{"id":4829,"date":"2020-05-23T22:52:25","date_gmt":"2020-05-23T20:52:25","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=4829"},"modified":"2020-05-25T20:00:55","modified_gmt":"2020-05-25T18:00:55","slug":"czekajac-na-uwolnienie-florestana","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=4829","title":{"rendered":"Czekaj\u0105c na uwolnienie Florestana"},"content":{"rendered":"

Mimo \u017ce w minionych latach odwiedzi\u0142am Wiede\u0144 kilkakrotnie, do Staatsoper jako\u015b mi si\u0119 nie \u015bpieszy\u0142o. Ostatnio dzia\u0142o si\u0119 tam nie najlepiej: w 2010 roku dyrekcj\u0119 teatru obj\u0105\u0142 Dominique Meyer, francuski ekonomista i mened\u017cer, kt\u00f3ry w przesz\u0142o\u015bci otar\u0142 si\u0119 tak\u017ce o polityk\u0119, piastuj\u0105c wysokie stanowiska w Ministerstwie Gospodarki i Finans\u00f3w oraz w Ministerstwie Kultury Francji. Do Wiednia zjecha\u0142 wprost z Pary\u017ca, gdzie przez jedena\u015bcie sezon\u00f3w by\u0142 dyrektorem Th\u00e9\u00e2tre des Champs-\u00c9lys\u00e9es. Przez pierwsze cztery lata rz\u0105dzi\u0142 Oper\u0105 Wiede\u0144sk\u0105 wraz z austriackim dyrygentem Franzem Welserem-M\u00f6stem, kt\u00f3ry przej\u0105\u0142 dyrekcj\u0119 artystyczn\u0105 bezpo\u015brednio po Seijim Ozawie. Wsp\u00f3\u0142praca, ogl\u0119dnie rzecz ujmuj\u0105c, uk\u0142ada\u0142a si\u0119 niezbyt dobrze. W 2014 roku Welser-M\u00f6st z\u0142o\u017cy\u0142 rezygnacj\u0119 ze skutkiem natychmiastowym, i to na pocz\u0105tku sezonu. Panowie nie dogadali si\u0119 w kwestiach fundamentalnych, dotycz\u0105cych przede wszystkim doboru solist\u00f3w oraz metod pracy z orkiestr\u0105. Przez sze\u015b\u0107 lat zesp\u00f3\u0142 dzia\u0142a\u0142 bez formalnego kierownika muzycznego, a poziom wiede\u0144skich produkcji systematycznie spada\u0142, co ostatecznie doprowadzi\u0142o do rozwi\u0105zania kontraktu z Meyerem. W grudniu 2016 roku zapad\u0142a decyzja o mianowaniu dyrektorem Staatsoper r\u00f3wnie kontrowersyjnego mened\u017cera Bogdana Ro\u0161\u010dicia, kt\u00f3ry formalnie przejmie stery we wrze\u015bniu, do sp\u00f3\u0142ki ze Szwajcarem Philippem Jordanem, nowym dyrektorem artystycznym. <\/span><\/p>\n

Co z tego wyniknie, by\u0107 mo\u017ce przekonamy si\u0119 ju\u017c tej jesieni – o ile teatr ruszy bez przeszk\u00f3d, a nam uda si\u0119 dotrze\u0107 do Wiednia. W bezpowrotnie ju\u017c minionym sezonie przepad\u0142y planowane na kwiecie\u0144 i maj spektakle Fidelia <\/em>w legendarnej inscenizacji Ottona Schenka. Tak w\u0142a\u015bnie chcia\u0142am zacz\u0105\u0107 tegoroczn\u0105 maj\u00f3wk\u0119 – od wyprawy do swoistego muzeum re\u017cyserii operowej, na ukochane dzie\u0142o Beethovena w uj\u0119ciu jednego z moich najulubie\u0144szych mistrz\u00f3w XX-wiecznego teatru. Nic z tego nie wysz\u0142o, wi\u0119c w zamian opowiem Pa\u0144stwu histori\u0119 Staatsoper.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Gmach wiede\u0144skiego Hof-Operntheater w 1886 roku. Fot. \u00d6sterreichischen Nationalbibliothek<\/span><\/p>\n

\u201eErste Haus am Ring”, czyli pierwszy budynek na Ringu – jeden z g\u0142\u00f3wnych cel\u00f3w zagranicznych wycieczek polskich operoman\u00f3w i w ich opinii wzorzec mieszcza\u0144skiego przepychu – jest dzi\u015b bodaj najdost\u0119pniejsz\u0105 scen\u0105 Europy. Przed pandemi\u0105 wej\u015bci\u00f3wki kosztowa\u0142y niewiele wi\u0119cej ni\u017c fili\u017canka dobrej kawy, a z miejsc stoj\u0105cych mo\u017cna by\u0142o korzysta\u0107 na wszystkich poziomach widowni. Za to biuro prasowe – zapewne za spraw\u0105 dotychczasowego dyrektora – robi\u0142o ceregiele jak w Pary\u017cu: nie dlatego, by odm\u00f3wi\u0107 akredytacji, lecz po to, \u017ceby dyskretnie da\u0107 do zrozumienia, kto tu rz\u0105dzi. Pod tym wzgl\u0119dem wpisywa\u0142o si\u0119 idealnie w ponadstuletni\u0105 tradycj\u0119 teatru, za kt\u00f3rym od momentu otwarcia ci\u0105gn\u0119\u0142a si\u0119 niepochlebna fama miejsca rozrywki dla b\u0142\u0119kitnokrwistej arystokracji, bezlito\u015bnie wyszydzanego przez liberaln\u0105 bur\u017cuazj\u0119, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rej rekrutowa\u0142o si\u0119 wielu najszczerszych wielbicieli formy operowej.\u00a0<\/span><\/p>\n

Wszystko przez Najja\u015bniejszego Pana – tego samego, kt\u00f3rego obraz obsrywa\u0142y p\u00f3\u017aniej muchy i dlatego trzeba go by\u0142o wynie\u015b\u0107 na strych. To jednak dzia\u0142o si\u0119 ju\u017c podczas wojny \u015bwiatowej opisanej przez Jaroslava Haszka. W 1857 roku Franciszek J\u00f3zef mia\u0142 zaledwie 27 lat, kocha\u0142 Wiede\u0144, muzyk\u0119 i inne sztuki pi\u0119kne, postanowi\u0142 wi\u0119c opasa\u0107 \u015br\u00f3dmie\u015bcie wielkim bulwarem, a po\u015brodku tego za\u0142o\u017cenia wystawi\u0107 budynek nowej opery. W grudniu wystosowa\u0142 list do Ministerstwa Spraw Wewn\u0119trznych, w kt\u00f3rym potwierdzi\u0142 wol\u0119 zorganizowania w tym celu mi\u0119dzynarodowego konkursu architektonicznego. Wygrali dwaj Austriacy: urodzony w Budapeszcie August Sicard von Sicardsburg i odrobin\u0119 od niego starszy wiede\u0144czyk Eduard van der N\u00fcll. Gmach, zaprojektowany w stylu neorenesansowym, mia\u0142 powsta\u0107 w bezpo\u015brednim s\u0105siedztwie dawnego teatru operowego przy K\u00e4rntnertore. Budow\u0119, sfinansowan\u0105 przez Wiener Stadterweiterungsfonds, za\u0142o\u017cony rok p\u00f3\u017aniej fundusz ekspansji miejskiej, rozpocz\u0119to w roku 1863. Prace trwa\u0142y sze\u015b\u0107 lat: do konstrukcji nowej budowli wykorzystano najprzedniejsze z dost\u0119pnych materia\u0142\u00f3w – mi\u0119dzy innymi wapienie z W\u00f6llersdorfu, S\u00f3sk\u00fat i bawarskiego Kelheim, bazalty z kamienio\u0142om\u00f3w w Kaisersteinbruch oraz najrozmaitsze odmiany marmur\u00f3w. Niestety, jeszcze przed rozpocz\u0119ciem prac kto\u015b podj\u0105\u0142 niefortunn\u0105 decyzj\u0119 o podniesieniu poziomu ulicy Ringstrasse o blisko metr, co pot\u0119\u017cnie zaburzy\u0142o proporcje i tak niezbyt urodziwego gmaszyska. Wiede\u0144czycy ochrzcili go mianem „versunkene Kiste”, czyli zatopionej skrzyni – ten przydomek mia\u0142 zreszt\u0105 podw\u00f3jne dno, bo „Kiste” oznacza te\u017c kufer pe\u0142en skarb\u00f3w, zmarnowanych zdaniem z\u0142o\u015bliwc\u00f3w na to gargantuiczne przedsi\u0119wzi\u0119cie. Jeszcze okrutniejsi szydercy nazywali now\u0105 oper\u0119 \u201eK\u00f6niggr\u00e4tz der Baukunst\u201c – od niemieckiej nazwy miejsca nies\u0142awnej bitwy pod Sadow\u0105, gdzie Austriacy dostali ci\u0119\u017ckiego \u0142upnia od Prusak\u00f3w w lipcu 1866 roku.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Otwarcie nowego teatru przedstawieniem Don Giovanniego <\/em>na akwareli z epoki. Fot. \u00d6sterreichischen Nationalbibliothek<\/span><\/p>\n

Obydwaj architekci nie doczekali inauguracji Hof-Operntheater. Przyt\u0142oczony ogromem krytyki Sicard von Sicardsburg pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo, van der N\u00fcll – i tak ciepi\u0105cy na gru\u017alic\u0119 – zmar\u0142 wkr\u00f3tce potem na zawa\u0142 serca. Otwarcie wyszydzonej budowli odby\u0142o si\u0119 ostatecznie 25 maja 1869 roku, przedstawieniem Mozartowskiego Don Giovanniego<\/em>, obserwowanym z lo\u017cy cesarskiej przez Franciszka J\u00f3zefa i jego pi\u0119kn\u0105 \u017con\u0119 Sissi. Z biegiem lat wiede\u0144czycy pogodzili si\u0119 ze szkaradnym wygl\u0105dem nowej opery, udobruchani znakomitym poziomem muzycznym spektakli, za kt\u00f3ry odpowiadali kolejni znakomici szefowie artystyczni – mi\u0119dzy innymi Johann von Herbeck, Wilhelm Jahn, przede wszystkim za\u015b Gustav Mahler, kt\u00f3ry otworzy\u0142 pierwszy etap \u015bwietno\u015bci Staatsoper w latach 1897-1907. To wtedy ozdob\u0105 wiede\u0144skiej sceny by\u0142y dwie ol\u015bniewaj\u0105ce sopranistki: zaprawiona w wagnerowskich bojach Anna von Mildenburg i zachwycaj\u0105ca nieskaziteln\u0105 technik\u0105 koloraturow\u0105 Selma Kurz.<\/p>\n

Ponure czasy Opery Wiede\u0144skiej nasta\u0142y w 1938 roku, po aneksji Federalnego Pa\u0144stwa Austriackiego przez III Rzesz\u0119. Ostatni spektakl przed zako\u0144czeniem II wojny \u015bwiatowej odby\u0142 si\u0119 30 czerwca 1944 – jak na ironi\u0119, by\u0142 to Zmierzch bog\u00f3w<\/em>, pod batut\u0105 tego samego Hansa Knappertsbuscha, kt\u00f3ry poprowadzi\u0142 pierwsz\u0105 premier\u0119 po Anschlussie Austrii. Niespe\u0142na rok p\u00f3\u017aniej, 1 maja 1945 roku, gmach pad\u0142 ofiar\u0105 nalotu bombowego – wymierzonego sk\u0105din\u0105d w ca\u0142kiem inny cel: po\u0142o\u017con\u0105 na drugim brzegu Dunaju rafineri\u0119 w dzielnicy Floridsdorf. Teatr pali\u0142 si\u0119 dwa dni. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 zespo\u0142u wznowiono po wojnie w pobliskim Theater an der Wien, cz\u0119\u015b\u0107 kolejnych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 przenosz\u0105c do gmachu Volksoper. Odbudow\u0119 gmachu Staatsoper zarz\u0105dzi\u0142 kanclerz Leopold Figl: zn\u00f3w rozpisano konkurs, kt\u00f3rego zwyci\u0119zc\u0105 zosta\u0142 Erich Boltenstern, austriacki modernista, ucze\u0144 wspomnianego ju\u017c na tych \u0142amach Hansa Poelziga. Odbudowana Staatsoper wznowi\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 na mocy austriackiego traktatu pa\u0144stwowego – umowy podpisanej w maju 1955 roku przez Austri\u0119, ZSRR, Wielk\u0105 Brytani\u0119, Francj\u0119 i Stany Zjednoczone. W listopadzie tego samego roku rozbrzmia\u0142y pierwsze d\u017awi\u0119ki Fidelia: <\/em>pod batut\u0105 Karla B\u00f6hma, z Marth\u0105 M\u00f6dl jako Leonor\u0105 i Antonem Dermot\u0105 w partii Florestana. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Scena z Fidelia<\/em> w inscenizacji Ottona Schenka. Fot. Michael P\u00f6hn<\/p>\n

Ten niezwyk\u0142y spektakl w re\u017cyserii Heinza Tietjena zosta\u0142 zarejestrowany na \u017cywo i p\u00f3\u017aniej wielokrotnie trafia\u0142 na rozmaite no\u015bniki – w 2010 roku wyda\u0142a go firma Orfeo, na dw\u00f3ch p\u0142ytach CD. Fidelio <\/em>w inscenizacji Schenka ukaza\u0142 si\u0119 na p\u0142ycie DVD wytw\u00f3rni Deutsche Grammophon w roku 2006 – z zapisem przedstawienia z 1978, z udzia\u0142em mi\u0119dzy innymi Gunduli Janowitz i Ren\u00e9go Kollo, pod dyrekcj\u0105 Leonarda Bernsteina.<\/p>\n

„Moim” spektaklem mia\u0142 dyrygowa\u0107 \u00c1d\u00e1m Fischer. Leonor\u0119 mia\u0142a \u015bpiewa\u0107 Simone Schneider, Florestana – Andreas Schager. Nie wiem, czy by\u0142oby tak pi\u0119knie pod wzgl\u0119dem muzycznym, jak w rejestracji sprzed przesz\u0142o czterdziestu lat. Wiem, \u017ce zetkni\u0119cie na \u017cywo z teatrem Schenka zrobi\u0142oby na mnie piorunuj\u0105ce wra\u017cenie. Austriacki re\u017cyser wci\u0105\u017c jest w\u015br\u00f3d nas. Miejmy nadziej\u0119, \u017ce do\u017cyje wskrzeszenia Staatsoper po st\u0142umieniu pandemii. Miejmy nadziej\u0119, \u017ce wiede\u0144ski teatr podniesie si\u0119 z tego kryzysu mocniejszy i wspanialszy ni\u017c za w\u0105tpliwych rz\u0105d\u00f3w Meyera. <\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mimo \u017ce w minionych latach odwiedzi\u0142am Wiede\u0144 kilkakrotnie, do Staatsoper jako\u015b mi si\u0119 nie \u015bpieszy\u0142o. Ostatnio dzia\u0142o si\u0119 tam nie najlepiej: w 2010 roku dyrekcj\u0119 teatru obj\u0105\u0142 Dominique Meyer, francuski ekonomista i mened\u017cer, kt\u00f3ry w przesz\u0142o\u015bci otar\u0142 si\u0119 tak\u017ce o polityk\u0119, piastuj\u0105c wysokie stanowiska w Ministerstwie Gospodarki i Finans\u00f3w oraz w Ministerstwie Kultury Francji. Do … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-4829","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4829","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4829"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4829\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4846,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4829\/revisions\/4846"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4829"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4829"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4829"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}