{"id":4352,"date":"2019-11-03T18:00:13","date_gmt":"2019-11-03T17:00:13","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=4352"},"modified":"2019-11-03T18:00:13","modified_gmt":"2019-11-03T17:00:13","slug":"piekne-dziecko-bez-swiadectwa-urodzenia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=4352","title":{"rendered":"Pi\u0119kne dziecko bez \u015bwiadectwa urodzenia"},"content":{"rendered":"

Ju\u017c przesz\u0142o tydzie\u0144 min\u0105\u0142 od premiery Dydony i Eneasza <\/em>w Polskiej Operze Kr\u00f3lewskiej – z Olg\u0105 Pasiecznik i Micha\u0142em Janickim w rolach tytu\u0142owych, z Krzysztofem Garstk\u0105 prowadz\u0105cym ca\u0142o\u015b\u0107 od klawesynu, w re\u017cyserii Natalii Koz\u0142owskiej i ze scenografi\u0105 Marleny Skoneczko. Kolejne przedstawienia dopiero w lutym – je\u015bli kto\u015b z Pa\u0144stwa przegapi\u0142, a si\u0119 wybiera, publikuj\u0119 ni\u017cej tekst o powik\u0142anych dziejach jedynej opery Purcella, napisany do programu spektaklu POK na zam\u00f3wienie Katarzyny Gardziny-Kuba\u0142y.<\/p>\n

***<\/p>\n

„Opera wykonana przez M\u0142ode Damy w Szkole Pana Josiasa Priesta w Chelsea. S\u0142owa U\u0142o\u017cone przez Pana Nahuma Tate\u2019a. Muzyka Skomponowana przez Pana Henry\u2019ego Purcella\u201d. Tak g\u0142osi napis ze strony tytu\u0142owej libretta <\/span>Dydony i Eneasza, <\/em>jedynego zachowanego \u017ar\u00f3d\u0142a z XVII wieku. Arcydzie\u0142o Purcella znamy z trzech znacznie p\u00f3\u017aniejszych kopii, z kt\u00f3rych \u017cadna nie daje sp\u00f3jnego wyobra\u017cenia o pierwotnym kszta\u0142cie partytury. Najstarsza z nich, tak zwany Tenbury Manuscript, przez d\u0142ugi czas uchodzi\u0142a za najbardziej wiarygodn\u0105, mi\u0119dzy innymi ze wzgl\u0119du na fakt, \u017ce kopista u\u017cy\u0142 w niej notacji obowi\u0105zuj\u0105cej w domniemanym czasie powstania opery. Tekst nie zgadza si\u0119 jednak z XVII-wiecznym pierwodrukiem libretta, nie wspominaj\u0105c o innych istotnych zmianach, na czele z pomini\u0119ciem prologu i ch\u00f3ru fina\u0142owego. R\u0119kopis datowano z grubsza na po\u0142ow\u0119 XVIII stulecia, co by oznacza\u0142o, \u017ce powsta\u0142 przesz\u0142o pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat po \u015bmierci kompozytora. Nowsze badania wprawi\u0142y uczonych w jeszcze wi\u0119ksz\u0105 konfuzj\u0119: papier wykorzystany przez kopist\u0119 zacz\u0119to produkowa\u0107 dopiero w 1777 roku! Jak to mo\u017cliwe, \u017ce jeden z najs\u0142ynniejszych utwor\u00f3w w spu\u015bci\u017anie Purcella znamy z odpis\u00f3w p\u00f3\u017aniejszych o ca\u0142e stulecie, a muzykolodzy nie mog\u0105 doj\u015b\u0107 do porozumienia nawet w kwestii okoliczno\u015bci jego powstania?
\n<\/span><\/em><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Nahum Tate. Rycina z 1685 roku<\/p>\n

N<\/span><\/em>iekt\u00f3rzy badacze pow\u0105tpiewaj\u0105 nawet w autorstwo Purcella, twierdz\u0105c, \u017ce j\u0119zyk muzyczny <\/span>Dydony i Eneasza<\/em> jest zbyt prosty jak na jego \u00f3wczesne mo\u017cliwo\u015bci tw\u00f3rcze. Je\u015bli uzna\u0107 nieomal za pewnik, \u017ce oper\u0119 wystawiono w szkole dla dziewcz\u0105t \u2013 prowadzonej przez tancerza i choreografa Josiasa Priesta \u2013 w kwietniu 1689 roku, nale\u017ca\u0142oby r\u00f3wnie\u017c za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce Purcell <\/span><\/em>skomponowa\u0142 j\u0105 kilka lat po premierze maski Venus and Adonis <\/em>Johna Blowa (1683), kt\u00f3ra mog\u0142a pos\u0142u\u017cy\u0107 mu za pierwowz\u00f3r. Istotnie, wiele \u0142\u0105czy obydwa utwory: w\u0105tki polowania i tragicznej mi\u0142o\u015bci, trzyaktowa struktura z prologiem, liczne deklamacyjne ariosa i ta\u0144ce oraz fina\u0142owy, \u201e\u017ca\u0142obny\u201d ch\u00f3r po \u015bmierci jednego z dwojga protagonist\u00f3w. Nie jest jednak do ko\u0144ca wykluczone, \u017ce Dydona <\/i>powsta\u0142a mniej wi\u0119cej w tym samym czasie, co kompozycja Blowa, tak\u017ce na zam\u00f3wienie dworu Karola II; albo nieznacznie p\u00f3\u017aniej, dla kr\u00f3la Jakuba II. Obro\u0144cy tezy, \u017ce opera by\u0142a od pocz\u0105tku pisana z my\u015bl\u0105 o m\u0142odocianych wykonawczyniach ze szko\u0142y w londy\u0144skiej dzielnicy Chelsea, zwracaj\u0105 z kolei uwag\u0119 na sformu\u0142owanie \u201eturning times\u201d w m\u00f3wionym epilogu z pierwodruku libretta \u2013 odnosz\u0105ce si\u0119 ich zdaniem do \u201echwalebnej rewolucji\u201d w ostatnich miesi\u0105cach 1688 roku, kiedy parlament angielski odsun\u0105\u0142 od tronu Jakuba II i tym samym definitywnie rozprawi\u0142 si\u0119 z dynasti\u0105 Stuart\u00f3w. Tworzenie ca\u0142kiem powa\u017cnych dzie\u0142 dla \u201epanien z dobrych dom\u00f3w\u201d by\u0142o w tamtych czasach praktyk\u0105 do\u015b\u0107 powszechn\u0105, tak\u017ce na Kontynencie: przyk\u0142adem zapomniana dzi\u015b <\/span>Esther <\/em>(1689), sztuka na motywach biblijnych, kt\u00f3r\u0105 Racine napisa\u0142 dla wychowanic Maison Royale de Saint-Louis, szko\u0142y dla dziewcz\u0105t ze zubo\u017ca\u0142ych rodzin szlacheckich, za\u0142o\u017conej w Saint-Cyr przez Ludwika XIV.
\n<\/span><\/em><\/p>\n

Ostatnio w badaniach nad oper\u0105 Purcella pojawi\u0142 si\u0119 jeszcze jeden, fascynuj\u0105cy trop \u201ebliskowschodni\u201d \u2013 list pewnego angielskiego m\u0142odzie\u0144ca, kt\u00f3rego ojciec wys\u0142a\u0142 na praktyki kupieckie do Aleppo w Syrii. Ch\u0142opak zabra\u0142 ze sob\u0105 klawesyn i w korespondencji domaga\u0142 si\u0119 transkrypcji utwor\u00f3w zapami\u0119tanych jeszcze z Londynu. W tym pewnej \u201emaski\u201d, kt\u00f3ra z opisu niepokoj\u0105co przypomina <\/span>Dydon\u0119 i Eneasza<\/em>, cho\u0107 chronologia niezupe\u0142nie si\u0119 zgadza. Wygl\u0105da na to, \u017ce nawet dat\u0119 premiery w szkole pana Josiasa Priesta trzeba przesun\u0105\u0107 o co najmniej dwa lata wstecz i tym samym z czystym sumieniem uzna\u0107 Purcella za prawowitego ojca opery angielskiej.
\n<\/span><\/em><\/p>\n

Bo wiele jednak wskazuje, \u017ce <\/span>Dydona <\/em>istotnie powsta\u0142a dla szko\u0142y w Chelsea, tyle \u017ce sporo wcze\u015bniej, ni\u017c dotychczas zak\u0142adano. T\u0142umaczy\u0142oby to zar\u00f3wno pokrewie\u0144stwa stylu opery z m\u0142odzie\u0144cz\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Purcella, jak i prostot\u0119 wykorzystanych przeze\u0144 \u015brodk\u00f3w \u2013 paradoksalnie, na korzy\u015b\u0107 niesionych z muzyk\u0105 emocji. Nie ma w tym dziele wirtuozowskich arii di bravura, jest za to mn\u00f3stwo uwodzicielskich, zapadaj\u0105cych w pami\u0119\u0107 melodii, przede wszystkim za\u015b niewiarygodna symbioza muzyki ze s\u0142owem \u2013 podkre\u015blanym subtelno\u015bci\u0105 niuans\u00f3w wyrazowych i pe\u0142n\u0105 ekspresji chromatyk\u0105.
\n<\/span><\/em><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Dziewi\u0119tnastowieczna kopia Dydony i Eneasza<\/em>, sporz\u0105dzona przez Edwarda Woodleya Smitha, ch\u00f3rzyst\u0119 katedry \u015bw. Paw\u0142a w Londynie<\/p>\n

Najwi\u0119ksz\u0105 s\u0142aw\u0119 zyska\u0142a jednak aria z III aktu \u201eWhen I am laid in earth\u201d<\/span><\/em>, zwana te\u017c Lamentem Dydony<\/em> \u2013 jeden z pi\u0119kniejszych przyk\u0142ad\u00f3w barokowego malarstwa d\u017awi\u0119kowego. Ju\u017c w pocz\u0105tkowym recitativo secco <\/em>pojawiaj\u0105 si\u0119 schromatyzowane przebiegi na s\u0142owach darkness<\/em> (ciemno\u015b\u0107) i death<\/em> (\u015bmier\u0107). Lament w\u0142a\u015bciwy rozpoczyna si\u0119 tak zwanym passus duriusculus<\/em>, czyli chromatycznym przej\u015bciem w d\u00f3\u0142 mi\u0119dzy d\u017awi\u0119kami skali diatonicznej, powt\u00f3rzonym jedenastokrotnie w obr\u0119bie ca\u0142ej arii, co nadaje jej form\u0119 ciaccony. Gwa\u0142towna zmiana rejestru i crescendo<\/em> na s\u0142owach remember me<\/em> (pami\u0119taj o mnie) s\u0105 z jednej strony wyrazem rozpaczy, z drugiej \u2013 zwiastunem przej\u015bcia od \u017cycia do \u015bmierci.<\/p>\n

W roku 1700 opera Purcella pojawi\u0142a si\u0119 w repertuarze teatru Thomasa Bettertona \u2013 jako maska w\u0142\u0105czona do adaptacji Szekspirowskiej komedii Miarka za miark\u0119<\/em>. Zapomniana na niemal dwa stulecia, rozpocz\u0119\u0142a nowy \u017cywot w 1895 roku, w dwusetn\u0105 rocznic\u0119 \u015bmierci kompozytora, zainscenizowana w Lyceum Theatre w Londynie przez student\u00f3w Royal College of Music. Niezwyk\u0142\u0105, trwaj\u0105c\u0105 po dzi\u015b dzie\u0144 popularno\u015b\u0107 zyska\u0142a w drugiej po\u0142owie XX wieku, w epoce dynamicznego rozwoju wykonawstwa historycznego. Pierwszego pe\u0142nego nagrania doczeka\u0142a si\u0119 ju\u017c w 1935 roku. Dwadzie\u015bcia lat p\u00f3\u017aniej trafi\u0142a na p\u0142yty EMI, w opracowaniu Benjamina Brittena i pod batut\u0105 Gerainta Jonesa: w obsadzie znalaz\u0142y si\u0119 mi\u0119dzy innymi Kirsten Flagstad (Dydona) i Elisabeth Schwarzkopf (Belinda). Nowsza dyskografia Dydony i Eneasza<\/i> obejmuje przede wszystkim interpretacje muzyk\u00f3w specjalizuj\u0105cych si\u0119 w rekonstrukcji dawnych praktyk wykonawczych \u2013 co nie zmienia faktu, \u017ce w czo\u0142\u00f3wce turnieju o miano najwspanialszej Dydony wszech czas\u00f3w Sarah Connolly wci\u0105\u017c odrobin\u0119 przegrywa z Janet Baker. Osobne miejsce w popkulturze zyska\u0142 sam Lament Dydony<\/i>. Mia\u0142 go w repertuarze Klaus Nomi, przedstawiciel niemieckiego postpunku i new wave. Cytowali go kompozytorzy muzyki filmowej. Grany w opracowaniu na orkiestr\u0119 wojskow\u0105, jest nieod\u0142\u0105cznym elementem londy\u0144skich obchod\u00f3w Dnia Rozejmu 11 listopada, w rocznic\u0119 zako\u0144czenia Wielkiej Wojny.<\/p>\n

Tragiczna historia mi\u0142o\u015bci kr\u00f3lowej Kartaginy do bohatera wojny troja\u0144skiej doczeka\u0142a si\u0119 dziesi\u0105tk\u00f3w wystawie\u0144 scenicznych i najrozmaitszych adaptacji. W 1923 roku dotar\u0142a za Ocean, w postaci z pozoru wiernej intencjom kompozytora, bo w przedsi\u0119wzi\u0119ciu uczestniczy\u0142y dziewcz\u0119ta z nowojorskiej Rosemary School \u2013 niestety, wykonany przez nie utw\u00f3r niewiele mia\u0142 wsp\u00f3lnego z kt\u00f3r\u0105kolwiek wersj\u0105 partytury. Pocz\u0105wszy od lat 70. ubieg\u0142ego wieku, kiedy ukaza\u0142o si\u0119 pierwsze z kilku wyda\u0144 krytycznych, Dydona <\/i>bierze szturmem teatry operowe na ca\u0142ym \u015bwiecie \u2013 z wyj\u0105tkiem Polski, gdzie doczeka\u0142a si\u0119 zaledwie sze\u015bciu inscenizacji, mi\u0119dzy innymi spektaklu studenckiego warszawskiej Akademii Teatralnej, w kt\u00f3rym Natalia Koz\u0142owska zadebiutowa\u0142a jako re\u017cyser. Arcydzie\u0142em Purcella zainteresowali si\u0119 filmowcy, autorzy projekcji, specjali\u015bci od animacji tr\u00f3jwymiarowych oraz lalkarze \u2013 w\u015br\u00f3d tych ostatnich Thomas Guthrie, kt\u00f3ry w ubieg\u0142ym roku wystawi\u0142 je w wersji p\u00f3\u0142scenicznej w londy\u0144skim Barbican Centre.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Scena ze spektaklu Sashy Walz. Fot. Sebastian Bolesch<\/p>\n

W pami\u0119\u0107 mi\u0142o\u015bnik\u00f3w opery szczeg\u00f3lnie g\u0142\u0119boko zapad\u0142y dwa spektakle Dydony i Eneasza <\/i>wyre\u017cyserowane przez tancerzy: inscenizacja z 2007 roku w mediola\u0144skiej La Scali, autorstwa brytyjskiego choreografa Wayne McGregora, kt\u00f3ry \u201ezatrudni\u0142\u201d w niej w\u0142asny zesp\u00f3\u0142 Random Dance, oraz wcze\u015bniejsze o dwa lata przedstawienie Sashy Walz dla Staatsoper w Berlinie, poprzedzone spektakularnym prologiem w wykonaniu czworga wykonawc\u00f3w ta\u0144cz\u0105cych pod wod\u0105, na wstrzymanym oddechu, w ustawionym na scenie olbrzymim akwarium. Obydwie te wizje s\u0105 jednak p\u0119kni\u0119te, pe\u0142ne d\u0142u\u017cyzn i niekonsekwencji. Pod wzgl\u0119dem teatralnym zdecydowanie ust\u0119puj\u0105 inscenizacji Deborah Warner, brytyjskiej specjalistki od Szekspira, Ibsena i Brechta, kt\u00f3rej uda\u0142o si\u0119 wydoby\u0107 z Dydony i Eneasza <\/i>najczystsz\u0105 esencj\u0119 mi\u0142o\u015bci i smutku. Przedstawienie mia\u0142o premier\u0119 w 2006 roku na Wiener Festwochen i doczeka\u0142o si\u0119 kilku wznowie\u0144, mi\u0119dzy innymi w paryskiej Op\u00e9ra Comique, oraz rejestracji DVD \u2013 godnej uwagi tak\u017ce ze wzgl\u0119du na fenomenaln\u0105 obsad\u0119, na czele z Malen\u0105 Ernman (prywatnie matk\u0105 Grety Thunberg) i Christopherem Maltmanem, oraz stylow\u0105 gr\u0119 Les Arts Florissants pod niezawodn\u0105 batut\u0105 Williama Christiego.<\/p>\n

Pierwsza opera angielska przez d\u0142ugie lata pozostawa\u0142a jedynaczk\u0105. Kilkorga przyrodnich braci i si\u00f3str doczeka\u0142a si\u0119 dopiero w XX wieku, wraz z narodzinami arcydzie\u0142 Benjamina Brittena. Mimo ogromnej r\u00f3\u017cnicy wieku da si\u0119 wy\u0142owi\u0107 uchem rodzinne podobie\u0144stwo. Czy\u017cby dlatego najwspanialsze spektakle Dydony i Eneasza <\/i>wychodzi\u0142y spod r\u0105k tych samych re\u017cyser\u00f3w, kt\u00f3rzy rozumiej\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Brittena \u2013 na przyk\u0142ad Deborah Warner?
\n<\/span><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ju\u017c przesz\u0142o tydzie\u0144 min\u0105\u0142 od premiery Dydony i Eneasza w Polskiej Operze Kr\u00f3lewskiej – z Olg\u0105 Pasiecznik i Micha\u0142em Janickim w rolach tytu\u0142owych, z Krzysztofem Garstk\u0105 prowadz\u0105cym ca\u0142o\u015b\u0107 od klawesynu, w re\u017cyserii Natalii Koz\u0142owskiej i ze scenografi\u0105 Marleny Skoneczko. Kolejne przedstawienia dopiero w lutym – je\u015bli kto\u015b z Pa\u0144stwa przegapi\u0142, a si\u0119 wybiera, publikuj\u0119 ni\u017cej … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8,9],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-4352","6":"format-standard","7":"category-miscellanea","8":"category-prasowka"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4352","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4352"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4352\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4357,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4352\/revisions\/4357"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4352"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4352"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4352"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}