{"id":4291,"date":"2019-10-11T23:55:35","date_gmt":"2019-10-11T21:55:35","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=4291"},"modified":"2024-03-14T17:05:41","modified_gmt":"2024-03-14T16:05:41","slug":"faust-ktory-umarl-za-wczesnie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=4291","title":{"rendered":"Faust, kt\u00f3ry umar\u0142 za wcze\u015bnie"},"content":{"rendered":"

Wydarzy\u0142o si\u0119 to w 1673 roku, na czwartym przedstawieniu po premierze. Chwil\u0119 po \u017cywio\u0142owym interludium Marc-Antoine\u2019a Charpentiera odtw\u00f3rca g\u0142\u00f3wnej roli pad\u0142 na kolana, wstrz\u0105sany gwa\u0142townym atakiem kaszlu. Z ust pu\u015bci\u0142a mu si\u0119 krew. Namawiano go, \u017ceby zszed\u0142 ze sceny, ale upar\u0142 si\u0119 dotrwa\u0107 do ko\u0144ca. Wkr\u00f3tce dosta\u0142 kolejnego krwotoku. Zmar\u0142 kilka godzin p\u00f3\u017aniej, nie otrzymawszy ostatniego namaszczenia. Nazywa\u0142 si\u0119 Jean-Baptiste Poquelin, wyst\u0119powa\u0142 pod pseudonimem Molier, tu\u017c przed \u015bmierci\u0105 wcieli\u0142 si\u0119 w Argana, protagonist\u0119 swojej ostatniej sztuki Chory z urojenia<\/em>, zainscenizowanej w paryskim Th\u00e9\u00e2tre du Palais-Royal. Przes\u0105dni aktorzy od tamtej pory wzdragali si\u0119 wyst\u0119powa\u0107 w zielonych kostiumach.<\/p>\n

Nag\u0142e zgony na scenach operowych przytrafia\u0142y si\u0119 p\u00f3\u017aniej w r\u00f3wnie dramatycznych okoliczno\u015bciach. Ameryka\u0144ski baryton Leonard Warren wyzion\u0105\u0142 ducha 4 marca 1960 roku w Metropolitan Opera, tu\u017c po arii \u201eMorir! Tremenda cosa!\u201d z III aktu Mocy przeznaczenia<\/em>. W 1996 tenor Richard Versalle, wykonawca partii Vitka w nowojorskim przedstawieniu Sprawy Makropulos <\/em>Janaczka, run\u0105\u0142 z drabiny na s\u0142owach \u201e \u0160koda, \u017ee m\u016f\u017eete \u017e\u00edt jen tak dlouho\u201d. Spektakl przerwano i ostatecznie odwo\u0142ano, kiedy personel St. Luke’s-Roosevelt Hospital przekaza\u0142 informacj\u0119, \u017ce \u015bpiewak zmar\u0142 w drodze na ostry dy\u017cur.<\/p>\n

Zanim zn\u00f3w opowiemy o \u015bmierci, porozmawiajmy o narodzinach. Hermann Uhde przyszed\u0142 na \u015bwiat w Bremie, 20 lipca 1914 roku, osiem dni przed wybuchem Wielkiej Wojny. Jego matka by\u0142a Amerykank\u0105 i uczennic\u0105 Karla Scheidermantla, jednego z najwybitniejszych baryton\u00f3w wagnerowskich swojej epoki. W 1884 roku 25-letni Schneidermantel zosta\u0142 mianowany Kammers\u00e4ngerem drezde\u0144skiej Hofoper, dwa lata p\u00f3\u017aniej wyst\u0105pi\u0142 po raz pierwszy w Bayreuth, gdzie w nast\u0119pnej dekadzie \u015bwi\u0119ci\u0142 triumfy jako Wolfram w Tannh\u00e4userze <\/em>i Hans Sachs w \u015apiewakach norymberskich<\/em>. W 1911 wyst\u0105pi\u0142 w Bayreuth po raz ostatni: p\u00f3\u0142 roku wcze\u015bniej wykreowa\u0142 rol\u0119 Faninala na prapremierze Rosenkavaliera <\/em>w Semperoper w Dre\u017anie.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Hermann Uhde jako Escamillo w Carmen<\/em><\/p>\n

Hermann rozpocz\u0105\u0142 studia wokalne pod kierunkiem bas-barytona Philippa Krausa. Zadebiutowa\u0142 w 1936 roku jako Titurel w breme\u0144skim Staatstheater. W latach 1938-1940 \u015bpiewa\u0142 partie basowe w Stadttheater Freiburg im Breisgau, w dw\u00f3ch nast\u0119pnych sezonach by\u0142 solist\u0105 Bayerische Staatsoper w Monachium. W 1942 przyj\u0105\u0142 pierwsze role barytonowe w Deutsches Theater w Hadze. Wcielony do Wehrmachtu pod koniec wojny, w 1945 dosta\u0142 si\u0119 do niewoli ameryka\u0144skiej we Francji. Wr\u00f3ci\u0142 na scen\u0119 dopiero w 1947 roku. Powojenn\u0105 karier\u0119 rozpocz\u0105\u0142 w Staatstheater Hannover, w latach 1948-50 \u015bpiewa\u0142 w Hamburgu, 9 sierpnia 1949 wyst\u0105pi\u0142 jako Kreon w prapremierze Antigonae <\/em>Orffa na Salzburger Festspiele, pod batut\u0105 Ferenca Fricsaya. Dwa lata p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 solist\u0105 wiede\u0144skiej Staatsoper: zacz\u0105\u0142 od partii Hrabiego w Cappriciu <\/em>Straussa, ostatecznie po\u017cegna\u0142 si\u0119 z najs\u0142ynniejsz\u0105 scen\u0105 w Austrii w 1963 roku, parti\u0105 Mefistofelesa w Fau\u015bcie <\/em>Gounoda pod dyrekcj\u0105 Georges\u2019a Pr\u00eatre\u2019a. W 1951 zosta\u0142 jednym z filar\u00f3w \u201ewskrzeszonego\u201d przez Wielanda Wagnera festiwalu w Bayreuth \u2013 \u015bwi\u0119ci\u0142 triumfy jako Holender i Klingsor pod batut\u0105 Hansa Knappertsbuscha, Gunther w Zmierzchu bog\u00f3w <\/em>pod dyrekcj\u0105 Clemensa Kraussa, Wotan w Z\u0142ocie Renu<\/em> pod Keilberthem oraz fenomenalny Telramund w Lohengrinie <\/em>Keilbertha i Jochuma.<\/p>\n

Za Oceanem debiutowa\u0142 w 1955 roku w Met, w partii Telramunda, z Fritzem Stiedry za pulpitem dyrygenckim i Margaret Harshaw jako Ortrud\u0105. Jay S. Harrison, recenzent \u201eHerald Tribune\u201d, pisa\u0142 w\u00f3wczas, \u017ce s\u0142uchacze mieli do czynienia z g\u0142osem \u201eprawdziwie bohaterskim, nieskazitelnym intonacyjnie, d\u017awi\u0119cznym i ciep\u0142ym w brzmieniu\u201d. Harrison zwr\u00f3ci\u0142 te\u017c uwag\u0119 na \u201ezaskakuj\u0105c\u0105\u201d zbie\u017cno\u015b\u0107 interpretacji Uhdego z intencjami kompozytora. Jego Telramund mia\u0142 w sobie tyle\u017c jadu i nienawi\u015bci, ile wyrzut\u00f3w sumienia \u2013 niemieckiemu \u015bpiewakowi po raz pierwszy od dekad uda\u0142o si\u0119 stworzy\u0107 posta\u0107 wielowymiarow\u0105, p\u0119kni\u0119t\u0105 wewn\u0119trznie, wzbudzaj\u0105c\u0105 nie tylko odraz\u0119, ale i wsp\u00f3\u0142czucie dla przegranego obro\u0144cy poga\u0144skich warto\u015bci. Uhde wyst\u0105pi\u0142 na scenie Metropolitan w sumie sze\u015b\u0107dziesi\u0105t razy \u2013 w ramach sze\u015bciu sezon\u00f3w, w dwunastu partiach, pocz\u0105wszy od Wielkiego Inkwizytora w Don Carlosie <\/em>Verdiego, a\u017c po Klingsora i Amfortasa w Wagnerowskim Parsifalu<\/em>. Prze\u0142omem w jego ameryka\u0144skiej karierze okaza\u0142 si\u0119 Wozzeck <\/em>pod batut\u0105 Karla B\u00f6hma, za\u015bpiewany brawurowo po angielsku, z fenomenaln\u0105 Eleanor Steber w partii Marii.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Jako Wotan w Z\u0142ocie Renu <\/em>w 1952 roku w Bayreuth<\/p>\n

Hermann Uhde by\u0142 pi\u0119knym m\u0119\u017cczyzn\u0105 i \u015bwietnym aktorem. Dysponowa\u0142 g\u0142osem o nieprawdopodobnie rozwini\u0119tej skali, d\u017awi\u0119cznym w dolnym, basowym rejestrze, pi\u0119knie otwartym i \u017carliwym w g\u00f3rze \u2013 bas-barytonem idealnym do kreowania postaci niejednoznacznych: Wagnerowskiego Wotana i Gunthera, Straussowskiego Mandryki, zawistnego Melota w Tristanie i Izoldzie. <\/em>Stworzy\u0142 by\u0107 mo\u017ce najbardziej wstrz\u0105saj\u0105cego Telramunda w historii fonografii: bohatera na miar\u0119 wcze\u015bniejszych o niemal pokolenie interpretacji Herberta Janssena, kt\u00f3ry potrafi\u0142 zmrozi\u0107 krew w \u017cy\u0142ach tak\u017ce jako Hrabia Luna w Trubadurze <\/em>i Don Pizarro w Beethovenowskim Fideliu<\/em>.<\/p>\n

W 1965 roku Uhde stan\u0105\u0142 na deskach opery w Kopenhadze, w przedstawieniu opery Faust III <\/em>du\u0144skiego kompozytora Nielsa Viggo Bentzona, w kt\u00f3rej rok wcze\u015bniej wykreowa\u0142 tytu\u0142owego bohatera na prapremierze w Theater Kiel. Prawie sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat temu, 10 pa\u017adziernika 1965, zas\u0142ab\u0142 na scenie i zmar\u0142 w drodze do szpitala. Jako oficjaln\u0105 przyczyn\u0119 \u015bmierci podano rozleg\u0142y zawa\u0142 serca.<\/p>\n

Zmar\u0142 najpi\u0119kniejsz\u0105 \u015bmierci\u0105 aktora. Szkoda, \u017ce tak wcze\u015bnie. \u017bal niepor\u00f3wnany i \u0142zy nieutulone, \u017ce jako Wotan nie zdo\u0142a\u0142 zapisa\u0107 si\u0119 w pami\u0119ci meloman\u00f3w r\u00f3wnie g\u0142\u0119boko, jak cho\u0107by Hans Hotter. Smutek niezmierny, \u017ce w partii Telramunda musia\u0142 ust\u0105pi\u0107 miejsca \u015bpiewakom znacznie mniej wra\u017cliwym, kt\u00f3rzy dzi\u015b podbijaj\u0105 serca s\u0142uchaczy jednowymiarow\u0105 wizj\u0105 \u0142otra spod ciemnej gwiazdy.<\/p>\n

(Duet z II aktu Lohengrina: <\/em>Hermann Uhde jako Telramund, Astrid Varnay w partii Ortrudy. Nagranie z Bayreuth z 1953 roku, pod batut\u0105 Josepha Keilbertha)<\/p>\n