Strona tytu\u0142owa Schubart’s Leben und Gesinnungen<\/em>, Stuttgart, 1791<\/p>\n Podczas jednego z P\u0142ytowych Trybuna\u0142\u00f3w Dw\u00f3jki ju\u017c by\u0142am sk\u0142onna przyzna\u0107 racj\u0119 w\u0105tpi\u0105cym melomanom. Niemal\u017ce dali\u015bmy si\u0119 przekona\u0107 jednemu z juror\u00f3w, \u017ce kamerali\u015bci z dawnych nagra\u0144 nie tyle pr\u00f3buj\u0105 podkre\u015bli\u0107 kompozytorskie manipulacje materia\u0142em tonalnym, ile po prostu fa\u0142szuj\u0105. Zacz\u0119\u0142am traci\u0107 zaufanie do w\u0142asnego ucha, bo w\u0142a\u015bnie tam, gdzie wszystkie r\u00f3wnomiernie temperowane d\u017awi\u0119ki zgadza\u0142y si\u0119 z wzorcow\u0105 cz\u0119stotliwo\u015bci\u0105 drga\u0144 kamertonu, co\u015b mi nie stroi\u0142o, k\u0142\u00f3ci\u0142o si\u0119 z logik\u0105 przebiegu muzycznego. Gdyby nie wielogodzinne rozmowy z Kacprem Miklaszewskim, niestrudzonym or\u0119downikiem symboliki tonacji i barw poszczeg\u00f3lnych instrument\u00f3w, pogubi\u0142abym si\u0119 ze szcz\u0119tem.<\/p>\n Christian Friedrich Daniel Schubart, niemiecki poeta okresu Sturm und Drang, kompozytor i organista, dyrektor muzyczny teatru w Stuttgarcie, tak precyzyjnie powi\u0105za\u0142 konkretne tonacje z afektami, \u017ce dzi\u015b a\u017c trudno uwierzy\u0107, by tw\u00f3rcy nie czuli si\u0119 skr\u0119powani tym sztywnym schematem. S\u0119k jednak w tym, \u017ce Schubart tego schematu nie wymy\u015bli\u0142: on tylko usystematyzowa\u0142 pewne regu\u0142y, rz\u0105dz\u0105ce zachodnioeuropejsk\u0105 kultur\u0105 muzyczn\u0105 co najmniej od wczesnego baroku. Opisy zawarte w jego fundamentalnym traktacie Ideen zur einer \u00c4sthetik der Tonkunst<\/em> s\u0105 tyle\u017c obszerne, co zdumiewaj\u0105co dok\u0142adne. W tonacji Des-dur kryje si\u0119 po\u017c\u0105danie granicz\u0105ce z rozpacz\u0105 albo ekstaz\u0105; nie spos\u00f3b ni\u0105 odda\u0107 radosnego \u015bmiechu, najwy\u017cej pe\u0142en zachwytu u\u015bmiech zakochanego; mo\u017cna w niej zap\u0142aka\u0107, trudniej ju\u017c lamentowa\u0107 wniebog\u0142osy. To zdradliwa tonacja \u2013 kompozytorzy powinni mie\u0107 to na uwadze i wyra\u017ca\u0107 z jej pomoc\u0105 uczucia naprawd\u0119 niezwyk\u0142e, przypisywa\u0107 j\u0105 bohaterom o dobitnych cechach charakteru. Dis-moll: tonacja udr\u0119ki, dojmuj\u0105cego b\u00f3lu i desperacji, symbol najciemniejszych stron ludzkiej egzystencji, ewokuje atmosfer\u0119 strachu i zw\u0105tpienia, odzwierciedla beznadziejne porywy serca. Gdyby duchy mia\u0142y dar s\u0142owa, z pewno\u015bci\u0105 m\u00f3wi\u0142yby w dis-moll.<\/p>\n Ka\u017cda z tonacji inaczej \u201euk\u0142ada si\u0119\u201d w ludzkiej krtani, inaczej brzmi w wiolonczelach ni\u017c w tr\u0105bkach, osadzone w niej melodie i wsp\u00f3\u0142brzmienia skrz\u0105 si\u0119 odmiennymi barwami. Nie chodzi o to, by tonacj\u0119 rozpozna\u0107, zidentyfikowawszy bezb\u0142\u0119dnie rodzaj i liczb\u0119 znak\u00f3w przykluczowych. Chodzi o to, by j\u0105 umiejscowi\u0107 na tle otaczaj\u0105cego pejza\u017cu d\u017awi\u0119kowego, zrozumie\u0107 wewn\u0119trzne zale\u017cno\u015bci w obr\u0119bie systemu dur-moll. Wymaga to czasem wieloletniego obycia z sal\u0105 koncertow\u0105 \u2013 niekoniecznie s\u0142uchu absolutnego \u2013 niepomiernie jednak zwi\u0119ksza przyjemno\u015b\u0107 obcowania z dzie\u0142ami dawnych i ca\u0142kiem niedawnych mistrz\u00f3w. Uzmys\u0142awia, \u017ce Beethoven z rozmys\u0142em obdarzy\u0142 swojego Florestana \u201eniewokaln\u0105\u201d tonacj\u0105 As-dur \u2013 kojarzon\u0105 z lochem, zgnilizn\u0105 i spokojn\u0105 rezygnacj\u0105 \u2013 podobnie jak re\u017cyser Werner Herzog z rozmys\u0142em powi\u0105za\u0142 Stroszka, ulicznego grajka, kt\u00f3ry wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cycia sp\u0119dzi\u0142 w wi\u0119zieniu, z d\u017awi\u0119kami Beethovenowskiej Sonaty As-dur op. 110. Pozwala doceni\u0107 kunszt muzyk\u00f3w, kt\u00f3rzy \u015bwiadomie b\u0105d\u017a instynktownie w\u0142\u0105czaj\u0105 si\u0119 w gr\u0119 materia\u0142em tonalnym w utworach Wagnera, Bart\u00f3ka albo Ryszarda Straussa. U\u0142atwia analiz\u0119 aury brzmieniowej w dzie\u0142ach niekt\u00f3rych kompozytor\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych, kt\u00f3rzy odeszli wprawdzie od systemu dur-moll, nie rezygnuj\u0105 jednak z odniesie\u0144 tonalnych \u2013 dla przyk\u0142adu wystarczy przywo\u0142a\u0107 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Paw\u0142a Szyma\u0144skiego.<\/p>\n Wybrali\u015bmy si\u0119 kolacj\u0119 ze znajomym instrumentalist\u0105, kt\u00f3ry podobnie jak ja nie mo\u017ce si\u0119 nadziwi\u0107, \u017ce sztuczny podzia\u0142 na muzyk\u0119 tonaln\u0105 i muzyk\u0119 modaln\u0105 zakorzeni\u0142 si\u0119 tak g\u0142\u0119boko w dzisiejszym sposobie my\u015blenia o naszej najulubie\u0144szej ze sztuk. Racz\u0105c si\u0119 domowym winem z karafki i rw\u0105c na kawa\u0142ki roz\u0142o\u017cyst\u0105 pizz\u0119, gderali\u015bmy, \u017ce jedno drugiego nie wyklucza, cho\u0107 w systemach harmonicznych melodia zasadniczo wynika ze struktury wsp\u00f3\u0142brzmie\u0144, w modalnych za\u015b ewentualne wsp\u00f3\u0142brzmienia wynikaj\u0105 z ruchu melodycznego. M\u0105drzyli\u015bmy si\u0119 bez opami\u0119tania, przechwalali\u015bmy wybitnym s\u0142uchem, znajomo\u015bci\u0105 symboliki tonacji, umiej\u0119tno\u015bci\u0105 analizy akord\u00f3w i rozr\u00f3\u017cniania mikrointerwa\u0142\u00f3w, jakich na \u017cadnej klawiaturze nie u\u015bwiadczysz. Kiedy ego nap\u0119cznia\u0142o nam ju\u017c do rozmiar\u00f3w balonu na ogrzane powietrze, zn\u00f3w nasz\u0142y mnie w\u0105tpliwo\u015bci.<\/p>\n A je\u015bli dawni teoretycy istotnie dorobili ideologi\u0119 do tych wszystkich Fis-dur\u00f3w i dis-molli, a my\u015bmy si\u0119 dali zasugerowa\u0107? Zgarn\u0119\u0142am z talerza ostatnie okruszki i spyta\u0142am koleg\u0119 znienacka, jak\u0105 przypisa\u0142by mi tonacj\u0119. D-moll, odpar\u0142 bez wahania.<\/p>\n Sceptyczna cz\u0119\u015b\u0107 mojej natury nie dawa\u0142a za wygran\u0105. \u201eTerefere, zna ci\u0119 nie od dzi\u015b i poszed\u0142 po linii najmniejszego oporu. Czyta twoje teksty, wie, \u017ce masz sk\u0142onno\u015b\u0107 do nostalgii i melancholii, to co mia\u0142 powiedzie\u0107? D-moll, sm\u0119tna, mi\u0119kka \u017ce\u0144ska tonacja, piek\u0142o, chandra, \u015bmier\u0107, te rzeczy. Nic szczeg\u00f3lnego\u201d.<\/p>\n S\u0119k w tym, \u017ce d-moll idealnie \u201esiedzi\u201d w skali mojego g\u0142osu, naturalnie wchodzi w wi\u0119zad\u0142a, zaciera r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy \u015bpiewem a mow\u0105. Niech sobie b\u0119dzie najsmutniejsz\u0105 tonacj\u0105 \u015bwiata, ale do mnie pasuje, nie mniej ni\u017c do lutni, gitary i skrzypiec. M\u00f3wi o mnie wszystko, jak Fis-dur o Sinobrodym.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Nied\u0142ugo maj\u00f3wka, wi\u0119c wracamy do naszych baran\u00f3w, czyli nieko\u0144cz\u0105cych si\u0119 rozwa\u017ca\u0144 o emocjonalnym nacechowaniu poszczeg\u00f3lnych tonacji. Bombardowani z jednej strony spiskow\u0105 teori\u0105 szata\u0144skiego stroju 440 Hz, z drugiej za\u015b kategorycznymi stwierdzeniami, jakoby ludzie obdarzeni s\u0142uchem relatywnym nie s\u0142yszeli r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy tonacjami, dop\u00f3ki kompozytor nie zaskoczy ich jakim\u015b przesuni\u0119ciem modulacyjnym, coraz cz\u0119\u015bciej ulegamy pokusie w\u0142o\u017cenia ca\u0142ej … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-475","6":"format-standard","7":"category-prasowka"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/475","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=475"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/475\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5592,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/475\/revisions\/5592"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=475"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=475"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=475"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/04\/Schubart_leben_und_gesinnungen_1791.jpg\")
<\/a><\/p>\n