{"id":4360,"date":"2019-11-07T14:14:28","date_gmt":"2019-11-07T13:14:28","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=4360"},"modified":"2024-04-04T15:51:03","modified_gmt":"2024-04-04T13:51:03","slug":"dwaj-wlosi-wracaja-do-zrodel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=4360","title":{"rendered":"Dwaj W\u0142osi wracaj\u0105 do \u017ar\u00f3de\u0142"},"content":{"rendered":"

Ju\u017c dzi\u015b, 7 listopada o 19.30, Lawrence Foster poprowadzi NOSPR i Czeski Ch\u00f3r Filharmoniczny z Brna na kolejnym koncercie abonamentowym w Katowicach. W fascynuj\u0105cym programie, z\u0142o\u017conym z II Koncertu skrzypcowego \u201eI profeti\u201d<\/em> op. 66 Maria Castelnuovo-Tedesco (parti\u0119 solow\u0105 zagra Mihaela Costea) oraz Quattro pezzi sacri <\/em>Verdiego. Przybywajcie, s\u0105 jeszcze ostatnie bilety. Na zach\u0119t\u0119 – m\u00f3j kr\u00f3tki esej z ksi\u0105\u017ceczki programowej wieczoru.<\/p>\n

***<\/p>\n

W 1917 roku, kiedy rodzina Heifetz\u00f3w ucieka\u0142a z wal\u0105cego si\u0119 w gruzy Imperium Rosyjskiego, Jascha mia\u0142 zaledwie szesna\u015bcie lat \u2013 a za sob\u0105 obszerny ju\u017c rozdzia\u0142 kariery wirtuoza skrzypiec. Zadebiutowa\u0142 jako siedmiolatek w Kownie. Je\u017adzi\u0142 z recitalami po Niemczech i krajach skandynawskich. W maju 1912 roku zagra\u0142 Koncert skrzypcowy <\/em>Mendelssohna na prywatnym \u015bniadaniu prasowym w berli\u0144skim domu Fritza Kreislera. Rok wcze\u015bniej da\u0142 wyst\u0119p pod go\u0142ym niebem w Petersburgu \u2013 ochraniany przez carsk\u0105 policj\u0119 przed 25-tysi\u0119cznym t\u0142umem rozhisteryzowanych wielbicieli. Pierwszy ameryka\u0144ski koncert Heifetza w nowojorskiej Carnegie Hall, 27 pa\u017adziernika 1917, niespe\u0142na dziesi\u0119\u0107 miesi\u0119cy po ucieczce z Rosji, przywitano huraganow\u0105 owacj\u0105. Melomani z pokolenia na pokolenie przekazuj\u0105 sobie anegdot\u0119 o rozmowie m\u0142odego Jaschy z komikiem Groucho Marksem, kt\u00f3ry na wie\u015b\u0107, \u017ce skrzypek od si\u00f3dmego roku \u017cycia utrzymuje si\u0119 z w\u0142asnych wyst\u0119p\u00f3w, spyta\u0142 k\u0105\u015bliwie: \u201eA przedtem co? B\u0105ki pan zbija\u0142?\u201d.<\/p>\n

W 1925 roku Jascha Heifetz przyj\u0105\u0142 obywatelstwo ameryka\u0144skie. Sze\u015b\u0107 lat p\u00f3\u017aniej zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do Maria Castelnuovo-Tedesco z zam\u00f3wieniem na koncert skrzypcowy. Przez Europ\u0119 przetacza\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie kolejna, wyj\u0105tkowo gwa\u0142towna fala antysemityzmu. Kompozytor \u2013 potomek rodziny bankierskiej, osiad\u0142ej w Toskanii od czasu wyp\u0119dzenia \u017byd\u00f3w z Hiszpanii \u2013 podj\u0105\u0142 wyzwanie, by tym dobitniej podkre\u015bli\u0107 ich wsp\u00f3lne dziedzictwo kulturowe. Ka\u017cda z trzech cz\u0119\u015bci utworu, opatrzonego podtytu\u0142em I Profeti<\/em>, dosta\u0142a imi\u0119 innego wys\u0142annika Boga: Izajasza, Jeremiasza i Eliasza, trzech profet\u00f3w mesja\u0144skich, zapowiadaj\u0105cych nadej\u015bcie bo\u017cego pomaza\u0144ca i nowego raju na ziemi.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Mario Castelnuovo-Tedesco w swojej ameryka\u0144skiej pracowni w Beverly Hills<\/p>\n

Izajasz (cz\u0119\u015b\u0107 pierwsza, Grave e meditative<\/em>) prorokowa\u0142, \u017ce Mesjasz przyjdzie na \u015bwiat w rodzie Dawida, pocz\u0119ty i narodzony z m\u0142odej kobiety, dostanie imi\u0119 Emmanuel \u2013 co po hebrajsku oznacza \u201eB\u00f3g jest z nami\u201d \u2013 i b\u0119dzie sprawiedliwie rz\u0105dzi\u0142 kr\u00f3lestwem swego przodka. Jeremiasz (cz\u0119\u015b\u0107 druga, Espressivo e dolente<\/em>) wzywa\u0142 do spokoju i uleg\u0142o\u015bci, wieszcz\u0105c ostateczne wyswobodzenie z niewoli, a co za tym idzie, zbawienie. Eliasz (cz\u0119\u015b\u0107 trzecia, Fiero e impetuoso<\/em>) przewidzia\u0142, \u017ce B\u00f3g zawita mi\u0119dzy ludzi z nowym przymierzem, po czym sam wst\u0105pi\u0142 \u201eprzez wicher do nieba\u201d.<\/p>\n

O swoim poprzednim koncercie skrzypcowym z 1924 roku, zwanym Concerto italiano<\/em>, kompozytor zwyk\u0142 mawia\u0107, \u017ce jest \u201eprawie jak z Vivaldiego\u201d. I Profeti <\/em>to utw\u00f3r mroczny i tajemniczy, nawi\u0105zuj\u0105cy do korzeni tradycji \u017cydowskiej i s\u0142awi\u0105cy \u201echwa\u0142\u0119 dni minionych\u201d. Ja\u015bniejszy promie\u0144 rozb\u0142yskuje dopiero w cz\u0119\u015bci Fiero e impetuoso<\/em>, po\u015bwi\u0119conej Eliaszowi. Czy\u017cby Castelnuovo-Tedesco patrzy\u0142 jednak z nadziej\u0105 w przysz\u0142o\u015b\u0107? A mo\u017ce w spokoju i uleg\u0142o\u015bci oczekiwa\u0142 dni ostatnich \u2013 jak podczas sederowej wieczerzy, kiedy \u017bydzi nape\u0142niaj\u0105 winem kielich proroka i dop\u00f3ki Eliasz nie przyjdzie, nie podnosz\u0105 naczynia, a nietkni\u0119te wino zlewaj\u0105 z powrotem do butelki?<\/p>\n

Prawykonanie, pod batut\u0105 Artura Toscaniniego, z udzia\u0142em Jaschy Heifetza i orkiestry Filharmonik\u00f3w Nowojorskich, odby\u0142o si\u0119 w kwietniu 1933 roku w Carnegie Hall. Mario Castelnuovo-Tedesco zd\u0105\u017cy\u0142 uciec z faszystowskich W\u0142och tu\u017c przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Giuseppe Verdi przed budynkiem mediola\u0144skiej La Scali. Fotografia z 1900 roku<\/p>\n

Giuseppe Verdi \u2013 serce i sumienie narodu w\u0142oskiego \u2013 chyba nie spodziewa\u0142 si\u0119 tak ponurego zwrotu w dziejach \u015bwie\u017co zjednoczonej ojczyzny. W ostatnich latach \u017cycia te\u017c odwo\u0142a\u0142 si\u0119 do swoich korzeni: jako muzyka ko\u015bcielnego. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z Quattro pezzi sacri<\/em> skomponowa\u0142 po d\u0142ugim milczeniu tw\u00f3rczym, pod wp\u0142ywem studi\u00f3w nad Bachowsk\u0105 Msz\u0105 h-moll<\/em> i dorobkiem Palestriny. Z pierwszego wykonania w Operze Paryskiej \u2013 7 kwietnia 1898 roku, pod kierunkiem flecisty i dyrygenta Paula Taffanela \u2013 zgodnie z wol\u0105 Verdiego wy\u0142\u0105czono wcze\u015bniejsze Ave Maria<\/em> (1889), zbudowane na opracowanej przez niego \u201eskali enigmatycznej\u201d, \u0142\u0105cz\u0105cej elementy skal molowych i durowych. By\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce ta oniryczna modlitwa na cztery g\u0142osy solowe a cappella<\/em> wymaga\u0142a nie tylko wykonawczej wirtuozerii, lecz i maksymalnego skupienia ze strony s\u0142uchacza.<\/p>\n

W roku 1896 Verdi napisa\u0142 pot\u0119\u017cny, pe\u0142en ekspresji hymn ambrozja\u0144ski Te Deum<\/em> na dwa ch\u00f3ry i wielk\u0105 orkiestr\u0119, uzupe\u0142nion\u0105 ro\u017ckiem angielskim i klarnetem basowym, rok p\u00f3\u017aniej \u2013 Laudi alla vergine Maria<\/em> na ch\u00f3r a cappella <\/em>(do tekstu ostatniej pie\u015bni Raju<\/em> Dantego) oraz Stabat Mater <\/em>na ch\u00f3r i orkiestr\u0119, w formie przywodz\u0105cej na my\u015bl skojarzenia z kilkunastominutow\u0105, skondensowan\u0105 dramaturgicznie oper\u0105. Osobi\u015bcie jednak najwy\u017cej ceni\u0142 Te Deum <\/em>\u2013 z kr\u00f3ciutkim solo sopranowym na ostatnich s\u0142owach \u201ein Te speravi\u201d (\u201eW Tobie ufa\u0142em\u201d), kt\u00f3re zgodnie z jego intencj\u0105 mia\u0142o reprezentowa\u0107 g\u0142os ca\u0142ej ludzko\u015bci. Legenda g\u0142osi, \u017ce partytura tej ukochanej kompozycji mia\u0142a spocz\u0105\u0107 razem z nim w trumnie. Dzi\u015b jak\u017ce odmienne manifesty to\u017csamo\u015bci dw\u00f3ch W\u0142och\u00f3w zabrzmi\u0105 zgodnie na jednym koncercie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ju\u017c dzi\u015b, 7 listopada o 19.30, Lawrence Foster poprowadzi NOSPR i Czeski Ch\u00f3r Filharmoniczny z Brna na kolejnym koncercie abonamentowym w Katowicach. W fascynuj\u0105cym programie, z\u0142o\u017conym z II Koncertu skrzypcowego \u201eI profeti\u201d op. 66 Maria Castelnuovo-Tedesco (parti\u0119 solow\u0105 zagra Mihaela Costea) oraz Quattro pezzi sacri Verdiego. Przybywajcie, s\u0105 jeszcze ostatnie bilety. Na zach\u0119t\u0119 – m\u00f3j … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8,9],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-4360","6":"format-standard","7":"category-miscellanea","8":"category-prasowka"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4360","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4360"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4360\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7997,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4360\/revisions\/7997"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4360"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4360"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4360"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}