawie\u0144 Turandot<\/em>. Dwa lata p\u00f3\u017aniej prze\u0142ama\u0142a francuski monopol na wykonanie partii Melizandy na scenie Op\u00e9ra-Comique.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Z Bruno Walterem w 1952 roku.<\/p>\n

Jej osza\u0142amiaj\u0105c\u0105 karier\u0119 przerwa\u0142 Heinz Tietjen, dyrektor Preussischen Staatstheater, udzielny w\u0142adca berli\u0144skich scen operowych i gorliwy zausznik Hermana G\u00f6ringa, jednego z g\u0142\u00f3wnych przyw\u00f3dc\u00f3w III Rzeszy. W pierwszych dniach czerwca 1933 roku zwolni\u0142 ze Staatsoper i Schauspielhausu dwudziestu siedmiu artyst\u00f3w \u201eniearyjskiego\u201d pochodzenia. Lotte po raz ostatni za\u015bpiewa\u0142a w Berlinie 12 czerwca \u2013 Gild\u0119 w Rigoletcie<\/em> pod batut\u0105 Leo Blecha. Publiczno\u015b\u0107 po\u017cegna\u0142a j\u0105 owacj\u0105 na stoj\u0105co. Sch\u00f6ne opu\u015bci\u0142a na zawsze sw\u00f3j apartament przy Kurf\u00fcrstendamm i wyjecha\u0142a do Pary\u017ca. Mimo kolejnych sukces\u00f3w, mi\u0119dzy innymi w przedstawieniach Don Giovanniego, Fidelia <\/em>i Uprowadzenia z seraju <\/em>pod batut\u0105 Waltera, po czterech latach wycofa\u0142a si\u0119 ze sceny.<\/p>\n

Po zaj\u0119ciu Francji przez Niemcy uciek\u0142a na po\u0142udnie kraju i ukrywa\u0142a si\u0119 pod nazwiskiem Lucienne Sorbier w Alpach G\u00f3rnej Prowansji. Rozsta\u0142a si\u0119 z drugim m\u0119\u017cem. Po wojnie wr\u00f3ci\u0142a do Pary\u017ca i zaj\u0119\u0142a si\u0119 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 pedagogiczn\u0105. Pr\u00f3ba powrotu na deski berli\u0144skiej St\u00e4dtische Oper w 1948 roku sko\u0144czy\u0142a si\u0119 fiaskiem. Zbyt wiele czasu up\u0142yn\u0119\u0142o. Zbyt wiele strachu i smutku wdar\u0142o si\u0119 w jej \u017cycie.<\/p>\n

Zmar\u0142a 22 grudnia 1977 roku w Bobigny pod Pary\u017cem. Zosta\u0142o po niej kilkadziesi\u0105t cudem zachowanych nagra\u0144 z najlepszego okresu \u2013 ods\u0142aniaj\u0105cych walory jej \u015bpiewu bez konieczno\u015bci dokonywania jakiegokolwiek remasteringu. Pod wzgl\u0119dem technicznym koloratura Sch\u00f6ne ust\u0119puje mistrzostwu jej r\u00f3wie\u015bnicy Marii Ivog\u00fcn: brzmi jednak l\u017cej, naturalniej, ujmuje typowo wiede\u0144skim wdzi\u0119kiem. Jej sopran nie skrzy si\u0119 mo\u017ce tyloma barwami, co g\u0142os Elisabeth Schumann, legendarnej Zofii z Rosenkavaliera <\/em>Straussa \u2013 jest za to czystszy, bardziej prze\u017aroczysty, mi\u0119kszy od puchu edredon\u00f3w.<\/p>\n

\u201eAch, ich f\u00fchl\u2019s, es ist verschwunden, ewig hin der Liebe Gl\u00fcck\u201d\u00a0 \u2013 \u015bpiewa Pamina, prze\u015bwiadczona, \u017ce Tamino przesta\u0142 j\u0105 kocha\u0107. Zdaniem wielu znawc\u00f3w Czarodziejskiego fletu<\/em> nikt nie zinterpretowa\u0142 tej arii bardziej dojmuj\u0105co ni\u017c Lotte Sch\u00f6ne. Mo\u017ce dlatego, \u017ce w jej zjawiskowym, zapadaj\u0105cym si\u0119 w nico\u015b\u0107 pianissimo <\/em>s\u0142ycha\u0107 zapowied\u017a \u015bmiertelnej ciszy, kt\u00f3ra nasta\u0142a po st\u0142umieniu tylu g\u0142os\u00f3w tamtej epoki?<\/p>\n