{"id":4682,"date":"2020-03-23T22:41:10","date_gmt":"2020-03-23T21:41:10","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=4682"},"modified":"2020-03-24T18:43:21","modified_gmt":"2020-03-24T17:43:21","slug":"otello-z-fabryki-saletry","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=4682","title":{"rendered":"Otello z fabryki saletry"},"content":{"rendered":"

W\u015br\u00f3d wsp\u00f3\u0142czesnych mi\u0142o\u015bnik\u00f3w opery pokutuje fa\u0142szywe prze\u015bwiadczenie, \u017ce starzej\u0105cy si\u0119 tenor mo\u017ce kontynuowa\u0107 karier\u0119 sceniczn\u0105 tylko pod warunkiem, \u017ce przerzuci si\u0119 na partie barytonowe \u2013 kt\u00f3re zdejm\u0105 ze\u0144 obowi\u0105zek atakowania g\u00f3rnych d\u017awi\u0119k\u00f3w skali. Tym w\u0142a\u015bnie t\u0142umacz\u0105 decyzj\u0119 niezmordowanego Pl\u00e1cida Domingo, kt\u00f3ry kilkana\u015bcie lat temu zapowiedzia\u0142 wyst\u0119p w roli Simona Boccanegry na deskach berli\u0144skiej Staatsoper i od tamtej pory konsekwentnie poszerza\u0142 sw\u00f3j barytonowy repertuar o kolejne pierwszoplanowe kreacje z oper Verdiego i Pucciniego. Z miernym zreszt\u0105 skutkiem. S\u0119k w tym, \u017ce u sedna jego niepowodze\u0144 wokalnych tkwi nieodwracalna deterioracja aparatu g\u0142osowego, maskowana fenomenalnym aktorstwem i og\u00f3ln\u0105 charyzm\u0105 sceniczn\u0105. Domingo rozpoczyna\u0142 karier\u0119 w\u0142a\u015bnie jako baryton \u2013 w wieku zaledwie szesnastu lat zadebiutowa\u0142 w partii Sier\u017canta w zarzueli Manuela Caballero Gigantes y cabezudos<\/em> i wszed\u0142 w buty tenora troch\u0119 przez przypadek, w zast\u0119pstwie za chorego koleg\u0119, kt\u00f3ry musia\u0142 zrezygnowa\u0107 z roli Javiera Moreny w Luisie Fernandzie <\/em>Federica Torroby. Potem jeszcze wielokrotnie wyst\u0119powa\u0142 w partiach barytonowych, a nawet basowych. Jego osza\u0142amiaj\u0105ca kariera rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 dopiero w 1961 roku, od wyst\u0119pu w roli Artura w \u0141ucji z Lammermooru <\/em>w Dallas Opera, u boku Joan Sutherland i Ettore Bastianiniego.<\/p>\n

Z biegiem lat Domingo w\u0142\u0105cza\u0142 do repertuaru coraz ci\u0119\u017csze partie dramatyczne, a nawet bohaterskie. We wrze\u015bniu 1975 roku zadebiutowa\u0142 na scenie Staatsoper Hamburg w Verdiowskiej partii Otella \u2013 kt\u00f3ra wkr\u00f3tce sta\u0142a si\u0119 jego znakiem rozpoznawczym. Wyst\u0105pi\u0142 w tej roli ponad dwie\u015bcie razy, swoim rzemios\u0142em wzbudzaj\u0105c podziw najwi\u0119kszych aktor\u00f3w szekspirowskich epoki, nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c Laurence\u2019a Oliviera. Do\u0142\u0105czy\u0142 do grona wybitnych interpretator\u00f3w tej roli, pocz\u0105wszy od Francesca Tamagno, kt\u00f3ry wykreowa\u0142 j\u0105 na prapremierze, poprzez Jacquesa Urlusa i Aureliana Pertile, sko\u0144czywszy na Ram\u00f3nie Vinayu i Jonie Vickersie. Niekt\u00f3rzy okrzykn\u0119li go najlepszym Otellem XX wieku. Otrzaskani z archiwaliami specjali\u015bci zwracali jednak uwag\u0119, \u017ce Domingo \u2013 cho\u0107 barw\u0105 g\u0142osu przypomina pewnego mistrza sprzed lat \u2013 ma wyra\u017any k\u0142opot ze \u015bpiewem na otwartej krtani, nie do\u015b\u0107 umiej\u0119tnie pos\u0142uguje si\u0119 technik\u0105 squillo<\/em>, a dokonany przez niego wyb\u00f3r ci\u0119\u017cszego repertuaru nie poci\u0105ga za sob\u0105 po\u017c\u0105danego rozwini\u0119cia wolumenu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Renato Zanelli.<\/p>\n

Wygl\u0105da na to, \u017ce Domingo na kt\u00f3rym\u015b etapie swojej kariery zaprzepa\u015bci\u0142 okazj\u0119 podboju scen jako jedyny w swoim rodzaju baritenore, <\/em>najprawdziwszy baryton poruszaj\u0105cy si\u0119 swobodnie w obr\u0119bie pe\u0142nej skali tenorowej, typ g\u0142osu, kt\u00f3ry osi\u0105gn\u0105\u0142 szczyt swojej chwa\u0142y w operach Rossiniego \u2013 gdzie barytenorem \u015bpiewali bohaterowie starsi wiekiem i do\u015bwiadczeniem, cz\u0119sto wy\u017cszego stanu: w kontra\u015bcie do zakochanych bez pami\u0119ci m\u0142okos\u00f3w, operuj\u0105cych tenorem leggiero <\/em>lub contraltino<\/em>. Ciemna barwa i mocne brzmienie nie mog\u0142y obywa\u0107 si\u0119 kosztem techniki koloraturowej ani swobody w g\u00f3rnym odcinku skali. Nic zreszt\u0105 dziwnego: g\u0142os barytenorowy nie by\u0142 wynalazkiem XIX wieku \u2013 pierwszoplanowe partie na ten zaniedbany dzi\u015b fach wokalny wychodzi\u0142y ju\u017c spod pi\u00f3ra kompozytor\u00f3w barokowych (pocz\u0105wszy od Periego i Monteverdiego) i cieszy\u0142y si\u0119 du\u017c\u0105 popularno\u015bci\u0105 w dobie klasycyzmu (m.in. w tw\u00f3rczo\u015bci Jommellego, Cimarosy i Myslive\u010dka).<\/p>\n

Jeden z ostatnich prawdziwych barytenor\u00f3w, a zdaniem wielu fachowc\u00f3w najwi\u0119kszy Otello wszech czas\u00f3w, urodzi\u0142 si\u0119 1 kwietnia 1892 roku u podn\u00f3\u017ca chilijskich And\u00f3w, na przedmie\u015bciach Valpara\u00edso. Jego ojciec, Ottorino Zanelli, przyszed\u0142 na \u015bwiat w liguryjskiej Savonie, wyemigrowa\u0142 do Ameryki Po\u0142udniowej, osiedli\u0142 si\u0119 w peruwia\u0144skiej w\u00f3wczas prowincji Tarapac\u00e1 i zbi\u0142 fortun\u0119 na produkcji saletry. O\u017ceni\u0142 si\u0119 z Margherit\u0105 Morales di Santiago, miejscow\u0105 pianistk\u0105 i malark\u0105, z kt\u00f3r\u0105 dochowa\u0142 si\u0119 siedmiorga potomstwa. Rodze\u0144stwo okaza\u0142o si\u0119 wyj\u0105tkowo uzdolnione: m\u0142odszy brat bohatera niniejszego szkicu studiowa\u0142 \u015bpiew w Bolonii i Florencji, po czym zrobi\u0142 wspania\u0142\u0105 karier\u0119 jako baryton, pod pseudonimem Carlo Morelli \u2013 by\u0142 te\u017c jednym z pierwszych nauczycieli Pl\u00e1cida Domingo. Najm\u0142odszy z si\u00f3demki Florencio Zanelli przez wiele lat by\u0142 korepetytorem solist\u00f3w w Teatro Municipal w Santiago. Renato wyl\u0105dowa\u0142 w Europie jako dwulatek, w 1894 roku. Szko\u0142y uko\u0144czy\u0142 w Szwajcarii, potem studiowa\u0142 w Turynie i wr\u00f3ci\u0142 do Chile w 1911 roku, \u017ceby podj\u0105\u0107 prac\u0119 w ojcowskiej fabryce saletry. Podczas kt\u00f3rego\u015b z rodzinnych spotka\u0144 zawar\u0142 znajomo\u015b\u0107 z w\u0142oskim tenorem Angelo Querz\u00e9, kt\u00f3ry wykreowa\u0142 Otella na chilijskiej premierze opery Verdiego. Querz\u00e9 z miejsca rozpozna\u0142 w nim wielki talent i zaproponowa\u0142 mu prywatne lekcje \u015bpiewu.<\/p>\n

W 1916 roku niedosz\u0142y fabrykant Renato zadebiutowa\u0142 w Santiago w partii Walentego w Fau\u015bcie <\/em>Gounoda. Rok p\u00f3\u017aniej m\u0142ody baryton podbi\u0142 urugwajsk\u0105 scen\u0119 w Montevideo \u2013 jako Tonio w Pajacach <\/em>i Hrabia di Luna w Trubadurze<\/em>. Dwa sezony p\u00f3\u017aniej wpad\u0142 w r\u0119ce innego ucznia Querz\u00e9go, hiszpa\u0144skiego basa Andr\u00e9sa de Segurola, kt\u00f3ry przedstawi\u0142 go \u00f3wczesnemu dyrektorowi Metropolitan Opera, Giuliowi Gatti-Casazza. Renato po raz pierwszy wyszed\u0142 na nowojorsk\u0105 scen\u0119 w 1919 roku, w roli Amonasra w Aidzie<\/em>. \u015apiewa\u0142 w Met przez cztery lata, mi\u0119dzy innymi u boku Carusa, Destinn i Ponselle. Prze\u0142om w jego karierze nast\u0105pi\u0142 po plenerowym koncercie w Central Parku, w kt\u00f3rego programie znalaz\u0142y si\u0119 fragmenty z Otella<\/em>: z portoryka\u0144skim tenorem Antoniem Paoli w partii tytu\u0142owej i Renatem w roli Jagona.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

W roli Otella.<\/p>\n

Do dalszych studi\u00f3w w Mediolanie i zmiany fachu wokalnego nam\u00f3wi\u0142 go pono\u0107 sam Toscanini. Renato zadebiutowa\u0142 jako tenor w Neapolu, 28 pa\u017adziernika 1924 roku, w roli Alfreda w Traviacie. <\/em>Rok p\u00f3\u017aniej w tamtejszym Teatro Politeama Giacosa \u015bpiewa\u0142 ju\u017c parti\u0119 Raoula w Hugenotach <\/em>Meyerbeera, bez najmniejszego k\u0142opotu radz\u0105c sobie z kilkoma morderczymi d\u017awi\u0119kami Des<\/em>, na kt\u00f3rych wyk\u0142ada si\u0119 niejeden wsp\u00f3\u0142czesny tenore leggiero<\/em>. Od 1925 roku jego repertuar powi\u0119ksza\u0142 si\u0119 o kolejne role tenorowe, mi\u0119dzy innymi z oper Verdiego, Pucciniego, Giordana i Bizeta, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o udanych podej\u015bciach do partii Tristana, Lohengrina oraz Zygmunta z Walkirii <\/em>Wagnera.<\/p>\n

Otella za\u015bpiewa\u0142 po raz pierwszy w Turynie, w roku 1926. Wkr\u00f3tce potem, w tej samej roli, \u00a0zawojowa\u0142 publiczno\u015b\u0107 w Kairze i w londy\u0144skiej Covent Garden. We wrze\u015bniu 1931 wyst\u0105pi\u0142 w arcydziele Verdiego w mediola\u0144skim Teatro Dal Verme, wraz z bratem Carlo Morellim, kt\u00f3ry wcieli\u0142 si\u0119 w posta\u0107 Jagona.<\/p>\n

Ju\u017c wtedy chorowa\u0142. Lekarze rozpoznali u niego raka nerki. Po raz ostatni wyszed\u0142 na scen\u0119 w Otellu <\/em>15 pa\u017adziernika 1933 roku, w Teatro Municipal w Santiago. W kolejnym sezonie wr\u00f3ci\u0142 do Stan\u00f3w, ale post\u0119puj\u0105ca choroba zmusi\u0142a go do odwo\u0142ania wi\u0119kszo\u015bci zobowi\u0105za\u0144. Zmar\u0142 25 marca 1935 w Santiago, w trakcie przygotowa\u0144 do rozleg\u0142ej operacji.<\/p>\n

Mia\u0142 niespe\u0142na 43 lata. Zostawi\u0142 po sobie \u017con\u0119, rodzic\u00f3w, zrozpaczone rodze\u0144stwo i mn\u00f3stwo nagra\u0144, z kt\u00f3rych dzi\u015b mo\u017cna wnioskowa\u0107 nie tylko o urodzie i niespotykanej skali jego g\u0142osu, lecz i fenomenalnej technice wokalnej. Zanelli pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 swoim aksamitnym, pot\u0119\u017cnym w brzmieniu i b\u0142yskotliwym jak mosi\u0105dz barytenorem z maestri\u0105 godn\u0105 najlepszych aktor\u00f3w dramatycznych. \u015apiewa\u0142 jakby m\u00f3wi\u0142 \u2013 cyzeluj\u0105c ka\u017cde s\u0142owo w obr\u0119bie d\u0142ugiej, pi\u0119knie modelowanej frazy. \u015apiewa\u0142 jakby gra\u0142 \u2013 na jakim\u015b nieznanym, dawno odsuni\u0119tym w przesz\u0142o\u015b\u0107 instrumencie, poruszaj\u0105c najczulsze struny w duszach swoich s\u0142uchaczy.<\/p>\n

Wierzy\u0142 w ka\u017cde s\u0142owo libretta i w ka\u017cd\u0105 nut\u0119 partytury. By\u0107 mo\u017ce dlatego Otello w jego uj\u0119ciu by\u0142 postaci\u0105 tak z\u0142o\u017con\u0105 \u2013 miotaj\u0105c\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy rozpacz\u0105, zw\u0105tpieniem, furi\u0105 i gasn\u0105c\u0105 nadziej\u0105. Zanellego z\u017car\u0142 zielonooki potw\u00f3r nieuleczalnej w\u00f3wczas choroby \u2013 i zadrwi\u0142 ze swej strawy, zostawiaj\u0105c \u015bwiat bez godnego nast\u0119pcy chilijskiego \u015bpiewaka.<\/p>\n