{"id":498,"date":"2015-05-13T01:08:34","date_gmt":"2015-05-12T23:08:34","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=498"},"modified":"2015-05-13T10:47:22","modified_gmt":"2015-05-13T08:47:22","slug":"swiete-kaplony","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=498","title":{"rendered":"\u015awi\u0119te kap\u0142ony"},"content":{"rendered":"

„Bo s\u0105 niezdatni do ma\u0142\u017ce\u0144stwa, kt\u00f3rzy z \u0142ona matki takimi si\u0119 urodzili; i s\u0105 niezdatni do ma\u0142\u017ce\u0144stwa, kt\u00f3rych ludzie takimi uczynili; a s\u0105 i tacy bez\u017cenni, kt\u00f3rzy dla kr\u00f3lestwa niebieskiego sami zostali bez\u017cenni. Kto mo\u017ce poj\u0105\u0107, niech pojmuje!”. Tyle Ewangelia Mateusza (Mt 19, 11). Ten wpis po\u015bwi\u0119cimy niezdatnym do ma\u0142\u017ce\u0144stwa, kt\u00f3rych ludzie takimi uczynili: z konieczno\u015bci liturgicznej, na chwa\u0142\u0119 opery, z chciwo\u015bci, biedy albo g\u0142upoty. Warto bowiem pami\u0119ta\u0107, \u017ce za doczesn\u0105 s\u0142aw\u0119 b\u0105d\u017a kr\u00f3lestwo niebieskie garstki wybra\u0144c\u00f3w zap\u0142aci\u0142y dziesi\u0105tki tysi\u0119cy nieodwracalnie okaleczonych ch\u0142opc\u00f3w, z kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 umiera\u0142a jeszcze podczas zabiegu usuni\u0119cia j\u0105der – wskutek przedawkowania znieczulaj\u0105cych opiat\u00f3w lub udaru spowodowanego zbyt d\u0142ugim uciskiem t\u0119tnicy szyjnej, ta\u0144sz\u0105, lecz wymagaj\u0105c\u0105 wi\u0119kszej wprawy metod\u0105 pozbawienia delikwenta przytomno\u015bci. Ogromna wi\u0119kszo\u015b\u0107 nie spe\u0142nia\u0142a pok\u0142adanych w niej oczekiwa\u0144 i wiod\u0142a n\u0119dzny \u017cywot wyrzutk\u00f3w, pozbawionych nie tylko nadziei na karier\u0119 w \u015bwiecie muzycznym, ale i szans na spe\u0142nienie w \u017cyciu prywatnym.<\/p>\n

Nigdy si\u0119 nie dowiemy, kto pierwszy skojarzy\u0142 wczesn\u0105 kastracj\u0119 z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 utrzymania i dalszego rozwoju g\u0142osu sprzed okresu pokwitania. Pi\u0119knie \u015bpiewaj\u0105cy eunuchowie ju\u017c w staro\u017cytno\u015bci byli ozdob\u0105 cesarskiego dworu w Chinach. W Ko\u015bciele wschodnim por\u00f3wnywano rzeza\u0144c\u00f3w do anio\u0142\u00f3w, a ich po\u015bwi\u0119cenie uchodzi\u0142o za dow\u00f3d najwy\u017cszego oddania w s\u0142u\u017cbie Bogu. Pierwsi kastrowani ch\u00f3rzy\u015bci pojawili si\u0119 w Bizancjum na prze\u0142omie IV i V wieku, a wielosetletnia tradycja ich \u015bpiewu upad\u0142a dopiero po zdobyciu Konstantynopola w 1204 roku i spl\u0105drowaniu miasta przez armie czwartej krucjaty. Wygnani kastraci znale\u017ali schronienie na Sycylii, wywo\u017c\u0105c z cesarstwa tajemnic\u0119 swej anielskiej sztuki. Po 1282 roku, kiedy wyspa dosta\u0142a si\u0119 pod w\u0142adz\u0119 Piotra III Wielkiego, hrabiego Barcelony oraz kr\u00f3la Walencji i Aragonii, boscy rzeza\u0144cy zdobyli popularno\u015b\u0107 tak\u017ce na P\u00f3\u0142wyspie Iberyjskim, sk\u0105d w po\u0142owie XVI stulecia zacz\u0119to ich importowa\u0107 do W\u0142och. Nadci\u0105ga\u0142 zmierzch wszechw\u0142adnego chora\u0142u, \u015bwita\u0142a epoka polifonii ko\u015bcielnej, wymagaj\u0105cej dobrze postawionych i nieskazitelnych technicznie wysokich g\u0142os\u00f3w. Ch\u0142opcy przed mutacj\u0105 nie dysponowali ani wystarczaj\u0105cym wolumenem, ani stosownym do\u015bwiadczeniem muzycznym. Falseci\u015bci – w du\u017cej mierze szkoleni przez hiszpa\u0144skich kastrat\u00f3w – brzmieli sztucznie na tle pozosta\u0142ych \u015bpiewak\u00f3w. W Ko\u015bciele zachodnim nasta\u0142a wi\u0119c moda na rzeza\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rych \u015bpiew odznacza\u0142 si\u0119 specyficzn\u0105 barw\u0105, rozleg\u0142\u0105 skal\u0105 i niespotykan\u0105 pot\u0119g\u0105 brzmienia.<\/p>\n

\"1024px-Prince_Zhanghuai's_tomb,_eunuchs\"<\/a><\/p>\n

Grupa eunuch\u00f3w. Malowid\u0142o \u015bcienne z grobowca ksi\u0119cia Li Xian, ok. 706 r. n.e.<\/p>\n

Istniej\u0105 przes\u0142anki, \u017ce pierwsi kastraci pojawili si\u0119 w ch\u00f3rze Kaplicy Syksty\u0144skiej ju\u017c w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XVI wieku. Pierwszym znanym z nazwiska rzeza\u0144cem by\u0142 Jacomo V\u00e1squez, przyj\u0119ty do zespo\u0142u w 1588 roku. Rok p\u00f3\u017aniej papie\u017c Sykstus V – na mocy bulli Cum pro nostro pastorali munere – <\/em>zreorganizowa\u0142 ch\u00f3r Cappella Giulia w Bazylice \u015bw. Piotra, oficjalnie dopuszczaj\u0105c udzia\u0142 kastrat\u00f3w w oprawie muzycznej nabo\u017ce\u0144stw i innych uroczysto\u015bci ko\u015bcielnych. Kolejni namiestnicy Chrystusa coraz drastyczniej \u0142amali liter\u0119 Prawa Kanonicznego, uznaj\u0105cego kastracj\u0119 za przest\u0119pstwo zagro\u017cone ekskomunik\u0105. Klemens VIII, uroczy\u015bcie koronowany w Bazylice Watyka\u0144skiej w 1592 roku, pochwali\u0142 decyzj\u0119 Sykstusa jako dzia\u0142anie ad honorem Dei<\/em>. W ramach stopniowego uwalniania Stolicy Apostolskiej spod wp\u0142yw\u00f3w Hiszpanii, doprowadzi\u0142 do usuni\u0119cia wszystkich falsetistas<\/em> z Ch\u00f3ru Syksty\u0144skiego. W 1599 roku sk\u0142ad zespo\u0142u zasili\u0142 pierwszy kastrat „rodzimego” chowu. P\u00f3\u0142 wieku p\u00f3\u017aniej wszystkie szanuj\u0105ce si\u0119 ch\u00f3ry ko\u015bcielne w Italii mia\u0142y w obsadzie rzeza\u0144c\u00f3w.<\/p>\n

Spory teologiczne mimo to nie ustawa\u0142y. Nawet jezuici nie zdo\u0142ali doj\u015b\u0107 do porozumienia w delikatnej kwestii dopuszczalno\u015bci kastracji. Austriak Paul Laymann, powiernik Ferdynanda II Habsburga, kategorycznie pot\u0119pi\u0142 praktyk\u0119 okaleczania m\u0142odocianych ch\u00f3rzyst\u00f3w. Tymczasem jezuicki moralista Tommaso Tamburini uzna\u0142 j\u0105 za prawnie dopuszczaln\u0105, o ile „nie niesie z sob\u0105 bezpo\u015bredniego zagro\u017cenia \u017cycia i odbywa si\u0119 za zgod\u0105 zainteresowanego” – co o tyle nie dziwi, \u017ce Tamburini wychowa\u0142 si\u0119 na Sycylii, w swoistym mateczniku w\u0142oskich kastrat\u00f3w. Mimo \u017ce w XVIII stuleciu Stolica Apostolska cofn\u0119\u0142a poparcie dla udzia\u0142u rzeza\u0144c\u00f3w w ch\u00f3rach ko\u015bcielnych (Klemens XIV zezwoli\u0142 nawet na uczestnictwo kobiet w oprawie liturgicznej uroczysto\u015bci), oficjalny kres boskich kastrat\u00f3w nast\u0105pi\u0142 dopiero 22 listopada 1903 roku, w dzie\u0144 \u015bw. Cecylii, kiedy Pius X wyda\u0142 list papieski Tra le Sollecitudini<\/i>, nakazuj\u0105c – w my\u015bl „pradawnej” tradycji – obsadzanie partii wysokich g\u0142os\u00f3w ch\u0142opcami.<\/p>\n

\"perosi-650x364\"<\/a><\/p>\n

Lorenzo Perosi, Maestro Perpetuo della Cappella Sistina, w otoczeniu swoich podopiecznych, ok. 1905. Co najmniej pi\u0119ciu spo\u015br\u00f3d tych ch\u0142opc\u00f3w przesz\u0142o wcze\u015bniej zabieg usuni\u0119cia j\u0105der.<\/p>\n

Dopuszczenie kastrat\u00f3w do ch\u00f3ru Kaplicy Syksty\u0144skiej zbieg\u0142o si\u0119 z narodzinami nowej formy operowej. W pierwotnej obsadzie Euridice <\/em>Periego znalaz\u0142o si\u0119 trzech rzeza\u0144c\u00f3w: dw\u00f3ch w partiach kobiecych, jeden w drugoplanowej roli m\u0119skiej. Mniej wi\u0119cej w latach osiemdziesi\u0105tych XVII wieku zacz\u0119to im powierza\u0107 partie primo uomo<\/i>, w kt\u00f3rej to uprzywilejowanej pozycji mieli si\u0119 utrzyma\u0107 przez kolejne stulecie. Podbijali serca publiczno\u015bci niemal w ca\u0142ej Europie (z wyj\u0105tkiem Francji). Urodzony we Florencji Gaetano Berenstadt (sk\u0105din\u0105d ucze\u0144 innego kastrata, Sycylijczyka Pistocchino, maestro di cappella na dworze Jerzego Fryderyka II, margrabiego Ansbach), by\u0142 jednym z ulubionych \u015bpiewak\u00f3w H\u00e4ndla. Baldassare Ferri, ch\u00f3rzysta kardyna\u0142a Piera Paola Crescenziego w Orvieto, \u015bwi\u0119ci\u0142 p\u00f3\u017aniej triumfy w Warszawie, jako nadworny \u015bpiewak Zygmunta III Wazy. Atto Melani, ulubieniec Luigiego Rossiego, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rcy stylu belcanto, by\u0142 te\u017c francuskim szpiegiem, wprowadzonym w arkana zawodu przez Mazzariniego, kt\u00f3ry nauczy\u0142 go przemyca\u0107 wiadomo\u015bci zaszyfrowane w ariach. Nazwiska Carlo Marii Michelangelo Nicoli Broschiego, zwanego Farinellim, Francisca Bernardi (Senesino) i Gaspare Pacchierottiego zapisa\u0142y si\u0119 z\u0142otymi zg\u0142oskami w historii opery.
\n<\/span><\/p>\n

Szkolenie najlepszych rzeza\u0144c\u00f3w trwa\u0142o kilkana\u015bcie lat i przebiega\u0142o w atmosferze \u015bcis\u0142ego rygoru. Przed po\u0142udniem ch\u0142opcy \u0107wiczyli trudne pasa\u017ce, studiowali literatur\u0119 pod k\u0105tem retoryki \u015bpiewu i praktykowali przed lustrem, ucz\u0105c si\u0119 kontroli nad mimik\u0105. Po po\u0142udniu zg\u0142\u0119biali tajniki teorii muzycznej, uczyli si\u0119 improwizacji i trudnej sztuki kontrapunktu, wprawiali si\u0119 te\u017c w kompozycji i grze na rozmaitych instrumentach, przede wszystkim na klawesynie. Kszta\u0142towali w\u0142asn\u0105, przedziwn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 istoty pi\u0119knej niczym kobieta, silnej jak m\u0119\u017cczyzna i niewinnej jak dziecko. Ci, kt\u00f3rym si\u0119 uda\u0142o, stawali si\u0119 bo\u017cyszczami t\u0142um\u00f3w. Ferri lubi\u0142 si\u0119 popisywa\u0107 umiej\u0119tno\u015bci\u0105 trylowania na d\u017awi\u0119kach zst\u0119puj\u0105cej skali chromatycznej w obr\u0119bie p\u00f3\u0142torej oktawy. Farinelli szed\u0142 w zawody z jednym z tr\u0119baczy opery w Rzymie, bij\u0105c go na g\u0142ow\u0119 zar\u00f3wno szeroko\u015bci\u0105 oddechu, jak umiej\u0119tno\u015bci\u0105 realizowania karko\u0142omnych figuracji. Gaetano Majorano, wyst\u0119puj\u0105cy pod pseudonimem Caffarelli, s\u0142yn\u0105\u0142 ze sk\u0142onno\u015bci do \u015bpiewania wszystkiego po swojemu, przedrze\u017aniania koleg\u00f3w na scenie i wdawania si\u0119 w g\u0142o\u015bne rozmowy z widowni\u0105. Kobiety mdla\u0142y. Homoseksualni m\u0119\u017cczy\u017ani marzyli o romansie z r\u00f3\u017canolicymi istotami o sk\u00f3rze jak jedwab i delikatnie zaokr\u0105glonych kszta\u0142tach, obdarzonymi pono\u0107 niezwyk\u0142\u0105 czu\u0142o\u015bci\u0105 i wra\u017cliwo\u015bci\u0105 na dotyk.<\/p>\n

\"castro-1024_204470k\"<\/a><\/p>\n

Giusto Fernando Tenducci, kastrat, kt\u00f3ry uczy\u0142 \u015bpiewu Mozarta. Fragment portretu p\u0119dzla Thomasa Gainsborough, ok. 1775.<\/p>\n

Kochliwo\u015b\u0107 kastrat\u00f3w i ich wyj\u0105tkowe przymioty seksualne przesz\u0142y do legendy, staj\u0105c si\u0119 zarazem obiektem nieko\u0144cz\u0105cych si\u0119 docieka\u0144 seksuolog\u00f3w. Niekt\u00f3rzy pow\u0105tpiewali w ich zdolno\u015b\u0107 do uprawiania mi\u0142o\u015bci fizycznej. Inni sk\u0142aniali si\u0119 ku teorii, \u017ce mimo niewykszta\u0142conego w pe\u0142ni pop\u0119du byli w stanie zaspokoi\u0107 cielesne chucie p\u0142ci obojga, nadrabiaj\u0105c niedostatki anatomii dramatyczn\u0105 si\u0142\u0105 nami\u0119tno\u015bci i \u017carliwo\u015bci\u0105 uczu\u0107. Rzeza\u0144cy cieszyli si\u0119 s\u0142aw\u0105 bezpiecznych kochank\u00f3w. Giovanni Francesco Grossi, zwany Siface, uwi\u00f3d\u0142 Elen\u0119 Forni, \u017con\u0119 wp\u0142ywowego arystokraty z Modeny. Kiedy ich romans wyszed\u0142 na jaw, nieszcz\u0119sn\u0105 kobiet\u0119 wys\u0142ano do klasztoru. Pono\u0107 i to nie pomog\u0142o, skutkiem czego bo\u017cyszcze europejskich scen operowych dokona\u0142o \u017cywota z poder\u017cni\u0119tym gard\u0142em, rzucone twarz\u0105 w d\u00f3\u0142 do rzeki.<\/p>\n

S\u0142awa i uwielbienie sta\u0142y si\u0119 jednak domen\u0105 nielicznych wybra\u0144c\u00f3w. Przyt\u0142aczaj\u0105ca wi\u0119kszo\u015b\u0107 ko\u0144czy\u0142a tragicznie, w najlepszym razie sp\u0119dzaj\u0105c reszt\u0119 \u017cycia w s\u0142u\u017cbie Bogu. Legendarny ostatni kastrat Alessandro Moreschi, pocz\u0105tkowo solista w ch\u00f3rze Bazyliki \u015bw. Jana na Lateranie, p\u00f3\u017aniej \u015bpiewak Kaplicy Syksty\u0144skiej, zostawi\u0142 po sobie siedemna\u015bcie nagra\u0144 dokonanych w epoce rejestracji mechanicznych, u schy\u0142ku swoich mo\u017cliwo\u015bci g\u0142osowych. Wyrokowanie na ich podstawie o estetyce \u015bpiewu rzeza\u0144c\u00f3w przypomina pr\u00f3b\u0119 oceny najwybitniejszych wokalist\u00f3w XX wieku wed\u0142ug nagra\u0144 solist\u00f3w podrz\u0119dnych oper na rubie\u017cach dawnego Zwi\u0105zku Radzieckiego. Prawdopodobnie nigdy si\u0119 nie dowiemy, na czym polega\u0142 fenomen ich niezwyk\u0142ej popularno\u015bci. „Kto mo\u017ce poj\u0105\u0107, niech pojmuje”. Ja nie potrafi\u0119.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

„Bo s\u0105 niezdatni do ma\u0142\u017ce\u0144stwa, kt\u00f3rzy z \u0142ona matki takimi si\u0119 urodzili; i s\u0105 niezdatni do ma\u0142\u017ce\u0144stwa, kt\u00f3rych ludzie takimi uczynili; a s\u0105 i tacy bez\u017cenni, kt\u00f3rzy dla kr\u00f3lestwa niebieskiego sami zostali bez\u017cenni. Kto mo\u017ce poj\u0105\u0107, niech pojmuje!”. Tyle Ewangelia Mateusza (Mt 19, 11). Ten wpis po\u015bwi\u0119cimy niezdatnym do ma\u0142\u017ce\u0144stwa, kt\u00f3rych ludzie takimi uczynili: z … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-498","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/498","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=498"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/498\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":510,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/498\/revisions\/510"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=498"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=498"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=498"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}