{"id":4568,"date":"2020-02-07T14:17:47","date_gmt":"2020-02-07T13:17:47","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=4568"},"modified":"2020-02-07T14:17:47","modified_gmt":"2020-02-07T13:17:47","slug":"narcyz-na-sniegu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=4568","title":{"rendered":"Narcyz na \u015bniegu"},"content":{"rendered":"

I jeszcze jeden tekst z drugiego numeru „Ruchu Muzycznego” – recenzja polskiego wydania Schubert\u2019s Winter Journey<\/em> Bostridge’a. Ksi\u0105\u017cki, przy kt\u00f3rej wszyscy chcieli dobrze, a wysz\u0142o jak zwykle. A mnie zn\u00f3w si\u0119 przypomnia\u0142o, \u017ce przed wielu laty t\u0142umaczy\u0142am ca\u0142kiem inn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 dla ca\u0142kiem innego wydawnictwa, kt\u00f3re wbrew moim sugestiom zast\u0105pi\u0142o liczne fragmenty poetyckie r\u00f3wnie licznymi przek\u0142adami Stanis\u0142awa Bara\u0144czaka. No i by\u0142o tak, jak pisa\u0142am o tym kiedy\u015b w „Tygodniku Powszechnym”: „Autor wyja\u015bnia, na czym polega aliteracja, w przek\u0142adzie ani \u015bladu aliteracji; paragraf o szyku przestawnym zilustrowany wierszem, w kt\u00f3rym pr\u00f3\u017cno doszuka\u0107 si\u0119 jakiejkolwiek inwersji”. Szcz\u0119\u015bliwie zd\u0105\u017cy\u0142am wycofa\u0107 swoje nazwisko z tego przedsi\u0119wzi\u0119cia. Od recenzent\u00f3w oberwa\u0142 Bogu ducha winny autor. Nauczona tym przykrym do\u015bwiadczeniem, postanowi\u0142am wzi\u0105\u0107 w obron\u0119 Bostridge’a – a przede wszystkim Heinricha M\u00fcllera.<\/p>\n

***<\/p>\n

Nie przepadam za sztuk\u0105 wokaln\u0105 Iana Bostridge\u2019a i nie czyni\u0119 z tego tajemnicy. Ogromnie jednak go ceni\u0119 jako badacza, pisarza i troch\u0119 rozwichrzonego erudyt\u0119 \u2013 w typie bohatera W\u0119dr\u00f3wek dyletant\u00f3w <\/em>Bu\u0142ata Okud\u017cawy \u2013 dyskretnie zdystansowanego wobec wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, st\u0119sknionego za tym, co utracone, i sarkastycznie \u015bwiadomego z\u0142udno\u015bci tych t\u0119sknot. Siedem lat temu przeprowadzi\u0142am z nim d\u0142ug\u0105 rozmow\u0119, z kt\u00f3rej szczeg\u00f3lnie zapad\u0142o mi w pami\u0119\u0107 jego wyznanie, \u017ce czuje si\u0119 rozdarty: mi\u0119dzy obaw\u0105, \u017ce muzyka staje si\u0119 coraz mniej potrzebna, a poczuciem, \u017ce powi\u0119ksza si\u0119 grono jej wra\u017cliwych odbiorc\u00f3w. Bostridge z trudem godzi si\u0119 z konstatacj\u0105, \u017ce muzyka przesta\u0142a by\u0107 g\u0142\u00f3wnym punktem odniesienia w kulturze. \u0141yka t\u0119 gorzk\u0105 prawd\u0119, pisz\u0105c o muzyce dla garstki mi\u0142o\u015bnik\u00f3w, kt\u00f3ra jeszcze zosta\u0142a. W ka\u017cdym precyzyjnie skonstruowanym zdaniu g\u0142osz\u0105c chwa\u0142\u0119 wykwintnej, odchodz\u0105cej ju\u017c do lamusa brytyjskiej angielszczyzny. Nurzaj\u0105c si\u0119 w oceanie dygresji, zaskakuj\u0105cych nieraz skojarze\u0144 i oderwanych rozmy\u015bla\u0144 nad w\u0142asnym \u017cyciem.<\/p>\n

Na jego \u015bwie\u017co wydan\u0105 Schubert\u2019s Winter Journey. Anatomy of an Obsession <\/em>wysup\u0142a\u0142am przed laty ostatnie oszcz\u0119dno\u015bci: nie mog\u0105c si\u0119 oprze\u0107 pokusie wzbogacenia ksi\u0119gozbioru o pozycj\u0119, kt\u00f3r\u0105 najlepiej czyta\u0107 sposobem Kubusia Puchatka: \u201ebardzo starannie, najprz\u00f3d z lewa na prawo, a potem na wszelki wypadek z prawa na lewo\u201d. Tak czyni\u0119 do dzi\u015b, poczuwaj\u0105c si\u0119 do coraz g\u0142\u0119bszego pokrewie\u0144stwa duchowego z Bostridgem. To anatomia nie tylko Schubertowskiej obsesji, lecz przede wszystkim obsesji muzyka obcuj\u0105cego na co dzie\u0144 z arcydzie\u0142em. To nie jest ksi\u0105\u017cka dla ludzi, kt\u00f3rzy nie wiedz\u0105 nic o Podr\u00f3\u017cy zimowej <\/em>\u2013 tych autor odsy\u0142a w bibliografii do setek pozycji, na czele ze znakomit\u0105 monografi\u0105 Retracing a Winter\u2019s Journey: Franz Schubert\u2019s \u201eWinterreise\u201d<\/em> autorstwa Susan Youens. To odrobin\u0119 narcystyczne wyznanie cz\u0142owieka, kt\u00f3ry z biegiem lat zacz\u0105\u0142 si\u0119 uto\u017csamia\u0107 z tw\u00f3rcami Podr\u00f3\u017cy zimowej<\/em> i \u2013 czuj\u0105c si\u0119 w tej to\u017csamo\u015bci coraz bardziej osamotniony \u2013 szuka podobnych sobie dziwak\u00f3w: owych gin\u0105cych wra\u017cliwc\u00f3w, odbiorc\u00f3w s\u0142uchaj\u0105cych muzyki inaczej i s\u0142ysz\u0105cych j\u0105 w szerszym kontek\u015bcie.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Fot. Axel Schmoll<\/p>\n

S\u0105 tacy \u2013 ba, jest ich wielu \u2013 kt\u00f3rzy na wynurzenia Bostridge\u2019a reaguj\u0105 jak przyjaciele z listu Jeremiego Przybory (\u201eGuzik mnie obchodzi, panie Cichorodek, co panu przypomina \u015bwit tamtejszy. [\u2026] I w og\u00f3le nie gdacz pan\u201d). Ja je uwielbiam, zw\u0142aszcza \u017ce autor da\u0142 mi szans\u0119 nieustannych powrot\u00f3w do swoich dygresji, grupuj\u0105c materia\u0142 w 24 eseje po\u015bwi\u0119cone kolejnym pie\u015bniom cyklu, poprzedzone t\u0142umaczeniami filologicznymi wierszy Wilhelma M\u00fcllera \u2013 dokonanymi przez samego Bostridge\u2019a, nie z pr\u00f3\u017cno\u015bci, tylko w \u015bci\u015ble okre\u015blonym celu, ale o tym ni\u017cej. W zale\u017cno\u015bci od nastroju oraz pory dnia i roku mo\u017cna sobie poczyta\u0107 o wojnach napoleo\u0144skich, Barcie rapuj\u0105cym Der Lindenbaum <\/em>w niemieckiej wersji Simpson\u00f3w<\/em>, ma\u0142ej epoce lodowcowej, XIX-wiecznym nacjonalizmie, historii poczty, wronach, wykorzystaniu \u017ar\u00f3de\u0142 energii w Anglii w latach 1561-1859 i wielu innych ciekawych rzeczach. Przede wszystkim za\u015b o zwi\u0105zkach muzyki z tekstem i o \u017cmudnym trudzie budowania interpretacji. Nie ze wszystkim trzeba si\u0119 zgadza\u0107, warto jednak doceni\u0107 niezwyk\u0142\u0105 wyobra\u017ani\u0119 autora, jego niestrudzony zapa\u0142 w docieraniu do \u017ar\u00f3de\u0142 i ogromn\u0105, cho\u0107 z pozoru troch\u0119 nieuporz\u0105dkowan\u0105 wiedz\u0119.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka ukaza\u0142a si\u0119 w Polsce niespe\u0142na pi\u0119\u0107 lat po pierwszym wydaniu angielskim, w t\u0142umaczeniu Szymona \u017buchowskiego (tekst g\u0142\u00f3wny) i Jacka Dehnela (poezje M\u00fcllera). \u017buchowski jest sk\u0105din\u0105d bardzo dobrym t\u0142umaczem i cz\u0142owiekiem uwra\u017cliwionym na s\u0142owo, wi\u0119c tym bardziej dziwi og\u00f3lna chropawo\u015b\u0107 przek\u0142adu, kt\u00f3ry chwilami sprawia wra\u017cenie zamierzonej parodii stylu Bostridge\u2019a. Tekst pisany w tak wysokim rejestrze angielszczyzny wymaga r\u00f3wnie wytwornego ekwiwalentu \u2013 liczy si\u0119 nie tylko dob\u00f3r s\u0142\u00f3w, lecz tak\u017ce ich miejsce we frazie, porz\u0105dek pauz i zamykaj\u0105cych poszczeg\u00f3lne odcinki kadencji. Tymczasem \u017buchowski, w jednym tylko zdaniu z eseju o pie\u015bni Die Nebensonnen<\/em>, przek\u0142ada \u201eporousness of the boundary\u201d na \u201eporowato\u015b\u0107 bariery\u201d (chodzi o p\u0142ynn\u0105 albo przepuszczaln\u0105 granic\u0119 mi\u0119dzy poj\u0119ciami), \u201eunfeeling\u201d na przestarza\u0142e \u201ebezczucie\u201d (chodzi o nieczu\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ra ma zgo\u0142a inne konotacje), a Ruskinowskie poj\u0119cie pathetic fallacy <\/em>zostawia w oryginale, obja\u015bniaj\u0105c je jako \u201efa\u0142szywe przekonanie motywowane patosem\u201d (to termin literacki, szczeg\u00f3lny rodzaj antropomorfizacji, polegaj\u0105cy na przypisywaniu ludzkich emocji przedmiotom nieo\u017cywionym \u2013 z patosem nie ma nic wsp\u00f3lnego). Nie wolno jednak obci\u0105\u017ca\u0107 wy\u0142\u0105czn\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105 t\u0142umacza (zw\u0142aszcza \u017ce zdarzaj\u0105 si\u0119 fragmenty \u2013 tak\u017ce poetyckie \u2013 prze\u0142o\u017cone pi\u0119knie i potoczy\u015bcie), bo tekst wygl\u0105da na nietkni\u0119ty r\u0119k\u0105 redaktorki. T\u0119 za\u015b, w ksi\u0105\u017cce b\u0105d\u017a co b\u0105d\u017a muzycznej, powinien zaniepokoi\u0107 cho\u0107by \u201etrzepot w partii fortepianu\u201d (\u201eflutter\u201d to \u201erodzime\u201d, powszechnie u\u017cywane przez angielskich muzykolog\u00f3w okre\u015blenie tremolanda). Redaktor\u00f3w przyda\u0142oby si\u0119 zreszt\u0105 kilku, i to wybitnych, Bostridge operuje bowiem na tylu polach, \u017ce ka\u017cdy puszczony samopas t\u0142umacz zaliczy\u0142by przynajmniej kilka wpadek merytorycznych.<\/p>\n

Wszystko to jednak nic w zestawieniu z grzechem za\u0142o\u017cycielskim, czyli powierzeniem Dehnelowi przek\u0142adu wierszy M\u00fcllera. W kulturze anglosaskiej funkcjonuj\u0105 dziesi\u0105tki t\u0142umacze\u0144 Winterreise<\/em>. Dlaczego Bostridge zdecydowa\u0142 si\u0119 na kolejne (podkre\u015blam, filologiczne), wyja\u015bnia we wprowadzeniu, w nocie pomini\u0119tej w wydaniu polskim. Ot\u00f3\u017c ze wzgl\u0119d\u00f3w praktycznych, \u017ceby w ka\u017cdym eseju odnosi\u0107 si\u0119 do konkretnych, jak najwierniej oddanych sformu\u0142owa\u0144 orygina\u0142u. Dehnel postanowi\u0142 przebi\u0107 Bara\u0144czaka. Zrobi\u0142 przek\u0142ad w swoim mniemaniu poetycki, w za\u0142o\u017ceniu zdatny do \u015bpiewania, co sprowadza si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do identycznej liczby sylab w wersach. Rymy wyda\u0142y mu si\u0119 ju\u017c mniej istotne (czasem zast\u0119puje je rzekomymi asonansami w rodzaju \u201epie\u0144\/sen\u201d, gdzie indziej w og\u00f3le z nich rezygnuje), nie dostrzeg\u0142 te\u017c niczego zdro\u017cnego w okraszaniu poezji niewymawialnymi zbitkami sp\u00f3\u0142g\u0142oskowym (\u201ezbudzi\u0142 z snu\u201d).<\/p>\n

Brak pokory w po\u0142\u0105czeniu z brakiem wyczucia j\u0119zykowego wida\u0107 jak na d\u0142oni ju\u017c w przek\u0142adach tytu\u0142\u00f3w. Gefror\u2019ne Tr\u00e4nen <\/em>to nie s\u0105 \u201ezamarzaj\u0105ce\u201d, tylko \u201ezamarzni\u0119te \u0142zy\u201d. Je\u015bli poeta zmienia zwyczajowy polski tytu\u0142 Erstarrung<\/em> z \u201eodr\u0119twienia\u201d na \u201edr\u0119twot\u0119\u201d, to znaczy, \u017ce nie rozumie przekazu wiersza. Je\u015bli t\u0142umaczy Wasserflut<\/em> jako \u201eroztopy\u201d, to znaczy, \u017ce obecna katastrofa klimatyczna poczyni\u0142a nieodwracalne szkody tak\u017ce w polszczy\u017anie. Auf dem Flusse<\/em> naprawd\u0119 znaczy \u201ena rzece\u201d, a nie \u201enad rzek\u0105\u201d \u2013 narrator pisze na lodzie, o kt\u00f3rym M\u00fcller wprawdzie nie wspomina, daje jednak dobitny obraz rzeki skutej lodem; tymczasem rzeka Dehnela okrywa \u201eskorup\u0105 tward\u0105, sztywn\u0105\u201d jaki\u015b bli\u017cej nieokre\u015blony, ale za to dziki nurt. Die Post <\/em>to nie jest \u201epocztylion\u201d. Mut <\/em>to nie jest \u201eodwaga\u201d w mianowniku, tylko w dope\u0142niaczu (\u201eodwagi, otuchy, ch\u0142opie, dasz sobie rad\u0119!\u201d) \u2013 nawet je\u015bli z p\u00f3\u017aniejszego wydania Winterreise <\/em>usuni\u0119to wykrzyknik. \u201eWurm\u201d z Rast <\/em>nie da si\u0119 zast\u0105pi\u0107 \u201eczerwiem\u201d \u2013 nawet je\u015bli zrobi\u0142 to Bara\u0144czak w przek\u0142adzie cytowanej przez Bostridge\u2019a Chorej r\u00f3\u017cy <\/em>Blake\u2019a; odniesienia biblijne szlag trafi\u0142 w przek\u0142adach obydwu pan\u00f3w, ale Bara\u0144czak nie wyposa\u017cy\u0142 przynajmniej czerwia w \u017c\u0105d\u0142o.<\/p>\n

Pisz\u0119 to wszystko w w\u0105t\u0142ej nadziei, \u017ce t\u0142umaczenia Dehnela nie wypr\u0105 teraz ze \u015bwiadomo\u015bci polskich meloman\u00f3w prawdziwej Winterreise. <\/em>Bo \u017ce zaciemni\u0142y i tak niezbyt wiernie oddane w przek\u0142adzie wywody Bostridge\u2019a, to ju\u017c pewna.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

I jeszcze jeden tekst z drugiego numeru „Ruchu Muzycznego” – recenzja polskiego wydania Schubert\u2019s Winter Journey Bostridge’a. Ksi\u0105\u017cki, przy kt\u00f3rej wszyscy chcieli dobrze, a wysz\u0142o jak zwykle. A mnie zn\u00f3w si\u0119 przypomnia\u0142o, \u017ce przed wielu laty t\u0142umaczy\u0142am ca\u0142kiem inn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 dla ca\u0142kiem innego wydawnictwa, kt\u00f3re wbrew moim sugestiom zast\u0105pi\u0142o liczne fragmenty poetyckie r\u00f3wnie licznymi przek\u0142adami … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8,9],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-4568","6":"format-standard","7":"category-miscellanea","8":"category-prasowka"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4568","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4568"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4568\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4571,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4568\/revisions\/4571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4568"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4568"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4568"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}