{"id":4262,"date":"2019-09-29T00:05:58","date_gmt":"2019-09-28T22:05:58","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=4262"},"modified":"2019-10-02T21:27:25","modified_gmt":"2019-10-02T19:27:25","slug":"nad-jeziorem-ktorego-nie-bylo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=4262","title":{"rendered":"Nad jeziorem, kt\u00f3rego nie by\u0142o"},"content":{"rendered":"

W teatrze nad Wiedenk\u0105 od pocz\u0105tku dzia\u0142y si\u0119 czary. Trupa Emanuela Schikanedera przeprowadzi\u0142a si\u0119 do nowego gmachu na drugim brzegu rzeki \u2013 prawie dok\u0142adnie naprzeciwko Freihaustheater \u2013 dziesi\u0119\u0107 lat po premierze Czarodziejskiego fletu<\/em>. Na otwarcie empirowego budynku, wzniesionego w 1801 roku wed\u0142ug projektu Franza J\u00e4gera, przygotowano alegori\u0119 Thespis Traum <\/em>i oper\u0119 heroiczn\u0105 Aleksander <\/em>Franza Teybera. Wymarzony teatr Schikanedera chlubi\u0142 si\u0119 najwi\u0119ksz\u0105 i najlepiej wyposa\u017con\u0105 scen\u0105 w ca\u0142ym habsburskim \u015bwiecie. Rozrzutny impresario nie szcz\u0119dzi\u0142 nak\u0142ad\u00f3w na realizacj\u0119 swoich szalonych pomys\u0142\u00f3w, skutkiem czego musia\u0142 si\u0119 pozby\u0107 Theater an der Wien po niespe\u0142na trzech latach dzia\u0142alno\u015bci. Przez pewien czas zachowa\u0142 jednak stanowisko dyrektora artystycznego. Prapremiera Leonory<\/em>, czyli pierwotnej wersji Fidelia <\/em>Beethovena, odby\u0142a si\u0119 w roku 1805, kiedy Schikaneder by\u0142 ju\u017c w powa\u017cnych tarapatach finansowych. Zmar\u0142 siedem lat p\u00f3\u017aniej w biedzie i osamotnieniu. Od tamtej pory teatr wielokrotnie zmienia\u0142 w\u0142a\u015bcicieli, kt\u00f3rzy poddawali go kolejnym przebudowom i wystawiali w nim niemal wszystko \u2013 od oper i operetek, poprzez balety i pantomimy a\u017c po sztuki dramatyczne. Zwariowany duch Schikanedera unosi\u0142 si\u0119 jednak nad gmachem przez dekady i czuwa\u0142 z za\u015bwiat\u00f3w mi\u0119dzy innymi nad premier\u0105 Dziewicy Orlea\u0144skiej <\/em>Schillera \u2013 w kt\u00f3rej na scenie pojawi\u0142o si\u0119 osiemdziesi\u0105t koni i czterystu ludzkich wykonawc\u00f3w \u2013 oraz z\u0142otym okresem operetki wiede\u0144skiej, naznaczonym triumfami Zemsty nietoperza <\/em>i Barona cyga\u0144skiego <\/em>Johanna Straussa syna. Po wojnie Theater an der Wien tymczasowo go\u015bci\u0142 spektakle zniszczonej Staatsoper, w latach 60. XX wieku \u2013 cudem unikn\u0105wszy przebudowy na gara\u017c miejski \u2013 przerzuci\u0142 si\u0119 na musicale, od czasu do czasu udost\u0119pniaj\u0105c scen\u0119 na wydarzenia Wiener Festwochen. W 2006 roku, po generalnym remoncie, zn\u00f3w otworzy\u0142 podwoje jako teatr operowy.<\/p>\n

Dzi\u015b ten historyzuj\u0105co-modernistyczny klejnot, schowany w pierzei Linke Wienzeile niemal r\u00f3wnie skutecznie, jak ukryta pod targowiskiem Naschmarkt rzeka Wiedenka, daje blisko trzydzie\u015bci tytu\u0142\u00f3w w sezonie \u2013 w bie\u017c\u0105cym trzyna\u015bcie spektakli premierowych i dwie prapremiery (Egmont <\/em>Christiana Josta i Genia<\/em> Tscho Theissinga). W grudniu na wiede\u0144sk\u0105 scen\u0119 wejdzie Halka <\/em>w re\u017cyserii Mariusza Treli\u0144skiego, z Arnold Schoenberg Chor i ORF Radio-Symphonieorchester Wien pod batut\u0105 \u0141ukasza Borowicza. Zerkn\u0105wszy w obsad\u0119 otwieraj\u0105cej nowy sezon Rusa\u0142ki<\/em>, postanowi\u0142am wybra\u0107 si\u0119 do Wiednia ju\u017c we wrze\u015bniu \u2013 \u017ceby opatrzy\u0107 si\u0119 z wn\u0119trzem, os\u0142ucha\u0107 z akustyk\u0105 i porozkoszowa\u0107 jedn\u0105 z moich najulubie\u0144szych oper w potencjalnie znakomitym wykonaniu. A je\u015bli los pozwoli, nacieszy\u0107 oczy i serce natchnion\u0105 inscenizacj\u0105 arcydzie\u0142a Dworzaka.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Maria Bengtsson (Rusa\u0142ka). Fot. Herwig Prammer<\/p>\n

Na to ostatnie los nie pozwoli\u0142. Niemka Am\u00e9lie Niermeyer zabra\u0142a si\u0119 za re\u017cyserowanie oper w 2007 roku, w Deutsche Oper am Rhein w D\u00fcsseldorfie, gdzie wystawi\u0142a mi\u0119dzy innymi Wozzecka, \u0141askawo\u015b\u0107 Tytusa <\/em>i Rigoletta<\/em>. Od tamtej pory udowodni\u0142a wielokrotnie, \u017ce kr\u00f3low\u0105 form muzycznych traktuje po macoszemu, wy\u0142apuj\u0105c z niej pojedyncze w\u0105tki i naginaj\u0105c je bezlito\u015bnie do w\u0142asnej, cz\u0119sto jednowymiarowej koncepcji. Niedawn\u0105 inscenizacj\u0119 Otella<\/em> w Bayerische Staatsoper uda\u0142o jej si\u0119 sprowadzi\u0107 do analizy k\u0142opot\u00f3w ma\u0142\u017ce\u0144skich mi\u0119dzy Desdemon\u0105 a bohaterem tytu\u0142owym \u2013 z pomini\u0119ciem reszty skomplikowanej narracji, kt\u00f3ra \u2013 nawiasem m\u00f3wi\u0105c \u2013 w uj\u0119ciu Verdiego i Boita znacz\u0105co odbiega od Szekspirowskiego pierwowzoru. W pracach nad Otellem<\/em> towarzyszy\u0142 jej scenograf Christian Schmidt, sta\u0142y partner teatralny Clausa Gutha. Niermeyer zaprosi\u0142a Schmidta tak\u017ce do Wiednia i zda\u0142a si\u0119 bez reszty na talent niemieckiego artysty – wzorem wielu innych wsp\u00f3\u0142czesnych re\u017cyser\u00f3w, kieruj\u0105cych si\u0119 ca\u0142kiem fa\u0142szyw\u0105 przes\u0142ank\u0105, \u017ce odbiorca szuka w operze przede wszystkim wra\u017ce\u0144 wizualnych.<\/p>\n

Niestety, Schmidt ograniczy\u0142 si\u0119 do bezwstydnego recyklingu swoich wcze\u015bniejszych pomys\u0142\u00f3w z przedstawie\u0144 Gutha. Ca\u0142\u0105 przestrze\u0144 \u2013 nienasuwaj\u0105c\u0105 skojarze\u0144 ani z le\u015bnym jeziorem, ani z zamkiem Ksi\u0119cia, ani z jak\u0105kolwiek rzeczywisto\u015bci\u0105 bajeczn\u0105 \u2013 zorganizowa\u0142 wed\u0142ug sprawdzonego wzorca z Cos\u00ec fan tutte <\/em>dla Salzburger Festspiele, uzupe\u0142niaj\u0105c \u0142amane schody i bia\u0142e po\u0142acie \u015bcian wstawkami z paryskiego Rigoletta <\/em>(klubowy boks za kotar\u0105, \u017caluzjowe bramy zakrywaj\u0105ce wn\u0119trze dekoracji). Szeleszcz\u0105ce szuwary po\u017cyczy\u0142 z Lohengrina <\/em>w La Scali i \u0141askawo\u015bci Tytusa<\/em> w Glyndebourne. Pot\u0119\u017cny kryszta\u0142owy \u017cyrandol, kt\u00f3rego obecno\u015b\u0107 ma w tej Rusa\u0142ce <\/em>wyznacza\u0107 przej\u015bcie ze \u015bwiata le\u015bnych duch\u00f3w w \u015bwiat ludzi, sprowadzi\u0142 wprost z salzburskiego Fidelia <\/em>\u2013 i to dos\u0142ownie, za\u0142o\u017c\u0119 si\u0119 o dowoln\u0105 sum\u0119, \u017ce to ten sam rekwizyt. Zast\u0119puj\u0105cy jezioro p\u0142ytki basen k\u0105pielowy \u2013 w kt\u00f3rym z niewiadomych przyczyn taplaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce weselnicy w II akcie \u2013 wypr\u00f3bowa\u0142 po raz pierwszy w drezde\u0144skiej inscenizacji Salome<\/em> w re\u017cyserii Petera Mussbacha.<\/p>\n

W tej uniwersalnej kunstkamerze teatru postmodernistycznego Niermeyer rozegra\u0142a tylko jeden w\u0105tek narracyjny, usprawiedliwiaj\u0105c wszelkie niekonsekwencje r\u00f3wnie uniwersalnym wytrychem interpretacyjnym \u2013 \u017ce wszystko dzieje si\u0119 w g\u0142owie bohaterki. Jej Rusa\u0142ka jest ca\u0142kiem wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 dziewczyn\u0105, kt\u00f3ra panicznie boi si\u0119 w\u0142asnej kobieco\u015bci i pada ofiar\u0105 z\u0142o\u017conej manipulacji pozosta\u0142ych protagonist\u00f3w, wt\u0142aczaj\u0105cych j\u0105 w rol\u0119 seksualnego przedmiotu. Przemiana demonicznej istoty w kobiet\u0119 polega na rozdziewiczeniu jej przez Je\u017cibab\u0119. Wodnik okazuje si\u0119 draniem, kt\u00f3ry traci w\u0142adz\u0119 nad w\u0142asn\u0105 c\u00f3rk\u0105 i sfrustrowany pcha j\u0105 w ramiona innego m\u0119\u017cczyzny, w pe\u0142ni \u015bwiadom cierpienia, jakie wyniknie z jego porywczej decyzji. W finale Rusa\u0142ka musi wybaczy\u0107 nie tylko Ksi\u0119ciu, ale i ojcu, kt\u00f3ry zbyt p\u00f3\u017ano zda sobie spraw\u0119 z konsekwencji swej patriarchalnej postawy. Przepad\u0142 ca\u0142y symbolizm Kvapilowskiej ba\u015bni, przede wszystkim za\u015b zabrak\u0142o odwr\u00f3cenia ba\u015bniowego porz\u0105dku rzeczy: mro\u017c\u0105cej krew w \u017cy\u0142ach opowie\u015bci o bogince, kt\u00f3ra na w\u0142asn\u0105 zgub\u0119 da si\u0119 omami\u0107 cz\u0142owiekowi.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Maria Bengtsson i G\u00fcnther Groissb\u00f6ck (Wodnik). Fot. Herwig Prammer<\/p>\n

Na szcz\u0119\u015bcie nie zabrak\u0142o wspania\u0142ych dozna\u0144 muzycznych. Akustyka Theater ad der Wien otwiera przed \u015bpiewakami mo\u017cliwo\u015b\u0107 subtelnej gry barw\u0105, dynamik\u0105 i ekspresj\u0105 g\u0142osu, co w pe\u0142ni wykorzysta\u0142a Maria Bengtsson w partii Rusa\u0142ki \u2013 \u015bpiewaj\u0105ca sopranem krystalicznie czystym i przepi\u0119knym w brzmieniu, z powodzeniem unikaj\u0105ca pokusy forsowania wolumenu kosztem logiki i potoczysto\u015bci frazy. Znakomicie partnerowa\u0142 jej G\u00fcnther Groissb\u00f6ck w roli Wodnika \u2013 artysta \u0142\u0105cz\u0105cy fenomenaln\u0105 technik\u0119 i niepospolit\u0105 urod\u0119 gi\u0119tkiego, jedwabistego basu z wyj\u0105tkow\u0105 wra\u017cliwo\u015bci\u0105 oraz inteligencj\u0105 w budowaniu postaci (wstrz\u0105saj\u0105cy monolog \u201eCel\u00fd sv\u011bt ned\u00e1 ti, ned\u00e1\u201d w II akcie i na d\u0142ugo zapadaj\u0105ce w pami\u0119\u0107 trzykrotne \u201eB\u011bda!\u201d w finale: pierwsze za\u015bpiewane neutralnie, drugie \u0142ami\u0105cym si\u0119 g\u0142osem, trzecie w bezsilnej furii). Zawi\u00f3d\u0142 Ladislav Elgr (Ksi\u0105\u017c\u0119), obdarzony \u0142adnym, naznaczonym wyra\u017an\u0105 spintow\u0105 \u201eblach\u0105\u201d tenorem, kt\u00f3rym nie umie si\u0119 pos\u0142ugiwa\u0107: wszystkie nietrafione g\u00f3ry i nag\u0142e zmiany barwy w rejestrach wynikaj\u0105 z ca\u0142kowitego braku kontroli nad oddechem, co w niedalekiej przysz\u0142o\u015bci mo\u017ce zaowocowa\u0107 powa\u017cnymi k\u0142opotami z aparatem wokalnym. Fenomenalnie sprawi\u0142y si\u0119 za to trzy Le\u015bne Boginki (Ilona Revolskaya, Mirella Hagen i Tatiana Kuryatnikova), ol\u015bniewaj\u0105ce w ansamblach nie tylko idealnym zgraniem, lecz i urod\u0105 poszczeg\u00f3lnych g\u0142os\u00f3w. Obsadzenie niezbyt wyrazistej Kate Aldrich w partii Obcej Ksi\u0119\u017cniczki oraz \u015bpiewaj\u0105cej brzydkim, wyeksploatowanym mezzosopranem Nataschy Petrinsky w roli Je\u017cibaby zburzy\u0142o symetri\u0119 mi\u0119dzy obydwiema postaciami, z za\u0142o\u017cenia pomy\u015blanymi jako awers i rewers tej samej z\u0142owieszczej si\u0142y.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Maria Bengtsson i Le\u015bne Boginki (Ilona Revolskaya, Mirella Hagen i Tatiana Kuryatnikova). Fot. Herwig Prammer<\/p>\n

Zbiorowym bohaterem wieczoru okaza\u0142 si\u0119 Arnold Schoenberg Chor, kt\u00f3ry ograniczone w tej partyturze pole do popisu wykorzysta\u0142 z nawi\u0105zk\u0105, imponuj\u0105c wy\u015bmienit\u0105 dykcj\u0105, idealn\u0105 emisj\u0105 i mistrzowskim operowaniem dynamik\u0105. Orkiestra miewa\u0142a s\u0142absze momenty, co dotyczy zw\u0142aszcza blachy, wynagrodzi\u0142a je wszak\u017ce umiej\u0119tno\u015bci\u0105 r\u00f3\u017cnicowania faktury \u2013 wielka w tym zas\u0142uga m\u0142odego niemieckiego dyrygenta Davida Afkhama, kt\u00f3ry poprowadzi\u0142 ca\u0142o\u015b\u0107 w do\u015b\u0107 wolnych tempach, nie trac\u0105c jednak pulsu ani na chwil\u0119 i wydobywaj\u0105c ze wsp\u00f3\u0142brzmie\u0144 niespodziewanie \u201emodernistyczne\u201d smaczki, zwykle gin\u0105ce w zgie\u0142ku zbyt ci\u0119\u017cko stawianych akord\u00f3w.<\/p>\n

Malkontenci utyskuj\u0105, \u017ce zachowawcza pono\u0107 muzyka Rusa\u0142ki <\/em>nie wytrzymuje por\u00f3wnania z nowatorskim, obfituj\u0105cym w ukryte znaczenia librettem Kvapila. Tymczasem wt\u00f3rny, nieudany dramaturgicznie spektakl Niermeyer obroni\u0142 si\u0119 przede wszystkim w warstwie d\u017awi\u0119kowej. Dopiero w finale poczu\u0142am atmosfer\u0119 prawdziwego teatru: kiedy Rusa\u0142ka odesz\u0142a, a zdruzgotany Wodnik zosta\u0142 na scenie sam, ko\u0142ysz\u0105c w pustych ramionach wspomnienie po c\u00f3rce.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W teatrze nad Wiedenk\u0105 od pocz\u0105tku dzia\u0142y si\u0119 czary. Trupa Emanuela Schikanedera przeprowadzi\u0142a si\u0119 do nowego gmachu na drugim brzegu rzeki \u2013 prawie dok\u0142adnie naprzeciwko Freihaustheater \u2013 dziesi\u0119\u0107 lat po premierze Czarodziejskiego fletu. Na otwarcie empirowego budynku, wzniesionego w 1801 roku wed\u0142ug projektu Franza J\u00e4gera, przygotowano alegori\u0119 Thespis Traum i oper\u0119 heroiczn\u0105 Aleksander Franza Teybera. … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-4262","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4262","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4262"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4262\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4274,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4262\/revisions\/4274"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4262"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4262"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4262"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}