{"id":4516,"date":"2020-01-21T01:20:50","date_gmt":"2020-01-21T00:20:50","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=4516"},"modified":"2020-01-24T15:17:48","modified_gmt":"2020-01-24T14:17:48","slug":"moniuszko-jontek-wersja-wiedenska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=4516","title":{"rendered":"Moniuszko: Jontek, wersja wiede\u0144ska"},"content":{"rendered":"

No i sta\u0142o si\u0119. „Ruch Muzyczny” wraca do cyklu dwutygodniowego. W numerze pierwszym mi\u0119dzy innymi reakcje na tekst Doroty Szwarcman o kondycji polskich filharmonii, wspomnienie o Marissie Jansonsie pi\u00f3ra Krzysztofa Stefa\u0144skiego, rozmowa Karoliny Kolinek-Siechowicz z nominowan\u0105 do tegorocznych Paszport\u00f3w Polityki Martyn\u0105 Pastuszk\u0105 oraz obszerny blok doniesie\u0144 o polskich tw\u00f3rcach i odtw\u00f3rcach operowych za granic\u0105. W tym moja dawno ju\u017c zapowiadana recenzja z Halki <\/em>w Theater an der Wien.<\/p>\n

***<\/p>\n

Pojecha\u0142am do Wiednia na ostatni spektakl Halki<\/em>, w sam wiecz\u00f3r sylwestrowy. Do Theater an der Wien \u015bci\u0105gn\u0119\u0142y t\u0142umy, w du\u017cej cz\u0119\u015bci ekspat\u00f3w i turyst\u00f3w z Polski. Trudno powiedzie\u0107, czy nasza opera narodowa podbi\u0142a stolic\u0119 Austrii. G\u0142osy krytyk\u00f3w by\u0142y podzielone, cho\u0107 przewa\u017cnie nie szcz\u0119dzili ciep\u0142ych s\u0142\u00f3w Moniuszce i prze\u015bcigali si\u0119 w pochwa\u0142ach pod adresem wykonawc\u00f3w. Z pewno\u015bci\u0105 podbi\u0142a serca rodak\u00f3w, kt\u00f3rzy zdecydowali si\u0119 na wizyt\u0119 w Wiedniu, cho\u0107 z Halki <\/em>pami\u0119taj\u0105 niewiele poza ari\u0105 Jontka z IV aktu. Uznajmy to za dobry pocz\u0105tek. Bo do podboju \u015bwiatowych scen droga jeszcze daleka. Mi\u0119dzy innymi z powodu inscenizacji.<\/p>\n

Od razu podkre\u015bl\u0119, \u017ce w por\u00f3wnaniu z niedopracowanymi spektaklami tandemu Treli\u0144ski\/Kudli\u010dka z ostatnich lat Halk\u0119 <\/em>ogl\u0105da si\u0119 \u015bwietnie. Z tym \u017ce jak zwykle nie jest to inscenizacja utworu, tylko kolejny odcinek cyklu o prze\u017cyciach wewn\u0119trznych re\u017cysera, z kt\u00f3rego dowiedzieli\u015bmy si\u0119 ju\u017c bardzo du\u017co o Treli\u0144skim, prawie nic za\u015b \u2013 o wystawianych przez niego operach. W przypadku Halki <\/em>sprawa jest tym bardziej niepokoj\u0105ca, \u017ce s\u0142uchacz-obcokrajowiec w miejsce streszczenia libretta dosta\u0142 tylko streszczenie bie\u017c\u0105cej koncepcji dramaturgicznej. Dodajmy, ba\u0142amutne. To nie jest polski hotel z lat 70. ubieg\u0142ego wieku, a zw\u0142aszcza zakopia\u0144ski \u201eKasprowy\u201d. To starannie zebrana kompilacja pomys\u0142\u00f3w z wcze\u015bniejszych scenografii Kudli\u010dki, mi\u0119dzy innymi do Cyganerii<\/em> i Oniegina <\/em>(brz\u00f3zki!), sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 na sceneri\u0119 dekadenckich, wspomaganych w\u00f3d\u0105 i narkotykami imprez warszawskich elit sprzed \u0107wierci wieku. Pi\u0119kne kostiumy Doroth\u00e9e Roqueplo nie przypominaj\u0105 polskiej mody z tamtych czas\u00f3w \u2013 tu si\u0119 nosi\u0142o dzwony z Pewexu, koszule z krempliny i ludowe kiecki z kolekcji Hoff.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Corinne Winters (Halka). Fot. Monika Rittershaus<\/p>\n

Tyle w warstwie wizualnej. Od strony dramaturgiczno-re\u017cyserskiej taki sam chaos, jak zwykle. Nawet po lekturze streszczenia nie spos\u00f3b si\u0119 po\u0142apa\u0107 w relacjach mi\u0119dzy postaciami. W latach 70. w Zakopanem rz\u0105dzili ju\u017c g\u00f3rale. Szef kelner\u00f3w w najbardziej luksusowym hotelu PRL (tu: Jontek) by\u0142 bogiem \u2013 tak\u017ce w por\u00f3wnaniu z przysz\u0142ym zi\u0119ciem bogatego przedsi\u0119biorcy. Gdyby od zawsze kocha\u0142 si\u0119 w Halce, ale nie chcia\u0142 si\u0119 z ni\u0105 o\u017ceni\u0107, z pewno\u015bci\u0105 by dopilnowa\u0142, \u017ceby legalnie usun\u0119\u0142a ci\u0105\u017c\u0119. Zreszt\u0105 Halk\u0119 przy \u00f3wczesnych zarobkach i wobec znacznie lu\u017aniejszych ni\u017c dzi\u015b obyczaj\u00f3w i tak by\u0142oby sta\u0107 na aborcj\u0119 \u2013 zar\u00f3wno finansowo, jak i psychicznie. Moniuszkowski Janusz istotnie jest postaci\u0105 tragiczn\u0105 \u2013 ale jest panem ca\u0142\u0105 g\u0119b\u0105, nie za\u015b brutalnym, zapijaczonym degeneratem. Gdyby Zofia naprawd\u0119 si\u0119 zorientowa\u0142a, \u017ce jej narzeczony zrobi\u0142 dziecko kelnerce, akcja opery wyczerpa\u0142aby si\u0119 ju\u017c w III akcie.<\/p>\n

Sugerowane przej\u015bcia mi\u0119dzy jaw\u0105 a pijackim snem, za\u015bwiatami a \u015bwiatem realnym s\u0105 kompletnie nieczytelne \u2013 mimo niemal ci\u0105g\u0142ego ruchu sceny obrotowej. Nie wiadomo, czy Halka jest postaci\u0105 z krwi i ko\u015bci, czy zbiorowym wyrzutem sumienia wypalonego lowelasa, kt\u00f3ry wreszcie postanowi\u0142 si\u0119 ustatkowa\u0107. Mo\u017ce wizje z udzia\u0142em zabezpieczaj\u0105cych \u015blady milicjant\u00f3w to tylko pijackie koszmary Janusza, mo\u017ce nie by\u0142o \u017cadnego poronienia ani samob\u00f3jstwa? Operowy szlachcic jest tu prymitywnym chamem, operowy cham \u2013 prawdziwym arystokrat\u0105 ducha. Ciekawe, co z tego wynik\u0142o dla austriackich meloman\u00f3w \u2013 zw\u0142aszcza tych, kt\u00f3rzy widzieli na tej samej scenie Don Giovanniego <\/em>w re\u017cyserii Keitha Warnera. Tam te\u017c by\u0142 hotel, kac, pokoj\u00f3wki i \u015bledztwo policyjne, tylko \u017ce wszystko niepor\u00f3wnanie lepiej trzyma\u0142o si\u0119 kupy.<\/p>\n

Koncepcja re\u017cyserska nie pozosta\u0142a bez wp\u0142ywu na stron\u0119 muzyczn\u0105 przedsi\u0119wzi\u0119cia: kt\u00f3re dojrzewa\u0142o od co najmniej trzech lat, nad kt\u00f3rym pracowano w pocie czo\u0142a przez rok, w kt\u00f3rym wzi\u0119li udzia\u0142 arty\u015bci z poczuciem misji \u2013 wyst\u0119puj\u0105cy na co dzie\u0144 w znacznie bardziej presti\u017cowych i lepiej dofinansowanych teatrach. Skutki przesz\u0142y moje naj\u015bmielsze oczekiwania, ale zwa\u017cywszy na jako\u015b\u0107 obsady \u2013 niedosyt pozosta\u0142.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Piotr Becza\u0142a (Jontek) i Corinne Winters. Fot. Monika Rittershaus<\/p>\n

S\u0105dz\u0105c z por\u00f3wnania z retransmisj\u0105 premiery, wykonawcy okrzepli. \u017bal jednak znakomitego Arnold Schoenberg Chor, kt\u00f3ry po miesi\u0105cach szlifowania swojej partii w trudnym j\u0119zyku musia\u0142 czasem j\u0105 \u015bpiewa\u0107 z g\u0142\u0119bi obracaj\u0105cej si\u0119 sceny \u2013 ze szkod\u0105 dla barwy, dynamiki i przede wszystkim wyrazu. Podobne k\u0142opoty miewali soli\u015bci w partiach epizodycznych, kt\u00f3re re\u017cyser ca\u0142kiem zlekcewa\u017cy\u0142 (wyrzucony za kulisy G\u00f3ral w osobie Konstantina Leypusa oraz pijany w sztok Dudziarz \u2013 Sreten Manojlovi\u0107 \u2013 kt\u00f3ry z braku jakiegokolwiek instrumentu dyskretnie zwala si\u0119 pod st\u00f3\u0142). Szkoda, bo z ca\u0142ej obsady tylko Alexey Tikhomirov (Stolnik) brzmia\u0142 odrobin\u0119 \u201ecudzoziemsko\u201d. Ale i tak po raz pierwszy od lat mia\u0142am do czynienia z Halk\u0105<\/em>, w kt\u00f3rej rozumia\u0142am prawie ka\u017cde s\u0142owo libretta.<\/p>\n

Je\u015bli ocenia\u0107 Janusza przez pryzmat koncepcji Treli\u0144skiego, Tomasz Konieczny wywi\u0105za\u0142 si\u0119 z zadania bez zarzutu, wcielaj\u0105c si\u0119 w przera\u017caj\u0105cego typa spod ciemnej gwiazdy. Trudno pisa\u0107 o warsztacie \u015bpiewaka \u201ewepchni\u0119tego\u201d w rol\u0119 tak sprzeczn\u0105 z intencj\u0105 kompozytora. Przyznam jednak, \u017ce by\u0142am zaskoczona: spodziewa\u0142am si\u0119, \u017ce bas-baryton b\u0119dzie mia\u0142 k\u0142opoty w g\u00f3rnych d\u017awi\u0119kach tej morderczo wysokiej partii, tymczasem dusi\u0142 si\u0119 w dole skali. Ten g\u0142os jest ewidentnie w jakiej\u015b fazie przej\u015bciowej: pi\u0119knie i kr\u0105g\u0142o brzmia\u0142 wy\u0142\u0105cznie w tessyturze barytonu. Corinne Winters (Halka) rozgrzewa\u0142a si\u0119 w swojej partii stopniowo: jej ciemny, odrobin\u0119 nosowy sopran rozkwit\u0142 pe\u0142ni\u0105 barw dopiero w II akcie \u2013 za to z fina\u0142owego monologu Amerykanka wydoby\u0142a pok\u0142ady niemal modernistycznej ekspresji, uzasadnionej w tej niezwyk\u0142ej scenie, gdzie Moniuszko przerzuci\u0142 most mi\u0119dzy tym, co w formie operowej ju\u017c by\u0142o, a tym, co dopiero w niej mia\u0142o nadej\u015b\u0107. Na tym tle (tak\u017ce w partyturze) blednie rola Zofii, kt\u00f3ra chyba nie do ko\u0144ca \u201ele\u017cy\u201d znakomitej mezzosopranistce Natalii Kawa\u0142ek.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

W \u015brodku: Tomasz Konieczny (Janusz). Fot. Monika Rittershaus<\/p>\n

Wszystko jednak zblad\u0142o wobec inteligencji i mistrzostwa w budowaniu partii Jontka. Piotr Becza\u0142a zelektryzowa\u0142 widowni\u0119 od pierwszego wej\u015bcia, rzuci\u0142 na kolana obydwiema ariami (zw\u0142aszcza z II aktu), da\u0142 brawurowy popis kultury s\u0142owa i logiki muzycznej \u2013 poparty nieskaziteln\u0105 intonacj\u0105, wyczuciem stylu i bogactwem barw rasowego tenora lirico-spinto. We fragmentach z udzia\u0142em Winters i Becza\u0142y najdobitniej dawa\u0142y o sobie zna\u0107 osobliwo\u015bci faktury orkiestrowej (rewelacyjny duet z obojem w arii Jontka z IV aktu). Zesp\u00f3\u0142 ORF zaliczy\u0142 kilka wpadek, na og\u00f3\u0142 jednak czujnie pod\u0105\u017ca\u0142 za batut\u0105 \u0141ukasza Borowicza \u2013 kt\u00f3rego \u017cywio\u0142owa, pi\u0119knie skontrastowana interpretacja wreszcie pozwoli\u0142a oceni\u0107 Halk\u0119<\/em> bez taryfy ulgowej, w kontek\u015bcie nie zawsze oczywistych \u017ar\u00f3de\u0142 inspiracji Moniuszki.<\/p>\n

Po spektaklu wda\u0142am si\u0119 w rozmow\u0119 z pewnym niemieckim melomanem \u2013 zachwyconym muzyk\u0105, zirytowanym inscenizacj\u0105, kt\u00f3r\u0105 z rozp\u0119du uzna\u0142 za dzie\u0142o kt\u00f3rego\u015b ze swoich rodak\u00f3w. Kiedy wyprowadzi\u0142am go z b\u0142\u0119du, os\u0142upia\u0142. Kiedy spyta\u0142, za co tak nie lubimy Halki<\/em>, mnie z kolei zabrak\u0142o s\u0142\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

No i sta\u0142o si\u0119. „Ruch Muzyczny” wraca do cyklu dwutygodniowego. W numerze pierwszym mi\u0119dzy innymi reakcje na tekst Doroty Szwarcman o kondycji polskich filharmonii, wspomnienie o Marissie Jansonsie pi\u00f3ra Krzysztofa Stefa\u0144skiego, rozmowa Karoliny Kolinek-Siechowicz z nominowan\u0105 do tegorocznych Paszport\u00f3w Polityki Martyn\u0105 Pastuszk\u0105 oraz obszerny blok doniesie\u0144 o polskich tw\u00f3rcach i odtw\u00f3rcach operowych za granic\u0105. W … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9,7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-4516","6":"format-standard","7":"category-prasowka","8":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4516","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4516"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4516\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4522,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4516\/revisions\/4522"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4516"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4516"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4516"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}