{"id":4747,"date":"2020-04-26T02:14:45","date_gmt":"2020-04-26T00:14:45","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=4747"},"modified":"2020-04-27T11:35:50","modified_gmt":"2020-04-27T09:35:50","slug":"carmen-jak-z-bacha","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=4747","title":{"rendered":"Carmen jak z Bacha"},"content":{"rendered":"

Zacz\u0119\u0142o si\u0119 w pierwszym akcie Mignon<\/em>, jednego z przeboj\u00f3w paryskiej Op\u00e9ra-Comique, gdzie dwadzie\u015bcia jeden lat wcze\u015bniej, w listopadzie 1866 roku, odby\u0142a si\u0119 prapremiera opery Ambroise\u2019a Thomasa. Gdyby nie tragiczne zrz\u0105dzenie losu, muzyczna adaptacja Lat nauki i w\u0119dr\u00f3wki Wilhelma Meistra <\/em>Goethego ju\u017c wkr\u00f3tce doczeka\u0142aby si\u0119 tysi\u0105ca przedstawie\u0144. Tamtego majowego wieczoru w 1887 roku zawiod\u0142o gazowe o\u015bwietlenie nadscenia. Ogie\u0144 b\u0142yskawicznie rozprzestrzeni\u0142 si\u0119 w lew\u0105 kulis\u0119: nie trzeba by\u0142o d\u0142ugo czeka\u0107, a\u017c ca\u0142a scena stan\u0119\u0142a w p\u0142omieniach. Opuszczenie \u017celaznej kurtyny przeciwpo\u017carowej niewiele da\u0142o. Publiczno\u015b\u0107 wpad\u0142a w panik\u0119: w\u015br\u00f3d pierwszych ofiar znale\u017ali si\u0119 widzowie, kt\u00f3rzy pr\u00f3bowali uciec przed po\u017carem, skacz\u0105c z okien i gzyms\u00f3w Salle Favart. Kolejnych nieszcz\u0119\u015bnik\u00f3w zatratowano na przepe\u0142nionych g\u00f3rnych balkonach. Na ulice wylegli przera\u017ceni ch\u00f3rzy\u015bci, p\u00f3\u0142nagie baletnice i zdezorientowani pracownicy techniczni sceny. Godzin\u0119 p\u00f3\u017aniej stutysi\u0119czny t\u0142um gapi\u00f3w ca\u0142kowicie zablokowa\u0142 stra\u017cakom dost\u0119p do p\u0142on\u0105cego teatru. Zanim uda\u0142o si\u0119 rozp\u0119dzi\u0107 przechodni\u00f3w, zapad\u0142 si\u0119 dach. Ostatecznego bilansu ofiar nigdy nie ustalono: oficjalnie podano, \u017ce zgin\u0119\u0142o ponad osiemdziesi\u0105t os\u00f3b, \u017ar\u00f3d\u0142a prasowe z epoki przytacza\u0142y doniesienia o przesz\u0142o czterokrotnie wy\u017cszej liczbie zmar\u0142ych. Zw\u0142oki poparzonych, zaczadzonych i tych, kt\u00f3rzy zgin\u0119li na miejscu wskutek doznanych uraz\u00f3w, sk\u0142adowano na pobliskich posterunkach policji i w gmachu Biblioteki Narodowej. Sze\u015b\u0107 dni po tragedii w katedrze Notre-Dame odby\u0142y si\u0119 masowe uroczysto\u015bci pogrzebowe ofiar: uczestniczy\u0142o w nich blisko \u0107wier\u0107 miliona pary\u017can. L\u00e9on Carvalho, kieruj\u0105cy oper\u0105 od 1876 roku, zosta\u0142 uznany za winnego ra\u017c\u0105cej niedba\u0142o\u015bci i osadzony w wi\u0119zieniu. Impresario odwo\u0142a\u0142 si\u0119 od wyroku i ju\u017c w 1891 ponownie obj\u0105\u0142 dyrekcj\u0119 zespo\u0142u, funkcjonuj\u0105cego przej\u015bciowo w Th\u00e9\u00e2tre Lyrique, potem za\u015b w male\u0144kim Th\u00e9\u00e2tre du Ch\u00e2teau-d\u2019Eau w jedenastej dzielnicy.<\/p>\n

Dzia\u0142alno\u015b\u0107 Op\u00e9ra-Comique w nowym gmachu \u2013 czyli istniej\u0105cej do dzi\u015b, trzeciej z kolei Salle Favart, wzniesionej wed\u0142ug projektu Louisa Berniera w eklektycznym stylu beaux-arts \u2013 ruszy\u0142a dopiero w grudniu 1898 roku, pod kierunkiem impresaria, re\u017cysera i librecisty Alberta Carr\u00e9, by\u0142ego dyrektora Opery w Nancy. Nowy teatr by\u0142 wprawdzie mniejszy od Palais Garnier, \u00f3wczesnej siedziby Opery Narodowej, za to du\u017co nowocze\u015bniej wyposa\u017cony, mi\u0119dzy innymi w zelektryfikowane o\u015bwietlenie sceniczne. Inauguracja \u2013 z udzia\u0142em prezydenta F\u00e9lixa Faure\u2019a \u2013 by\u0142a jeszcze do\u015b\u0107 skromna. Ceniony dyrygent i kompozytor Andr\u00e9 Messager poprowadzi\u0142 wiecz\u00f3r, w kt\u00f3rego programie znalaz\u0142y si\u0119 mi\u0119dzy innymi fragmenty dzie\u0142 Aubera, Gounoda i Delibes\u2019a. Na pierwsz\u0105 premier\u0119 \u2013 Kopciuszka <\/em>Masseneta \u2013 trzeba by\u0142o zaczeka\u0107 do maja nast\u0119pnego roku. Gwa\u0142towny prze\u0142om dokona\u0142 si\u0119 w roku 1902, wraz z prapremier\u0105 Peleasa i Melizandy <\/em>Debussy\u2019ego \u2013 prawdziwym succ\u00e8s de scandale<\/em>, kt\u00f3ry zapocz\u0105tkowa\u0142 \u017cyw\u0105 debat\u0119 na temat przysz\u0142o\u015bci muzyki francuskiej i wyznaczy\u0142 dat\u0119, kiedy Op\u00e9ra-Comique, za\u0142o\u017cona jeszcze przez Ludwika XIV, odesz\u0142a na dobre od sztywnej formu\u0142y mieszcza\u0144skiego teatru muzycznego, z kupletami i rozbudowanymi partiami m\u00f3wionymi. Odbudowana ze zgliszcz Salle Favart otworzy\u0142a si\u0119 na ca\u0142kiem inn\u0105 estetyk\u0119. Po Peleasie<\/em> przyszed\u0142 czas mi\u0119dzy innymi na Ariane et Barbe-bleue <\/em>Dukasa, Godzin\u0119 hiszpa\u0144sk\u0105 <\/em>Ravela i Le pauvre matelot <\/em>Poulenca. Mimo wznowie\u0144 dzie\u0142 z dawnego repertuaru zesp\u00f3\u0142 popad\u0142 jednak w powa\u017cne k\u0142opoty finansowe. W sierpniu 1936 roku rz\u0105d wyda\u0142 dekret plasuj\u0105cy Op\u00e9ra-Comique i Oper\u0119 Parysk\u0105 pod wsp\u00f3lnym zarz\u0105dem Jacquesa Rouch\u00e9 \u2013 w ramach przedsi\u0119biorstwa publicznego pod nazw\u0105 R\u00e9union des th\u00e9\u00e2tres lyriques nationaux, umocowanego ostatecznie w styczniu 1939 roku, pod egid\u0105 francuskiego ministerstwa edukacji narodowej. Z formalnego punktu widzenia tradycja francuskiej op\u00e9ra comique <\/em>uleg\u0142a przerwaniu. Przez pewien czas zachowa\u0142a si\u0119 wszak\u017ce znamienna \u201eszko\u0142a\u201d \u015bpiewu, kojarzona z dawnym zespo\u0142em Op\u00e9ra-Comique: charakteryzuj\u0105ca si\u0119 mi\u0119ksz\u0105 i l\u017cejsz\u0105 emisj\u0105 g\u0142osu, \u0142atwo\u015bci\u0105 lawirowania w\u015br\u00f3d fach\u00f3w wokalnych oraz niepospolit\u0105 dba\u0142o\u015bci\u0105 o dykcj\u0119 i sztuk\u0119 dialogu mi\u0119dzy postaciami.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Germaine Cernay<\/p>\n

Jedna z najznakomitszych kontynuatorek tej tradycji przysz\u0142a na \u015bwiat jako Germaine Pointu, dwa lata przed premier\u0105 Peleasa i Melizandy<\/em>, w przemys\u0142owym Hawrze nad uj\u015bciem Sekwany. W dzieci\u0144stwie i wczesnej m\u0142odo\u015bci uczy\u0142a si\u0119 gry na fortepianie: regularn\u0105 nauk\u0119 \u015bpiewu rozpocz\u0119\u0142a dopiero na studiach w Konserwatorium Paryskim, mi\u0119dzy innymi u naturalizowanego we Francji holenderskiego bas-barytona Henriego Albersa, \u00f3wczesnej gwiazdy Op\u00e9ra-Comique. Zadebiutowa\u0142a w wieku 25 lat na scenie Opery Paryskiej, ju\u017c pod pseudonimem scenicznym Germaine Cernay, w mezzosopranowej partii Euryklei w poemacie muzycznym Penelopa <\/em>Faur\u00e9go. <\/em>Dwa sezony p\u00f3\u017aniej zwi\u0105za\u0142a si\u0119 jednak z zespo\u0142em Salle Favart \u2013 z pocz\u0105tku w niewielkich rolach, mi\u0119dzy innymi w Risurrezione<\/em> Franka Alfano na motywach Zmartwychwstania <\/em>Lwa To\u0142stoja, p\u00f3\u017aniej w partiach drugo- i pierwszoplanowych (tytu\u0142owa Mignon w operze Thomasa, Suzuki w Madamie Butterfly<\/em>, Mallika w Lakm\u00e9<\/em>, Charlotte w Wertherze<\/em>, Santuzza w Rycersko\u015bci wie\u015bniaczej, <\/em>oraz szereg kreacji premierowych w zapomnianych dzi\u015b utworach kompozytor\u00f3w francuskich). W nied\u0142ugim czasie zyska\u0142a uznanie krytyk\u00f3w i bywalc\u00f3w brukselskiej La Monnaie, wyst\u0119powa\u0142a te\u017c w teatrach i na estradach koncertowych kraj\u00f3w Maghrebu, Wysp Brytyjskich, W\u0142och i Szwajcarii. W miar\u0119 rozwoju kariery coraz cz\u0119\u015bciej \u0142\u0105czy\u0142a wyst\u0119py sceniczne z interpretacjami repertuaru pie\u015bniowego i oratoryjnego. Zas\u0142yn\u0119\u0142a zw\u0142aszcza jako niezwykle inteligentna i wra\u017cliwa wykonawczyni dzie\u0142 Bacha. W 1931 roku rozpocz\u0119\u0142a sta\u0142\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z parysk\u0105 Orchestre de la Soci\u00e9t\u00e9 des concerts du Conservatoire, kt\u00f3ra zaowocowa\u0142a mi\u0119dzy innymi udzia\u0142em w koncertach z Bachowskim Magnificat <\/em>i Wielk\u0105 Msz\u0105 h-moll<\/em>, M\u0119cze\u0144stwem \u015bwi\u0119tego Sebastiana <\/em>Debussy\u2019ego, Requiem <\/em>Mozarta i Stabat Mater <\/em>Szymanowskiego.<\/p>\n

Jej niezwyk\u0142y g\u0142os, klasyfikowany przez Francuz\u00f3w jako \u201eGalli-Mari\u00e9\u201d \u2013 od nazwiska kreatorki postaci Mignon z dzie\u0142a Thomasa oraz Bizetowskiej Carmen \u2013 charakteryzowa\u0142 si\u0119 znacznie szersz\u0105 tessytur\u0105 ni\u017c u wi\u0119kszo\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnych mezzosopran\u00f3w i trudn\u0105 do zdefiniowania barw\u0105: jasn\u0105, \u015bwietlist\u0105, i\u015bcie sopranow\u0105 w g\u00f3rnym odcinku skali, i ciemn\u0105, jedwabi\u015bcie g\u0119st\u0105 w dolnym rejestrze. Wyznacznikiem sztuki wokalnej Germaine Cernay by\u0142o jednak nieomylne poczucie dobrego smaku, poparte osobliw\u0105 jak na gwiazd\u0119 opery pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci\u0105. W swoich interpretacjach nigdy nie dawa\u0142a si\u0119 ponie\u015b\u0107 emocjom, unika\u0142a taniego aktorstwa, ka\u017cdej subtelnie kszta\u0142towanej frazie dodawa\u0142a wyrazu mistrzowskim opanowaniem s\u0142owa i fenomenaln\u0105 dykcj\u0105. W\u0142ada\u0142a bez reszty swym cennym instrumentem \u2013 imponuj\u0105c nieskaziteln\u0105 intonacj\u0105, kontrol\u0105 wibrata i og\u00f3ln\u0105 muzykalno\u015bci\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Jako Margared w Kr\u00f3lu z Ys <\/em>Lalo.<\/p>\n

Ostro\u017cny dob\u00f3r r\u00f3l scenicznych i post\u0119puj\u0105cy zwrot w stron\u0119 repertuaru oratoryjnego wi\u0105za\u0142y si\u0119 zapewne z g\u0142\u0119bok\u0105 religijno\u015bci\u0105 \u015bpiewaczki. Mimo idealnych predyspozycji wokalnych Cernay nigdy nie wyst\u0105pi\u0142a na deskach Op\u00e9ra-Comique w partii Carmen. Tym bardziej zdumiewaj\u0105ce, \u017ce niemal r\u00f3wnolegle z decyzj\u0105 o porzuceniu kariery i sp\u0119dzeniu reszty \u017cycia w klasztorze przyj\u0119\u0142a propozycj\u0119 udzia\u0142u w radiowym nagraniu opery Bizeta pod batut\u0105 D\u00e9sir\u00e9-\u00c9mile\u2019a Inghelbrechta, przyjaciela Debussy\u2019ego oraz cz\u0142onka paryskiej grupy Les Apaches. W rejestracji z 1942 roku, z udzia\u0142em Raymonda Berthauda (Don Jos\u00e9), Luciena Lovano (Escamillo) i Orchestre national de la Radiodiffusion fran\u00e7aise, wcieli\u0142a si\u0119 w jedn\u0105 w najoryginalniejszych, a zarazem najbardziej przekonuj\u0105cych Carmen w dziejach fonografii: trze\u017aw\u0105 i rozumn\u0105, gotow\u0105 przyj\u0105\u0107 ka\u017cdy wyrok losu, woln\u0105 od l\u0119ku nawet w obliczu \u015bmierci.<\/p>\n

Niewykluczone, \u017ce t\u0119 \u015bmier\u0107 przeczu\u0142a. Ostatnie lata przysz\u0142o jej sp\u0119dzi\u0107 w Pary\u017cu, mie\u015bcie zdobytym przez Niemc\u00f3w bez jednego wystrza\u0142u: la ville sans regard,<\/em> gdzie teatry, kabarety i burdele pracowa\u0142y pe\u0142n\u0105 par\u0105, ale przechodnie na widok obcego munduru wbijali wzrok w ziemi\u0119. Utrzymywanie pozor\u00f3w normalno\u015bci mog\u0142o kosztowa\u0107 wiele. Pod koniec wrze\u015bnia 1943 roku Cernay zmar\u0142a nagle, w wieku zaledwie 43 lat, wskutek przewlek\u0142ego napadu padaczkowego, kt\u00f3rego nie poprzedzi\u0142y zwiastuny \u017cadnej choroby. Mo\u017ce dozna\u0142a udaru? Mo\u017ce by\u0142a niedo\u017cywiona albo chronicznie przem\u0119czona? A mo\u017ce po prostu zobaczy\u0142a na swojej drodze \u015bmier\u0107 i zamiast wbi\u0107 wzrok w ziemi\u0119, za\u015bpiewa\u0142a jej ze stoickim spokojem: \u201eje sais bien que tu me tueras\u201d?<\/p>\n