{"id":4910,"date":"2020-06-17T01:36:33","date_gmt":"2020-06-16T23:36:33","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=4910"},"modified":"2020-06-17T02:01:48","modified_gmt":"2020-06-17T00:01:48","slug":"szalenstwo-wittelsbachow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=4910","title":{"rendered":"Szale\u0144stwo Wittelsbach\u00f3w"},"content":{"rendered":"

W\u0142a\u015bciwie to mia\u0142 by\u0107 powr\u00f3t, i to po stosunkowo nied\u0142ugiej nieobecno\u015bci. O Sprzedanej narzeczonej <\/em>w Bayerische Staatsoper donosi\u0142am Pa\u0144stwu nie dalej jak w styczniu. Na spacery po monachijskiej star\u00f3wce i leniwe pogaduszki przed spektaklem – w kt\u00f3rej\u015b z licznych restauracji albo piwiarni wok\u00f3\u0142 Max-Joseph-Platz – trzeba b\u0119dzie jeszcze troch\u0119 poczeka\u0107. Tymczasem wybierzmy si\u0119 w podr\u00f3\u017c w g\u0142\u0105b czasu, a \u015bci\u015blej do po\u0142owy XVII stulecia, kiedy pewna ksi\u0119\u017cniczka sabaudzka wysz\u0142a za m\u0105\u017c za Ferdynanda Mari\u0119 Wittelsbacha, kt\u00f3ry w 1651 roku, po \u015bmierci swojego ojca Maksymiliana I Bawarskiego, zosta\u0142 w\u0142adc\u0105 Kurf\u00fcrstentum Bayern – niezale\u017cnego, dziedzicznego elektoratu \u015awi\u0119tego Cesarstwa Rzymskiego ze stolic\u0105 i siedzib\u0105 dworu w Monachium.<\/p>\n

Urodzona w Turynie Henrietta Adelajda by\u0142a mocno skoligacona z francusk\u0105 rodzin\u0105 kr\u00f3lewsk\u0105. Jej matka Krystyna, regentka Sabaudii, by\u0142a c\u00f3rk\u0105 Henryka IV i jego drugiej \u017cony Marii Medycejskiej – a tym samym m\u0142odsz\u0105 siostr\u0105 Ludwika XIII. M\u0142odziutka ksi\u0119\u017cna Henrietta, w chwili obj\u0119cia elektoratu przez m\u0119\u017ca zaledwie pi\u0119tnastoletnia, mia\u0142a od pocz\u0105tku istotny wp\u0142yw na polityk\u0119 i rozw\u00f3j kultury w Bawarii. Wspierana przez matk\u0119, doprowadzi\u0142a do zawi\u0105zania sojuszu Francji z Bawari\u0105 przeciwko Austrii. W 1662 roku, kiedy na \u015bwiat przyszed\u0142 d\u0142ugo wyczekiwany nast\u0119pca, uszcz\u0119\u015bliwiony Ferdynand sprezentowa\u0142 Henrietcie teren pod przysz\u0142\u0105 rezydencj\u0119 – z niewielkim zameczkiem, kt\u00f3ry elektorska ma\u0142\u017conka nazwa\u0142a Nymphenburg i wkr\u00f3tce potem zleci\u0142a jego rozbudow\u0119 Agostino Barellemu. Sprowadzony z Bolonii architekt sporz\u0105dzi\u0142 te\u017c imponuj\u0105cy projekt ko\u015bcio\u0142a i klasztoru teatyn\u00f3w przy monachijskim Odeonsplatz, zrealizowany z inicjatywy Henrietty i nadzorowany przez samego ksi\u0119cia-elektora.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

K\u00f6nigliches Hof- und Nationaltheater<\/span> pod koniec lat 20. XIX wieku<\/p>\n

Zanim jednak przyst\u0105piono do obydwu tych inwestycji, kt\u00f3re do dzi\u015b uchodz\u0105 za per\u0142y architektury barokowej w Bawarii, ksi\u0119\u017cna wprowadzi\u0142a do miasta oper\u0119 w\u0142osk\u0105. Teatr dworski rozpocz\u0105\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 ju\u017c w 1653 roku, w dawnej Herkulessaal na terenie Residenz, czyli g\u0142\u00f3wnego pa\u0142acu Wittelsbach\u00f3w – premier\u0105 kantaty dramatycznej L’arpa festante<\/em> Giovanniego Battisty Maccioniego. Henrietta wyst\u0105pi\u0142a w prologu w alegorycznej roli Kobiecego Pi\u0119kna, przygotowana osobi\u015bcie przez kompozytora, kt\u00f3ry udziela\u0142 jej te\u017c lekcji gry na harfie. Kilka lat p\u00f3\u017aniej Ferdynand zainicjowa\u0142 oddzieln\u0105 oper\u0119 w dawnym spichlerzu przy Salvatorplatz, w kt\u00f3rym urz\u0105dzi\u0142 wspania\u0142\u0105 scen\u0119 barokow\u0105. Dopiero jego prawnuk, Maksymilian III J\u00f3zef, zarz\u0105dzi\u0142 budow\u0119 „teatro nuovo presso la residenza”: pod postaci\u0105 funkcjonuj\u0105cego po dzi\u015b dzie\u0144 rokokowego Cuvilli\u00e9s-Theater. W nowej operze dworskiej odby\u0142a si\u0119 mi\u0119dzy innymi prapremiera Mozartowskiego Idomenea<\/em>; w 1795 sal\u0119 przekszta\u0142cono w teatr publiczny. Po rozmaitych perturbacjach – o kt\u00f3rych ni\u017cej – Cuvilli\u00e9s-Theater wr\u00f3ci\u0142 do regularnej dzia\u0142alno\u015bci w 1856 roku, wystawiaj\u0105c te\u017c spektakle dramatyczne (w 1891 roku da\u0142 premier\u0119 Heddy Gabler <\/em>Ibsena). Zniszczony podczas II wojny \u015bwiatowej, ruszy\u0142 ponownie w 1958 roku – pozycj\u0119 pierwszorz\u0119dnej sceny operowej w Monachium straci\u0142 jednak przesz\u0142o sto lat wcze\u015bniej.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Plafon widowni Bayerische Staatsoper. Fot. Dorota Kozi\u0144ska<\/p>\n

Nowe porz\u0105dki zaprowadzi\u0142 Maksymilian IV J\u00f3zef z palaty\u0144skiej linii Wittelsbach\u00f3w, kt\u00f3ry obj\u0105\u0142 w\u0142adz\u0119 nad elektoratem w 1799, po prawie rocznej wojnie o sukcesj\u0119 bawarsk\u0105. Trzy lata p\u00f3\u017aniej rozkaza\u0142 zburzy\u0107 stary „Haberkasten”, czyli teatr w spichlerzu, i przeni\u00f3s\u0142 zesp\u00f3\u0142 dworski do Cuvilli\u00e9s-Theater, zmieniaj\u0105c jego nazw\u0119 na Churf\u00fcrstliches Hoftheater (Teatr Elektorski). Po ostatecznym rozpadzie \u015awi\u0119tego Cesarstwa Rzymskiego w 1806 roku zosta\u0142 pierwszym w\u0142adc\u0105 Kr\u00f3lestwa Bawarii, jako Maksymilian I Wittelsbach. W roku 1811 kaza\u0142 po\u0142o\u017cy\u0107 kamie\u0144 w\u0119gielny pod budow\u0119 nowego gmachu K\u00f6nigliches Hof- und Nationaltheater przy \u00f3wczesnym Marstallplatz – na wz\u00f3r paryskiego Th\u00e9\u00e2tre de l\u2019Od\u00e9on. Projekt powierzy\u0142 pieczy m\u0142odego niemieckiego architekta Karla von Fischera, kt\u00f3rego ju\u017c w 1808 roku mianowa\u0142 profesorem Kr\u00f3lewskiej Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Monachium. Scen\u0119 Cuvilli\u00e9s-Theater rozebrano i przekszta\u0142cono dotychczasow\u0105 oper\u0119 w zaplecze magazynowe nowego teatru. Prace sz\u0142y jak po grudzie: w 1813 roku budow\u0119 trzeba by\u0142o przerwa\u0107 z braku funduszy, cztery lata p\u00f3\u017aniej w nieuko\u0144czonym teatrze wybuch\u0142 po\u017car. Gmach ostatecznie otwarto dopiero w roku 1818, przedstawieniem Die Weihe <\/em>Ferdinanda Fr\u00e4nzla. Szcz\u0119\u015bcie trwa\u0142o kr\u00f3tko – teatr sp\u0142on\u0105\u0142 doszcz\u0119tnie 14 stycznia 1823 roku. Dzi\u0119ki ofiarno\u015bci monachijczyk\u00f3w niemal od razu przyst\u0105piono do odbudowy, a w\u0142a\u015bciwie konstrukcji nowego budynku, tym razem wed\u0142ug projektu Leona von Klenzego, kt\u00f3ry w wi\u0119kszo\u015bci swoich realizacji nawi\u0105zywa\u0142 do klasycznego stylu greckiego. To w\u0142a\u015bnie on przyozdobi\u0142 Teatr Narodowy portykiem wspartym na o\u015bmiu kolumnach korynckich, kt\u00f3ry dzisiejszym melomanom kojarzy si\u0119 jednoznacznie z wygl\u0105dem Bayerische Staatsoper. W tej postaci gmach funkcjonowa\u0142 niezmiennie a\u017c do II wojny \u015bwiatowej, je\u015bli nie liczy\u0107 rozbudowy sceny w 1925 roku. Zniszczony podczas alianckiego nalotu 3 pa\u017adziernika 1943 roku, wsta\u0142 z popio\u0142\u00f3w dopiero dwadzie\u015bcia lat p\u00f3\u017aniej – od 1958 pieczo\u0142owicie rekonstruowany od okiem Gerharda Graubnera, kt\u00f3ry skutecznie odtworzy\u0142 jego fenomenaln\u0105 akustyk\u0119, zwi\u0119kszaj\u0105c przy tym widowni\u0119 i scen\u0119 do rozmiar\u00f3w ust\u0119puj\u0105cych jedynie wn\u0119trzom Op\u00e9ra Bastille i warszawskiego TW-ON. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Scena z Don Carlosa <\/em>w re\u017cyserii J\u00fcrgena Rosego. Fot. Wilfried H\u00f6sl<\/p>\n

Lata muzycznej chwa\u0142y Opery w Monachium rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 za rz\u0105d\u00f3w szalonego Ludwika II Bawarskiego i trwaj\u0105 do dzi\u015b. To na tej scenie doczeka\u0142y si\u0119 swoich prapremier najwi\u0119ksze arcydzie\u0142a Wagnera sprzed otwarcia teatru w Bayreuth – Tristan i Izolda, \u015apiewacy norymberscy, Z\u0142oto Renu <\/em>i Walkiria –<\/em> a tak\u017ce zapomniane dzi\u015b Boginki<\/em>, kt\u00f3re ujrza\u0142y \u015bwiat\u0142o dzienne dopiero pi\u0119\u0107 lat po \u015bmierci kompozytora. Kierownictwo muzyczne zespo\u0142u sprawowali w tym czasie mi\u0119dzy innymi Hans von B\u00fclow i Hermann Levi, p\u00f3\u017aniejszy dyrygent Parsifala. <\/em>W ko\u0144cu XIX wieku nasta\u0142a z\u0142ota epoka rz\u0105d\u00f3w Ryszarda Straussa, tu\u017c przed Wielk\u0105 Wojn\u0105 i kr\u00f3tki czas po niej – Feliksa Mottla i Bruno Waltera. Do 1935 roku przez czterna\u015bcie sezon\u00f3w niepodzieln\u0105 w\u0142adz\u0119 sprawowa\u0142 Hans Knappertsbusch, w najczarniejszych latach III Rzeszy – Clemens Krauss, wielki promotor tw\u00f3rczo\u015bci Straussa, kt\u00f3ry poprowadzi\u0142 tutaj premiery jego Dnia pokoju <\/em>i Capriccia. <\/em>Po wojnie \u015bwieci\u0142y w Monachium mi\u0119dzy innymi gwiazdy Soltiego, Friscaya, Keilbertha i Mehty. To w Bayerische Staatsoper wszed\u0142 po raz pierwszy na scen\u0119 Ubu Kr\u00f3l <\/em>Pendereckiego – 8 lipca 1991 roku, w ramach M\u00fcnchner Opernfestspiele, w re\u017cyserii Augusta Everdinga, \u00f3wczesnego dyrektora generalnego teatru.<\/p>\n

Chcia\u0142am zjecha\u0107 do Monachium wprost z Wiednia, na star\u0105, licz\u0105c\u0105 ju\u017c osiemna\u015bcie lat inscenizacj\u0119 Don Carlosa, <\/em>w obsadzie gwiazdorskiej nawet jak na tutejsze warunki. Kolejne podej\u015bcie najwcze\u015bniej w przysz\u0142ym sezonie. Mo\u017ce uda si\u0119 dotrze\u0107 na nowy spektakl Ptak\u00f3w <\/em>Braunfelsa, kt\u00f3re zabrzmia\u0142y po raz pierwszy w\u0142a\u015bnie tutaj, dok\u0142adnie sto lat temu, pod batut\u0105 Waltera, z jego ulubion\u0105 Mari\u0105 Ivog\u00fcn w partii S\u0142owika? A mo\u017ce poczeka\u0107 do marca, \u017ceby si\u0119 przekona\u0107, co Barrie Kosky zrobi z Rosenkavalierem<\/em>? Lepiej nie snu\u0107 plan\u00f3w na zapas. Takie czasy nasta\u0142y, \u017ce warto wzi\u0105\u0107 przyk\u0142ad z Atosa: po\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 na wielkiej kanapie i poczeka\u0107, a\u017c ekwipunek sam do nas przyjdzie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W\u0142a\u015bciwie to mia\u0142 by\u0107 powr\u00f3t, i to po stosunkowo nied\u0142ugiej nieobecno\u015bci. O Sprzedanej narzeczonej w Bayerische Staatsoper donosi\u0142am Pa\u0144stwu nie dalej jak w styczniu. Na spacery po monachijskiej star\u00f3wce i leniwe pogaduszki przed spektaklem – w kt\u00f3rej\u015b z licznych restauracji albo piwiarni wok\u00f3\u0142 Max-Joseph-Platz – trzeba b\u0119dzie jeszcze troch\u0119 poczeka\u0107. Tymczasem wybierzmy si\u0119 w podr\u00f3\u017c … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["entry","post","publish","author-mangusta","post-4910","format-standard","category-wedrowki-operowe"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4910","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4910"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4910\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4928,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4910\/revisions\/4928"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4910"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4910"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4910"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}