{"id":4990,"date":"2020-07-20T01:16:53","date_gmt":"2020-07-19T23:16:53","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=4990"},"modified":"2026-04-21T10:07:29","modified_gmt":"2026-04-21T08:07:29","slug":"slodka-maartje","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=4990","title":{"rendered":"S\u0142odka Maartje"},"content":{"rendered":"

„Kurier Cz\u0119stochowski” – pierwsza gadzin\u00f3wka III Rzeszy w Generalnym Gubernatorstwie – pod dat\u0105 19 maja 1940 roku donosi\u0142a z triumfem o prze\u0142amaniu linii Maginota na odcinku blisko stu kilometr\u00f3w i „nadzwyczajnych sukcesach jednego zmotoryzowanego pu\u0142ku strzelc\u00f3w”. Pi\u0119\u0107 dni wcze\u015bniej, po kapitulacji Holandii, sko\u0144czy\u0142a si\u0119 bitwa o Flandri\u0119, traktowana jako wst\u0119p do kampanii francuskiej. Trzyma\u0142y si\u0119 jeszcze oddzia\u0142y na po\u0142udniowym zachodzie kraju. Kiedy dziennik wyszed\u0142 spod prasy, w zasadzie by\u0142o ju\u017c po wszystkim: „W Holandii jest w toku zdobycie wyspy i prowincji Zelandia. Wyspa Tholen wczo\u00adraj kapitulowa\u0142a”. Niewielka gmina Tholen sk\u0142ada\u0142a si\u0119 w\u00f3wczas w\u0142a\u015bciwie z dw\u00f3ch wysepek – w czasie okupacji by\u0142a kilka razy strategicznie zalewana, \u017ceby ograniczy\u0107 mobilno\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w. W lutym 1944 Niemcy zalali j\u0105 niemal ca\u0142kowicie. Jesieni\u0105 umocnieni \u017co\u0142nierze Wehrmachtu prowadzili kolejne akcje zalewowe w uj\u015bciu Skaldy, chc\u0105c op\u00f3\u017ani\u0107 natarcie aliant\u00f3w. Seria operacji wojskowych, prowadzonych przez 1 Armi\u0119 Kanadyjsk\u0105 z udzia\u0142em jednostek kanadyjskich, polskich i brytyjskich, trwa\u0142a do 8 listopada. Ostatni niemiecki punkt oporu na wyspie Walcheren podda\u0142 si\u0119 dwa dni p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n

Maartje nie do\u017cy\u0142a tych dramatycznych wydarze\u0144. Zmar\u0142a w stolicy gminy Tholen, w domu swej siostry Antje, 28 stycznia 1944 roku, w wieku niespe\u0142na 53 lat. Wojenna ewakuacja do Zelandii tylko przypiecz\u0119towa\u0142a \u017cyciow\u0105 kl\u0119sk\u0119 \u015bpiewaczki. Jej kariera sko\u0144czy\u0142a si\u0119 na dobre w 1941 roku – odmow\u0105 przyst\u0105pienia do Nederlandsche Kultuurkamer. Pasmo jej najwi\u0119kszych sukces\u00f3w przerwa\u0142y choroba i nieuregulowany tryb \u017cycia – zanim jeszcze dobieg\u0142a czterdziestki.<\/p>\n

Urodzi\u0142a si\u0119 w Koudekerk aan den Rijn<\/span> na po\u0142udniu Holandii, 27 lutego 1891 roku, jako sz\u00f3sta c\u00f3rka szanowanego rze\u017anika Pietera Offersa. Na szcz\u0119\u015bcie po niej przyszed\u0142 na \u015bwiat wymarzony syn i Masje z domu van Vliet mog\u0142a wreszcie odsapn\u0105\u0107. Kiedy Maartje mia\u0142a niespe\u0142na dwa latka, rodzina przeprowadzi\u0142a si\u0119 do Hagi. Pani Offers zn\u00f3w odetchn\u0119\u0142a: w male\u0144kim Koudekerk p\u0142acz najm\u0142odszej c\u00f3reczki ni\u00f3s\u0142 si\u0119 pono\u0107 a\u017c na drugi brzeg Renu.\u00a0 Odk\u0105d dziewczynka podros\u0142a, uda\u0142o si\u0119 zainteresowa\u0107 j\u0105 muzyk\u0105 i w stolicy Zuid-Holland uczyni\u0107 lepszy u\u017cytek z jej stentorowego g\u0142osu. Maartje zacz\u0119\u0142a od wyst\u0119p\u00f3w w szk\u00f3\u0142ce niedzielnej, po kt\u00f3rych nadesz\u0142y koncerty w miejscowych ko\u015bcio\u0142ach. Zach\u0119cona przez pastora jednego z nich, niejakiego pana van Ramshorsta, nastolatka podj\u0119\u0142a regularne lekcje fortepianu, p\u00f3\u017aniej za\u015b \u015bpiewu – u Arnolda Spoera, cenionego barytona, dyrygenta i pedagoga Koninklijk Conservatorium w Hadze. Kontynuowa\u0142a nauk\u0119 w Rotterdamie, u Pauline de Haan-Manifarges, kt\u00f3ra zas\u0142yn\u0119\u0142a mi\u0119dzy innymi jako pierwszych wykonawczy\u0144 partii altowej w III Symfonii <\/em>Mahlera. To ona postanowi\u0142a uczyni\u0107 z niej „prawdziwy” holenderski kontralt i zapewni\u0107 jej g\u0142adki start w repertuarze oratoryjnym.
\n<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Maartje Offers<\/p>\n

Sw\u00f3j pierwszy powa\u017cny koncert Maartje da\u0142a w wielu zaledwie dziewi\u0119tnastu lat, z towarzystwem orkiestrowym Euterpe w Lejdzie. Niespe\u0142na pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej zaskoczy\u0142a wszystkich dotychczasowych mentor\u00f3w, decyduj\u0105c si\u0119 na karier\u0119 w operze. Zadebiutowa\u0142a 8 maja 1915 roku w Nieuwe Nederlandsche Opera<\/span> w Rotterdamie, w partii Mary w Lataj\u0105cym Holendrze. <\/em>Po dw\u00f3ch sezonach podpisa\u0142a kontrakt z Op\u00e9ra Royal Fran\u00e7ais<\/span> w Hadze – na wyst\u0119py w tytu\u0142owej roli Dalili w operze Saint-Sa\u00ebns<\/span>a, u boku s\u0142ynnego Jacquesa Urlus<\/span>a. Odnios\u0142a spektakularny sukces: w 1920 kilkakrotnie za\u015bpiewa\u0142a Dalil\u0119 w Operze Paryskiej, gor\u0105co komplementowana przez samego kompozytora.<\/p>\n

W nast\u0119pnych latach zwi\u0105za\u0142a si\u0119 z kilkoma efemerycznymi zespo\u0142ami operowymi, mi\u0119dzy innymi z trup\u0105 Willema van Korlaara juniora, z kt\u00f3r\u0105 wyst\u0119powa\u0142a <\/span>w Hadze, Amsterdamie i Rotterdamie – g\u0142\u00f3wnie w repertuarze w\u0142oskim i francuskim, cho\u0107 pr\u00f3bowa\u0142a te\u017c swoich si\u0142 jako Magdalena w \u015apiewakach norymberskich, <\/em>Erda w Zygfrydzie <\/em>i Fryka w Walkirii. <\/em>Po bankructwie kompanii i rozwodzie z pierwszym m\u0119\u017cem, adwokatem i agentem ubezpieczeniowym Johanem van der Meerem, w desperacji do\u0142\u0105czy\u0142a do grupki w\u0142oskich \u015bpiewak\u00f3w, kt\u00f3rzy w\u0142a\u015bnie rozwi\u0105zywali swoje kontrakty w Holandii. By\u0142 w\u015br\u00f3d nich baryton Lorenzo Conati, kt\u00f3ry nam\u00f3wi\u0142 Maartje, \u017ceby zg\u0142osi\u0142a si\u0119 na przes\u0142uchania w mediola\u0144skiej La Scali. Toscanini zastrzyg\u0142 uszami, postanowi\u0142 jednak j\u0105 sprawdzi\u0107: da\u0142 jej sze\u015b\u0107 tygodni na opanowanie sze\u015bciu wymagaj\u0105cych r\u00f3l mezzosopranowych, i to po w\u0142osku. Zawzi\u0119\u0142a si\u0119 i dosta\u0142a anga\u017c w sezonie 1924\/25, nigdy jednak nie za\u015bpiewa\u0142a pod batut\u0105 Toscaniniego. Prawd\u0119 powiedziawszy, cz\u0119\u015bciej ni\u017c w La Scali go\u015bci\u0142a na deskach La Fenice w Wenecji. <\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Jako Fryka w Walkirii<\/em><\/p>\n

Pobyt we W\u0142oszech po\u015bwi\u0119ci\u0142a na rozw\u00f3j techniki wokalnej i pr\u00f3by uporz\u0105dkowania \u017cycia osobistego. Rozszerzy\u0142a skal\u0119 do przesz\u0142o trzech oktaw, wolumen za\u015b do tego stopnia, \u017ce podczas nagra\u0144 stawiano j\u0105 ty\u0142em do aparatury rejestruj\u0105cej d\u017awi\u0119k. W Mediolanie wda\u0142a si\u0119 w romans z Diederikiem van Buuren<\/span>em, m\u0142odszym o dziesi\u0119\u0107 lat dyrygentem-amatorem, kt\u00f3ry wkr\u00f3tce potem zosta\u0142 jej drugim m\u0119\u017cem. W 1926 roku otworzy\u0142a si\u0119 przed ni\u0105 kolejna szansa: Willem Mengelberg zaproponowa\u0142 jej trzymiesi\u0119czne wyst\u0119py w Nowym Jorku z II Symfoni\u0105 <\/em>Mahlera. Skorzysta\u0142a z zaproszenia, ale kontrakt nie wyszed\u0142 jej na zdrowie. Zjecha\u0142a do W\u0142och wyczerpana, wywi\u0105za\u0142a si\u0119 z reszty zobowi\u0105za\u0144 i wr\u00f3ci\u0142a do Holandii. Nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej zyska\u0142a \u017cyczliwe zainteresowanie Sir Thomasa Beechama, kt\u00f3ry w lutym 1928 roku \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 j\u0105 na tourn\u00e9e po Anglii, Szkocji i Irlandii. Dokona\u0142 z ni\u0105 kilku nagra\u0144, mi\u0119dzy innymi Sea Pictures <\/em>Elgara, mia\u0142 te\u017c nadziej\u0119, \u017ce Offers znajdzie si\u0119 w sta\u0142ym zespole Beecham Opera Company, przedsi\u0119wzi\u0119cie nie dosz\u0142o jednak do skutku. <\/span><\/p>\n

Maartje przesta\u0142a za sob\u0105 nad\u0105\u017ca\u0107. Zn\u00f3w si\u0119 rozwiod\u0142a, by po trzech miesi\u0105cach wyj\u015b\u0107 za m\u0105\u017c po raz trzeci, tym razem za sporo starszego bankiera Willema Eigemana. I ten zwi\u0105zek nie przetrwa\u0142. Z \u017cadnego nie doczeka\u0142a si\u0119 potomstwa. Od 1928 roku pojawia\u0142a si\u0119 na scenie sporadycznie. Zacz\u0119\u0142a mie\u0107 k\u0142opoty z oddechem, zlekcewa\u017cy\u0142a pierwsze objawy cukrzycy, kt\u00f3re w kr\u00f3tkim czasie doprowadzi\u0142y j\u0105 do monstrualnej oty\u0142o\u015bci. Po raz ostatni wysz\u0142a na deski w 1936 roku, jako Rossweisse w przedstawieniu Walkirii <\/em>dla Towarzystwa Wagnerowskiego w Amsterdamie. Cztery lata p\u00f3\u017aniej da\u0142a ostatni koncert, w pla\u017cowym kurorcie Scheveningen, z kilkoma ariami ze swych ulubionych oper. Pr\u00f3bowa\u0142a uczy\u0107 \u015bpiewu, ale \u017caden z jej podopiecznych nie zrobi\u0142 wi\u0119kszej kariery. <\/span><\/p>\n

W maju 1943 roku Niemcy zarekwirowali jej mieszkanie w Hadze. Maartje przeprowadzi\u0142a si\u0119 do niewielkiego domu na obrze\u017cach Eerbeek w Geldrii. Bez dost\u0119pu do insuliny, bez dostatecznej si\u0142y woli, \u017ceby przynajmniej przestrzega\u0107 diety, doprowadzi\u0142a si\u0119 wkr\u00f3tce do takiego stanu, \u017ce starsza siostra Antje musia\u0142a zabra\u0107 j\u0105 do siebie na wysp\u0119 Tholen. By\u0142o ju\u017c za p\u00f3\u017ano. Po kilku tygodniach Offers zmar\u0142a na zapalenie trzustki.<\/p>\n

Skromna, \u017cyczliwa, uwielbiana przez publiczno\u015b\u0107 s\u0142odka Maartje podzieli\u0142a los wielu obiecuj\u0105cych \u015bpiewak\u00f3w, kt\u00f3rych kariera potoczy\u0142a si\u0119 nie ca\u0142kiem zgodnie z przewidywaniami. Trudno rozstrzygn\u0105\u0107, co by\u0142o g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 jej zawodowego upadku. Niedojrza\u0142o\u015b\u0107 emocjonalna? Zaniedbana cukrzyca? A mo\u017ce po prostu wyczerpanie aparatu wokalnego, wepchni\u0119tego na si\u0142\u0119 w szufladk\u0119 z napisem „holenderski kontralt”. Offers mia\u0142a niespotykanie szerok\u0105 skal\u0119, pi\u0119kne i wywa\u017cone do\u0142y, barwa jej g\u0142osu zdaje si\u0119 jednak wskazywa\u0107, \u017ce mog\u0142aby liczy\u0107 na znacznie lepsze widoki na przysz\u0142o\u015b\u0107 jako gi\u0119tki, wyrazisty sopran dramatyczny. Dobrze, \u017ce jej \u015bpiew zachowa\u0142 si\u0119 w stosunkowo licznych nagraniach. \u0179le, kiedy pomy\u015ble\u0107, \u017ce jej talent poszed\u0142 na marne – mimo kontakt\u00f3w z tyloma \u00f3wczesnymi mistrzami batuty.<\/p>\n