{"id":4885,"date":"2020-06-09T22:02:55","date_gmt":"2020-06-09T20:02:55","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=4885"},"modified":"2020-06-09T22:02:55","modified_gmt":"2020-06-09T20:02:55","slug":"glos-ponad-czasem-i-przestrzenia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=4885","title":{"rendered":"G\u0142os ponad czasem i przestrzeni\u0105"},"content":{"rendered":"

Relacje polsko-rosyjskie nigdy nie by\u0142y \u0142atwe, nawet w operze. W 1866 roku, po jednym ze spektakli \u017bycia za cara <\/em>– gdzie prosty ch\u0142op Susanin wyprowadza polsk\u0105 armi\u0119 w pole, a \u015bci\u015blej w bagno – w Moskwie rozp\u0119ta\u0142y si\u0119 demonstracje: na wie\u015b\u0107, \u017ce w \u015bledztwie po nieudanym zamachu na cara Aleksandra II pojawi\u0142 si\u0119 w\u0105tek polski. Ofiar\u0105 p\u00f3\u017aniejszych represji pad\u0142 mi\u0119dzy innymi Boles\u0142aw Szostakowicz, powstaniec styczniowy i dziadek kompozytora Dymitra. Aresztowany pod zarzutem wsp\u00f3\u0142udzia\u0142u w spisku, przesiedzia\u0142 prawie p\u00f3\u0142 roku w Twierdzy Pietropaw\u0142owskiej w Petersburgu, po czym dosta\u0142 wyrok ci\u0119\u017ckich rob\u00f3t, zamieniony ostatecznie na wieczyste zes\u0142anie na Sybir. Ta sama opera Glinki (kt\u00f3ra do tej pory nie doczeka\u0142a si\u0119 wystawienia w Polsce) w 1940 roku z propagandowych wzgl\u0119d\u00f3w trafi\u0142a na scen\u0119 berli\u0144skiej Staatsoper – w ramach „wsp\u00f3\u0142pracy kulturalnej” po ratyfikowaniu paktu Ribbentrop-Mo\u0142otow. Od tamtej pory niewiele si\u0119 zmieni\u0142o. W 2010 roku, przed premier\u0105 Borysa Godunowa <\/em>w Operze Wroc\u0142awskiej, dziennikarze lokalnych medi\u00f3w dyskretnie podpytywali historyk\u00f3w o rosyjski nacjonalizm, wsp\u00f3\u0142czesnych kontynuator\u00f3w my\u015bli Niko\u0142aja Karamzina i szanse „dogadania si\u0119” z k\u0142opotliwymi s\u0105siadami.<\/p>\n

Zadziwiaj\u0105ce, \u017ce na naszych scenach regularnie go\u015bci tylko tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Czajkowskiego, kt\u00f3ry Polak\u00f3w nie znosi\u0142 z ca\u0142ego serca. Na pr\u00f3\u017cno za\u015b na nich szuka\u0107 genialnych dzie\u0142 Rimskiego-Korsakowa, kt\u00f3ry by\u0142 szczerym i autentycznym polonofilem. Do tego stopnia, \u017ce u schy\u0142ku \u017cycia postanowi\u0142 skomponowa\u0107 oper\u0119 na tematy polskie, ale nareszcie woln\u0105 od podtekst\u00f3w politycznych, bez Maryn, \u0141\u017cedymitr\u00f3w i wra\u017cych najazd\u00f3w na Ru\u015b. Oper\u0119, kt\u00f3r\u0105 nareszcie da\u0142oby si\u0119 wystawia\u0107 i w polskich, i w rosyjskich teatrach. Szlachetny zamys\u0142 zaowocowa\u0142 jednym z najbardziej nieudanych utwor\u00f3w w dorobku Rimskiego-Korsakowa. Wszystko posz\u0142o nie tak. Kompozytor zam\u00f3wi\u0142 libretto u swojego ucznia Ilii Tumieniewa, kt\u00f3ry biedzi\u0142 si\u0119 nad nim trzy lata i wysma\u017cy\u0142 straszliwego gniota, opartego rzekomo na motywach jednej z ballad Mickiewicza, w rzeczywisto\u015bci posklejanego ze scen podpatrzonych i zas\u0142yszanych w innych operach, nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c Moniuszkowskiej Halki<\/em>. Kompozytor okrasi\u0142 to wszystko nawi\u0105zaniami do polskiego folkloru i muzyki ukochanego Fryderyka Chopina, kt\u00f3rego pami\u0119ci zadedykowa\u0142 zreszt\u0105 swoje czteroaktowe dzie\u0142o.\u00a0Petersburska prapremiera Pana Wojewody <\/em>sko\u0144czy\u0142a si\u0119 tak zwanym umiarkowanym sukcesem – dzie\u0142o zesz\u0142o z afisza po zaledwie o\u015bmiu przedstawieniach. Nie lepiej powiod\u0142o si\u0119 w Warszawie, r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce wydarzenia rewolucji 1905 roku w Kr\u00f3lestwie Polskim nieszczeg\u00f3lnie sprzyja\u0142y pojednaniu mi\u0119dzy narodami. Troch\u0119 cieplej przyj\u0119to Wojewod\u0119 <\/em>w Moskwie, by\u0107 mo\u017ce ze wzgl\u0119du na kierownictwo muzyczne Sergiusza Rachmaninowa oraz znakomit\u0105 obsad\u0119, w kt\u00f3rej znalaz\u0142a si\u0119 tak\u017ce Natalia Jermolenko-Ju\u017cyna w partii bogatej wdowy Jadwigi Zapolskiej – m\u0142odziutka, zaledwie dwudziestoczteroletnia sopranistka z Kijowa, kt\u00f3ra pi\u0119\u0107 lat wcze\u015bniej zadebiutowa\u0142a na rodzimej scenie jako Liza w Damie pikowej<\/em> Czajkowskiego.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Natalia Jermolenko-Ju\u017cyna z m\u0119\u017cem Dawidem.<\/p>\n

Naprawd\u0119 nazywa\u0142a si\u0119 P\u0142ugowska, \u015bpiewu uczy\u0142a si\u0119 w Rosji, we W\u0142oszech i Francji. W Pary\u017cu bra\u0142a lekcje u Paula Vidala, kompozytora, dyrygenta i korepetytora solist\u00f3w w Th\u00e9\u00e2tre National de l’Op\u00e9ra, gdzie przygotowa\u0142 mi\u0119dzy innymi prapremierow\u0105 obsad\u0119 Gwendoliny <\/em>Chabriera. Od debiutu w 1900 roku – ju\u017c pod pseudonimem Jermolenko – kariera Natalii toczy\u0142a si\u0119 b\u0142yskawicznie. Jej niezwyk\u0142y talent odkry\u0142 Aleksiej Cereteli, gruzi\u0144ski artystokrata, syn Akakiego, ojca wsp\u00f3\u0142czesnego j\u0119zyka literackiego Gruzin\u00f3w i wybitnego dzia\u0142acza ruchu narodowowyzwole\u0144czego. Cereteli, z wykszta\u0142cenia in\u017cynier, by\u0142 zapalonym mi\u0142o\u015bnikiem opery: w 1896 roku stworzy\u0142 w\u0142asn\u0105 trup\u0119 w Charkowie, wkr\u00f3tce potem przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Petersburga, gdzie jego „Nowyj Tieatr” okaza\u0142 si\u0119 powa\u017cn\u0105 konkurencj\u0105 dla presti\u017cowego Teatru Maryjskiego. M\u0142oda \u015bpiewaczka szybko jednak trafi\u0142a i na t\u0119 scen\u0119 – ju\u017c w 1903 roku zebra\u0142a rz\u0119siste brawa jako Gudruna w Zmierzchu bog\u00f3w<\/em>. Dwa lata p\u00f3\u017aniej zosta\u0142a solistk\u0105 moskiewskiego Teatru Bolszoj; tam w\u0142a\u015bnie pozna\u0142a swojego przysz\u0142ego m\u0119\u017ca, Dawida Ju\u017cyna, tenora o greckich korzeniach, kt\u00f3rego prawdziwe nazwisko brzmia\u0142o Pisit’ko. Doda\u0142a m\u0119\u017cowski pseudonim do w\u0142asnego i odt\u0105d wyst\u0119powa\u0142a jako Jermolenko-Ju\u017cyna.<\/p>\n

W roku 1908 oboje z m\u0119\u017cem zrezygnowali z wyst\u0119p\u00f3w w Bolszoj i zwi\u0105zali si\u0119 na dwa sezony z pr\u0119\u017cn\u0105 Oper\u0105 Prywatn\u0105 Siergieja Zimina – moskiewsk\u0105 trup\u0105, kt\u00f3ra da\u0142a mi\u0119dzy innymi prapremier\u0119 Z\u0142otego kogucika <\/em>Rimskiego-Korsakowa i rosyjskie premiery \u015apiewak\u00f3w norymberskich <\/em>Wagnera, Dziewczyny ze Z\u0142otego Zachodu<\/em> Pucciniego oraz Iris <\/em>Mascagniego. W tym samym czasie Natalia rozpocz\u0119\u0142a wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Diagilewem i w ramach „sezonu rosyjskiego” w Pary\u017cu wyst\u0105pi\u0142a jako Maryna w owacyjnie przyj\u0119tym Borysie Godunowie <\/em>z udzia\u0142em Fiodora Szalapina. W 1910 roku ponownie podpisa\u0142a kontrakt z Maryjskim, gdzie najwi\u0119ksze triumfy \u015bwi\u0119ci\u0142a w operach Wagnera (Wenus, Elza, Zyglinda i Brunhilda), Verdiego (Aida i Violetta) oraz w dzie\u0142ach kompozytor\u00f3w rosyjskich (Marfa w Carskiej narzeczonej<\/em> Rimskiego-Korsakowa, Tamara w Demonie <\/em>Rubinsteina, fenomenalna Jaros\u0142awna w Kniaziu Igorze <\/em>Borodina i Judyta w operze Sierowa). \u015apiewa\u0142a te\u017c partie mezzosopranowe, opr\u00f3cz wspomnianej Maryny mi\u0119dzy innymi Marf\u0119 w Chowa\u0144szczy\u017anie <\/em>Musorgskiego i tytu\u0142ow\u0105 Carmen w operze Bizeta.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Jako Jaros\u0142awna w Kniaziu Igorze. <\/em><\/p>\n

Po wojnie i rewolucji do\u015b\u0107 g\u0142adko wpisa\u0142a si\u0119 w now\u0105 sytuacj\u0119 polityczn\u0105: zosta\u0142a w zespole Maryjskiego po upa\u0144stwowieniu teatru i przekazaniu go w gesti\u0119 Ludowego Komisariatu O\u015bwiaty, cz\u0119sto bra\u0142a te\u017c udzia\u0142 w koncertach dla \u017co\u0142nierzy Armii Czerwonej. W\u0142adze zagwarantowa\u0142y jej spor\u0105 swobod\u0119 artystyczn\u0105 – Jermolenko-Ju\u017cyna by\u0142a sta\u0142ym go\u015bciem na scenie Covent Garden, wyst\u0119powa\u0142a te\u017c w Niemczech, W\u0142oszech, Hiszpanii i Stanach Zjednoczonych. Jej \u017cycie zmieni\u0142o si\u0119 radykalnie po \u015bmierci ukochanego m\u0119\u017ca w 1923 roku. Owdowia\u0142a Natalia przeprowadzi\u0142a si\u0119 do Pary\u017ca i odnowi\u0142a star\u0105 znajomo\u015b\u0107 z Ceretelim, kt\u00f3ry po kilku powojennych latach w Barcelonie za\u0142o\u017cy\u0142 kolejn\u0105 trup\u0119 w stolicy Francji, a w 1929 roku po\u0142\u0105czy\u0142 j\u0105 z Oper\u0105 Rosyjsk\u0105 Marii Kuzniecowej, tworz\u0105c zesp\u00f3\u0142 Grand Op\u00e9ra russe \u00e0 Paris. Wiek zrobi\u0142 jednak swoje. Jermolenko-Ju\u017cyna pojawia\u0142a si\u0119 na scenie sporadycznie, wreszcie ca\u0142kiem usun\u0119\u0142a si\u0119 w cie\u0144. Zmar\u0142a najprawdopodobniej w Pary\u017cu, albo jeszcze przed wojn\u0105, w 1937, albo – wed\u0142ug niekt\u00f3rych \u017ar\u00f3de\u0142 – dopiero w 1948 roku.<\/p>\n

W latach \u015bwietno\u015bci uchodzi\u0142a za jeden z najwspanialszych sopran\u00f3w dramatycznych epoki. Obdarzona du\u017cym g\u0142osem o bardzo szerokiej skali, imponowa\u0142a zw\u0142aszcza w partiach wagnerowskich. Jej najwi\u0119kszym atutem by\u0142a jednak ol\u015bniewaj\u0105ca technika, kt\u00f3ra w po\u0142\u0105czeniu z dyscyplin\u0105 i kultur\u0105 \u015bpiewu pozwoli\u0142a jej stworzy\u0107 kilka kreacji wybitnych i pewnym sensie wyprzedzaj\u0105cych estetyk\u0119 czasu. By\u0107 mo\u017ce dlatego niekt\u00f3rzy krytycy sarkali, \u017ce jej heroinom nie dostaje wyrazu artystycznego. Z drugiej jednak strony potrafi\u0142a wywrze\u0107 piorunuj\u0105ce wra\u017cenie na prawdziwych indywidualistach \u00f3wczesnej sceny rosyjskiej – mi\u0119dzy innymi Odzie S\u0142obodskiej, pami\u0119tnej Mawrze z paryskiej prapremiery jednoakt\u00f3wki Strawi\u0144skiego w 1922 roku, pod batut\u0105 Grzegorza Fitelberga. G\u0142os Jermolenko-Ju\u017cyny, z\u0142ocisty i no\u015bny, z idealnie kontrolowanym wibratem, brzmi zdumiewaj\u0105co nowocze\u015bnie nawet w nagraniach sprzed ponad stu lat. Nowocze\u015bnie, a przy tym bezczasowo, jakby zawis\u0142 w oczekiwaniu: Jaros\u0142awny na powr\u00f3t Igora, Marfy na opami\u0119tanie Andrzeja Chowa\u0144skiego, wdowy Zapolskiej – na mi\u0142o\u015b\u0107 Pana Wojewody. Mo\u017ce doczeka si\u0119 kiedy\u015b w za\u015bwiatach na zainteresowanie polskich teatr\u00f3w tym repertuarem.<\/p>\n