{"id":4530,"date":"2020-01-29T03:46:12","date_gmt":"2020-01-29T02:46:12","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=4530"},"modified":"2020-01-29T12:51:17","modified_gmt":"2020-01-29T11:51:17","slug":"oper-zywoty-rownolegle","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=4530","title":{"rendered":"Oper \u017cywoty r\u00f3wnoleg\u0142e"},"content":{"rendered":"

Zestawianie wydarze\u0144 i pr\u0105d\u00f3w estetycznych w dziejach opery na osi czasu jest zaj\u0119ciem tyle\u017c ciekawym, co pouczaj\u0105cym. Tym razem zabra\u0142am si\u0119 za dwa utwory, kt\u00f3re z pozoru dzieli przepa\u015b\u0107: Tristana i Izold\u0119 <\/em>oraz Sprzedan\u0105 narzeczon\u0105. <\/em>Wagner sko\u0144czy\u0142 prac\u0119 nad swym dramatem w 1859 roku. Smetana zabra\u0142 si\u0119 za komponowanie swojej opery komicznej cztery lata p\u00f3\u017aniej. Prapremiery obydwu dzie\u0142 odby\u0142y si\u0119 jednak w odst\u0119pie niespe\u0142na rocznym. Tristan <\/em>\u2013 po nieudanych podej\u015bciach do wystawie\u0144 w Strasburgu, Pary\u017cu, Karlsruhe, Wiedniu, a nawet Rio de Janeiro \u2013 ostatecznie wszed\u0142 na scen\u0119 K\u00f6nigliches Hof- und National Theater w Monachium, i to dopiero w czerwcu 1865 roku. Sprzedana narzeczona <\/em>doczeka\u0142a si\u0119 premiery w maju 1866 roku, w Praskim Teatrze Tymczasowym, przy kt\u00f3rym wyr\u00f3s\u0142 p\u00f3\u017aniej gmach obecnego Teatru Narodowego. Zar\u00f3wno Tristan<\/em>, jak i Sprzedana narzeczona <\/em>nie odnios\u0142y natychmiastowego sukcesu. Ich triumfalny poch\u00f3d przez sceny mi\u0119dzynarodowe zacz\u0105\u0142 si\u0119 po \u015bmierci tw\u00f3rc\u00f3w \u2013 zn\u00f3w mniej wi\u0119cej w tym samym czasie, czyli na prze\u0142omie lat 80. i 90. XIX wieku. Obydwiema operami zachwyca\u0142 si\u0119 Gustaw Mahler i obydwie poprowadzi\u0142 zza pulpitu dyrygenckiego w Metropolitan Opera \u2013 Sprzedan\u0105 narzeczon\u0105 <\/em>przedstawi\u0142 nowojorskiej publiczno\u015bci w 1909 roku, dok\u0142adnie rok po owacyjnie przyj\u0119tych spektaklach Tristana<\/em> pod jego batut\u0105.<\/p>\n

Jakkolwiek zabrzmi to jak herezja, dziwna r\u00f3wnoleg\u0142o\u015b\u0107 \u017cywot\u00f3w tych arcydzie\u0142 mo\u017ce wynika\u0107 z podobnych przyczyn. Wbrew krzywdz\u0105cej opinii wielu meloman\u00f3w \u2013 zw\u0142aszcza polskich, kt\u00f3rzy do dzi\u015b uwa\u017caj\u0105 Smetan\u0119 za kogo\u015b w rodzaju czeskiego Moniuszki, kt\u00f3ry mia\u0142 du\u017co wi\u0119cej szcz\u0119\u015bcia do sponsor\u00f3w i specjalist\u00f3w od promocji \u2013 obydwaj kompozytorzy byli modernistami i zapalonymi reformatorami, tyle \u017ce w odmiennych dziedzinach. Wagner d\u0105\u017cy\u0142 do urzeczywistnienia idei Gesamtkunstwerk pod postaci\u0105 nowoczesnego dramatu muzycznego, Smetana kre\u015bli\u0142 wizj\u0119 nowoczesnej opery komicznej. Specyficzna \u201eczesko\u015b\u0107\u201d dojrza\u0142ej tw\u00f3rczo\u015bci Smetany w niczym nie umniejsza jej progresywnego charakteru. J\u0119zyk muzyczny autora Sprzedanej narzeczonej<\/em> wyrasta z podobnych inspiracji, jak styl Wagnera: tyle samo w nim nowatorstwa, co wyrafinowanych nawi\u0105za\u0144 do klasyk\u00f3w w\u0142oskiego belcanta i dorobku Meyerbeera. Pozorna prostota pierwszej czeskiej opery narodowej tkwi wy\u0142\u0105cznie w jej warstwie melodycznej \u2013 w kt\u00f3rej, co warto podkre\u015bli\u0107, kompozytor prawie nigdy nie ucieka\u0142 si\u0119 do dos\u0142ownych cytat\u00f3w z folkloru. Mistrzowska robota orkiestrowa, niekonwencjonalne rozwi\u0105zania harmoniczne i \u015bci\u015ble spleciony z prozodi\u0105 j\u0119zyka wewn\u0119trzny puls dzie\u0142a przyczyni\u0142y si\u0119 do stworzenia ca\u0142kiem nowego idiomu operowego. Niestety, Smetana przez d\u0142ugie lata dzieli\u0142 los innych pionier\u00f3w, kt\u00f3rych pomys\u0142y bezlito\u015bnie zestawiano ze stylem p\u00f3\u017aniejszych kontynuator\u00f3w. Przez swoich wsp\u00f3\u0142czesnych oskar\u017cany o \u201ewagneryzm\u201d, lekcewa\u017cony przez wielu nast\u0119pc\u00f3w, do dzi\u015b pada ofiar\u0105 pob\u0142a\u017cliwych uwag muzykolog\u00f3w, kt\u00f3rzy z kolei doszukuj\u0105 si\u0119 \u201esmetanizm\u00f3w\u201d w utworach jego mniej natchnionych na\u015bladowc\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Sprzedana narzeczona <\/em>w Monachium. Pavlo Breslik (Hans) i Selene Zanetti (Marie). Fot. Wilfried H\u00f6sl<\/p>\n

Osobi\u015bcie przepadam za Sprzedan\u0105 narzeczon\u0105<\/em>, i to we wszystkich jej wersjach j\u0119zykowych, na czele z niemieck\u0105, autorstwa Maksa Kalbecka, kt\u00f3ra przez dziesi\u0119ciolecia skuteczniej podbija\u0142a \u015bwiatowe sceny ni\u017c czeski orygina\u0142 Karela Sabiny. Nie przepu\u015bci\u0142am wi\u0119c okazji zapoznania si\u0119 dos\u0142ownie dzie\u0144 po dniu z nowoczesnymi inscenizacjami obydwu arcydzie\u0142 w teatrach niemieckich: na ostatnim w tym sezonie spektaklu Sprzedanej narzeczonej <\/em>w Bawarskiej Operze Pa\u0144stwowej i na kolejnej premierze Tristana <\/em>w Oper Frankfurt. Zw\u0142aszcza \u017ce re\u017cyser\u00f3w te\u017c wiele \u0142\u0105czy: oboje s\u0105 stosunkowo m\u0142odzi, urodzili si\u0119 w Niemczech, maj\u0105 rzetelne przygotowanie muzyczne i spore ju\u017c do\u015bwiadczenie w materii operowej, r\u00f3wnie\u017c poza granicami ojczystego kraju.<\/p>\n

O Umar\u0142ym mie\u015bcie <\/em>w uj\u0119ciu Davida B\u00f6scha dla drezde\u0144skiej Semperoper pisa\u0142am do\u015b\u0107 krytycznie. Re\u017cyser od lat pr\u00f3buje zerwa\u0107 z etykiet\u0105 teatralnego \u201esza\u0142awi\u0142y\u201d, kt\u00f3ry czuje si\u0119 jak ryba w wodzie wy\u0142\u0105cznie w materii komediowej. S\u0105dz\u0105c z jego poczyna\u0144 w operze Korngolda, niespecjalnie mu to wychodzi. W Sprzedanej narzeczonej <\/em>m\u00f3g\u0142 ju\u017c popu\u015bci\u0107 cugle wyobra\u017ani i zda\u0107 si\u0119 na specyficzne, czasem do\u015b\u0107 ryzykowne poczucie humoru. Zwariowane perypetie dw\u00f3ch konkurent\u00f3w do r\u0119ki pi\u0119knej Marie (tak si\u0119 nazywa Marzenka w wersji niemieckiej) osadzi\u0142 w realiach zapuszczonego gospodarstwa rolnego w kt\u00f3rym\u015b z ubo\u017cszych niemieckich land\u00f3w, pewnie na terenie by\u0142ej NRD \u2013 podejrzewam, \u017ce dla tym wi\u0119kszej uciechy obrzydliwie bogatych monachijczyk\u00f3w. Ca\u0142o\u015b\u0107 rozgrywa si\u0119 mi\u0119dzy s\u0142awojk\u0105, stert\u0105 zaparzonego siana i gnoju oraz wys\u0142u\u017conym ta\u015bmoci\u0105giem (rewelacyjna scenografia Patricka Bannwarta). Podzia\u0142y klasowe mi\u0119dzy bohaterami B\u00f6sch celnie zast\u0105pi\u0142 obrazem nier\u00f3wno\u015bci spo\u0142ecznych w dzisiejszych Niemczech (kostiumy Falko Herald). Zad\u0142u\u017ceni rodzice Marie wygl\u0105daj\u0105 jak \u017cywcem wzi\u0119ci z kt\u00f3rego\u015b z telewizyjnych reporta\u017cy interwencyjnych, Micha i Agnes \u2013 jakby zjechali w to pandemonium wprost z nowobogackiej willi w Bawarii. Kezal jest w\u0142a\u015bcicielem biura matrymonialnego, kt\u00f3re specjalizuje si\u0119 w kojarzeniu partner\u00f3w gotowych wy\u0142o\u017cy\u0107 ka\u017cde pieni\u0105dze, \u017ceby ich wesele przebieg\u0142o w jak najgorszym gu\u015bcie. Mieszka\u0144cy wioski dziel\u0105 si\u0119 na umorusanych robotnik\u00f3w rolnych (starsze pokolenie) oraz farbowane czarnulki i blondi w towarzystwie d\u0142ugow\u0142osych fan\u00f3w metalu, ta\u0144cz\u0105cych \u201eSeht am Strauch die Knospen springen\u201d (\u201ePro\u010d bychom se net\u011b\u0161ili\u201d) z d\u0142o\u0144mi z\u0142o\u017conymi w charakterystyczny gest rog\u00f3w. Trupa cyrkowa wje\u017cd\u017ca do wioski trabantem i miesza si\u0119 z uczestnikami wiejskiego festynu, na kt\u00f3rym piwo leje si\u0119 z beczkowozu, a pop\u0119dy i potrzeby fizjologiczne \u2013 za\u0142atwia w tym samym stogu siana.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

G\u00fcnther Groissb\u00f6ck (Kezal). Fot. Wilfried H\u00f6sl<\/p>\n

Akcja toczy si\u0119 w wartkim tempie niewybrednej krotochwili, kt\u00f3ra co bardziej wyrafinowanych meloman\u00f3w mo\u017ce przyprawi\u0107 o rumieniec za\u017cenowania. Na szcz\u0119\u015bcie nie jestem subtelna i kolejne siermi\u0119\u017cne gagi przyjmowa\u0142am z coraz wi\u0119kszym rozbawieniem \u2013 zw\u0142aszcza \u017ce celnie komponowa\u0142y si\u0119 z narracj\u0105, a wykonawcy anga\u017cowali si\u0119 w nie ofiarnie i z pe\u0142nym przekonaniem. Trudno sobie wyobrazi\u0107 lepsz\u0105 obsad\u0119 Sprzedanej narzeczonej<\/em>: wy\u015bmienit\u0105 wokalnie, doskona\u0142\u0105 aktorsko i obdarzon\u0105 niebywa\u0142\u0105 vis comica<\/em>. Fenomenalny Hans w osobie Pavlo Breslika, \u015bpiewaj\u0105cego otwartym, kryszta\u0142owo czystym, typowo \u201eczeskim\u201d tenorem, wspaniale zgra\u0142 si\u0119 z Marie w uj\u0119ciu Selene Zanetti, dysponuj\u0105cej do\u015b\u0107 ciemnym jak na t\u0119 parti\u0119, ale zmys\u0142owym i wzruszaj\u0105co mi\u0119kkim sopranem (wspania\u0142a aria z III aktu). Wolfgang Ablinger-Sperrhacke (Wenzel) i Mirjam Mesak (Esmeralda) stworzyli idealny duet postaci charakterystycznych \u2013 przy czym Ablinger-Sperrhacke okaza\u0142 si\u0119 znacznie lepszym \u015bpiewakiem ni\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnych wykonawc\u00f3w tej partii, a Mesak popisa\u0142a si\u0119 na dodatek \u015bwietnym przygotowaniem baletowo-akrobatycznym (w\u0142\u0105cznie z ta\u0144cem na linie!). Nikt nie w\u0105tpi w talent komediowy G\u00fcnthera Groissb\u00f6cka, w roli Kezala chwilami jednak przechodzi\u0142 sam siebie \u2013 w s\u0142ynnym duecie z Hansem z II aktu nie wiedzia\u0142am, co bardziej podziwia\u0107: rzemios\u0142o wokalne obydwu pan\u00f3w, czy aktorstwo Groissb\u00f6cka zachwalaj\u0105cego \u201ejedn\u0105 tak\u0105, co ma dukaty\u201d. Ca\u0142o\u015b\u0107 w brawurowych tempach i bardzo stylowo poprowadzi\u0142 Tom\u00e1\u0161 Hanus, obecny dyrektor muzyczny Welsh National Opera.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Tristan i Izolda <\/em>we Frankfurcie. Rachel Nicholls (Izolda). Fot. Barbara Aum\u00fcller<\/p>\n

Relacj\u0119 z Tristana i Izoldy <\/em>zaczn\u0119 tym razem od wykonawc\u00f3w, bo nie ukrywam, \u017ce wybra\u0142am si\u0119 na premier\u0119 nowej inscenizacji we Frankfurcie przede wszystkim ze wzgl\u0119du na Rachel Nicholls, kt\u00f3ra zadebiutowa\u0142a w partii Izoldy pi\u0119\u0107 lat temu w Longborough. Od tamtej pory g\u0142os angielskiej sopranistki okrzep\u0142, rozwin\u0105\u0142 si\u0119 na obydwu ko\u0144cach skali i zyska\u0142 na sile dramatycznej. Nicholls \u015bpiewa g\u0142osem niezmordowanym, nieodpartym jak \u017cywio\u0142, po\u0142yskliwym jak \u015bwiat\u0142o odbite od \u015bniegu, dobitnie podkre\u015blaj\u0105c niuanse wewn\u0119trznej przemiany swojej bohaterki. Vincent Wolfsteiner, obdarzony tenorem do\u015b\u0107 wiotkim i pozbawionym g\u0142\u0119bi, nie dor\u00f3wna\u0142 jej nawet w po\u0142owie intensywno\u015bci\u0105 przekazu, ale trzeba przyzna\u0107, \u017ce umiej\u0119tnie zmierzy\u0142 si\u0142y na zamiary i wytrwa\u0142 bez szwanku do ko\u0144ca przedstawienia. W duecie \u201eO sink\u2019 hernieder, Nacht der Liebe\u201d wzni\u00f3s\u0142 si\u0119 nawet na wy\u017cszy poziom retoryki muzycznej, granicz\u0105cy chwilami z ekstaz\u0105. Urodziwy, cho\u0107 odrobin\u0119 kruchy baryton Christopha Polla (Kurwenal) osi\u0105gn\u0105\u0142 pe\u0142ni\u0119 wyrazu dopiero w III akcie. Godne podziwu kreacje uda\u0142o si\u0119 za to stworzy\u0107 aksamitnog\u0142osej, pi\u0119knie niuansuj\u0105cej parti\u0119 Brangeny Claudii Mahnke, przede wszystkim za\u015b Andreasowi Bauerowi Kanabasowi, kt\u00f3ry wy\u015bpiewa\u0142 gorycz i b\u00f3l Kr\u00f3la Marka basem d\u017awi\u0119cznym, wyr\u00f3wnanym i ol\u015bniewaj\u0105cym w barwie \u2013 popartym imponuj\u0105c\u0105 prezencj\u0105 sceniczn\u0105 i znakomitym aktorstwem. Og\u00f3lna koncepcja muzyczna Sebastiana Weigle jest jednak mniej przekonuj\u0105ca ni\u017c w przypadku ubieg\u0142orocznej Walkirii<\/em> \u2013 dyrygent ma sk\u0142onno\u015b\u0107 do ostrych temp i nadmiernego moim zdaniem prze\u015bwietlania faktury, co pulsuj\u0105cej jak \u017cywy organizm, tocz\u0105cej si\u0119 naprz\u00f3d nieub\u0142agan\u0105 fal\u0105 partyturze Tristana <\/em>nie zawsze wychodzi na dobre.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Andreas Bauer Kanabas (Kr\u00f3l Marek) i Vincent Wolfsteiner (Tristan). Fot. Barbara Aum\u00fcller<\/p>\n

Przy wszystkich tych zastrze\u017ceniach Tristan <\/em>z Oper Frankfurt okaza\u0142 si\u0119 jednym z lepszych przedstawie\u0144 wagnerowskich ostatnich sezon\u00f3w. Tak\u017ce za spraw\u0105 inscenizacji Kathariny Thomy \u2013 oszcz\u0119dnej, wysmakowanej plastycznie (scenografia Johannes Leiacker, kostiumy Irina Bartels, \u015bwiat\u0142o Olaf Winter) i pr\u00f3buj\u0105cej si\u0119gn\u0105\u0107 sedna tej tajemniczej narracji. Re\u017cyserka umie\u015bci\u0142a akcj\u0119 swojego Tristana <\/em>w sterylnie czystej przestrzeni, w kt\u00f3rej przej\u015bcia z rzeczywisto\u015bci zjawisk w rzeczywisto\u015b\u0107 niepoznawaln\u0105 \u2013 ze \u015bwiata Dnia w \u015bwiat Nocy \u2013 dokonuj\u0105 si\u0119 za po\u015brednictwem symbolicznych gest\u00f3w i abstrakcyjnych rekwizyt\u00f3w (prosta \u0142\u00f3d\u017a, czarna w I i III akcie, bia\u0142a w akcie drugim; czarna \u015bciana wyznaczaj\u0105ca ruchom\u0105 granic\u0119 mi\u0119dzy obydwoma \u015bwiatami w II akcie; jaskrawe \u015bwiat\u0142o s\u0142oneczne wpadaj\u0105ce przez uchylone drzwi w scenie ostatecznego przybycia Izoldy). W kilku momentach akcji Thoma wprowadza dyskretne tropy biograficzne, wi\u0105\u017c\u0105c posta\u0107 Tristana z powik\u0142anym dzieci\u0144stwem Wagnera (mi\u0119dzy innymi czarne zjawy rodzic\u00f3w w scenie agonii Tristana \u2013 w bia\u0142ych, pozbawionych rys\u00f3w twarzy maskach, przywodz\u0105cych na my\u015bl japo\u0144skie demony noppera-b\u014d<\/em>, kt\u00f3re dr\u0119cz\u0105 \u017cywych z\u0142udnym podobie\u0144stwem do ukochanych zmar\u0142ych). Je\u015bli cokolwiek mi w tej koncepcji zazgrzyta\u0142o, to tylko fina\u0142, w kt\u00f3rym Izolda odsy\u0142a Tristana w g\u0142\u0105b upragnionej Nocy \u015bmierci i zostaje sama po stronie Dnia \u2013 na pustej, o\u015blepiaj\u0105co bia\u0142ej scenie. Inna rzecz, \u017ce d\u0142ugo nie zapomn\u0119 zagadkowego wyrazu twarzy Nicholls, powoli odcinanej od widowni sp\u0142ywaj\u0105c\u0105 z g\u00f3ry kurtyn\u0105.<\/p>\n

Czyli jest jednak nadzieja. Na wskro\u015b nowocze\u015bni re\u017cyserzy bior\u0105 na warsztat arcydzie\u0142a reformator\u00f3w i wnikaj\u0105 w ich sens, zamiast narzuca\u0107 im sensy w\u0142asne. Oby\u015bmy nie przespali kolejnej rewolucji w teatrze.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zestawianie wydarze\u0144 i pr\u0105d\u00f3w estetycznych w dziejach opery na osi czasu jest zaj\u0119ciem tyle\u017c ciekawym, co pouczaj\u0105cym. Tym razem zabra\u0142am si\u0119 za dwa utwory, kt\u00f3re z pozoru dzieli przepa\u015b\u0107: Tristana i Izold\u0119 oraz Sprzedan\u0105 narzeczon\u0105. Wagner sko\u0144czy\u0142 prac\u0119 nad swym dramatem w 1859 roku. Smetana zabra\u0142 si\u0119 za komponowanie swojej opery komicznej cztery lata p\u00f3\u017aniej. … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-4530","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4530","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4530"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4530\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4542,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4530\/revisions\/4542"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4530"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4530"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4530"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}