{"id":5101,"date":"2020-09-22T18:34:08","date_gmt":"2020-09-22T16:34:08","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=5101"},"modified":"2020-09-22T18:34:08","modified_gmt":"2020-09-22T16:34:08","slug":"w-swiecie-zacichajacych-dzwiekow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5101","title":{"rendered":"W \u015bwiecie zacichaj\u0105cych d\u017awi\u0119k\u00f3w"},"content":{"rendered":"

\u201eUwa\u017cacie mnie za opryskliwego, zaci\u0119tego mizantropa: sami nie wiecie, jak\u0105 wyrz\u0105dzacie mi krzywd\u0119! Nie znacie przyczyny tego stanu i wyci\u0105gacie fa\u0142szywe wnioski. Od dzieci\u0144stwa by\u0142em ca\u0142ym sercem \u017cyczliwy i przychylny ludziom. Zawsze czu\u0142em si\u0119 usposobiony do wielkich czyn\u00f3w. A teraz u\u015bwiadomcie sobie, \u017ce od sze\u015bciu lat jestem w rozpaczliwym stanie, po cz\u0119\u015bci z winy bezmy\u015blnych lekarzy. Rok w rok mamiony nadziej\u0105 poprawy, musia\u0142em wreszcie pogodzi\u0107 si\u0119 z wyrokiem choroby, kt\u00f3rej leczenie mo\u017ce potrwa\u0107 lata i spe\u0142zn\u0105\u0107 na niczym. Przyszed\u0142em na \u015bwiat obdarzony \u017cywym temperamentem i sk\u0142onny do towarzystwa, musia\u0142em jednak wcze\u015bnie odsun\u0105\u0107 si\u0119 od ludzi i p\u0119dzi\u0107 \u017cycie samotnie. Pr\u00f3bowa\u0142em zachowa\u0107 do tego dystans, ale w zamian uzmys\u0142awia\u0142em sobie tym dobitniej, \u017ce trac\u0119 s\u0142uch. Nie mog\u0142em przecie\u017c powtarza\u0107: \u00abm\u00f3wcie g\u0142o\u015bniej, krzyczcie, g\u0142uchy jestem\u00bb. Jak m\u00f3g\u0142bym przyzna\u0107 si\u0119 do upo\u015bledzenia zmys\u0142u, kt\u00f3ry powinien wyr\u00f3\u017cnia\u0107 mnie spo\u015br\u00f3d innych, zmys\u0142u, kt\u00f3ry mia\u0142em rozwini\u0119ty lepiej ni\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 muzyk\u00f3w? Wybaczcie wi\u0119c, \u017ce od was stroni\u0119; czyni\u0119 to wbrew w\u0142asnej woli. Nieszcz\u0119\u015bcie dotkn\u0119\u0142o mnie w dw\u00f3jnas\u00f3b, bo nie tylko g\u0142uchn\u0119, ale i przestaj\u0119 by\u0107 rozumiany\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Dom Beethovena w podwiede\u0144skim kurorcie Heiligenstadt. Akwaforta L.V. Pollaka z lat 20. XX wieku.<\/p>\n

Tak pisa\u0142 Beethoven w li\u015bcie do swoich braci Carla i Johanna, z dat\u0105 6 pa\u017adziernika 1802 roku \u2013 nazwanym p\u00f3\u017aniej testamentem heiligenstadzkim. Zawarty w nim opis zmaga\u0144 z dramatem utraty s\u0142uchu przynajmniej w cz\u0119\u015bci obja\u015bnia \u201edziwno\u015bci\u201d komponowanych wkr\u00f3tce p\u00f3\u017aniej utwor\u00f3w, mi\u0119dzy innymi pierwszej wersji Fidelia, Koncertu skrzypcowego D-dur <\/em>i V Symfonii<\/em>. Wyniki najnowszych bada\u0144 muzykolog\u00f3w, w\u015br\u00f3d nich Theodore\u2019a Albrechta z Kent State University, kt\u00f3ry przeanalizowa\u0142 ponad setk\u0119 \u201ezeszyt\u00f3w konwersacyjnych\u201d, s\u0142u\u017c\u0105cych Beethovenowi do porozumiewania si\u0119 z otoczeniem w ostatnich latach \u017cycia, kompozytor zachowa\u0142 resztki s\u0142uchu i nie tworzy\u0142 swoich p\u00f3\u017anych dzie\u0142 wy\u0142\u0105cznie w wyobra\u017ani. Wtedy jednak dobiega\u0142 zaledwie trzydziestki i grz\u0105z\u0142 w obcym \u015bwiecie ciszy jak Florestan w lochu. Niewykluczone, \u017ce zaskakuj\u0105ce pomys\u0142y kompozytorskie w jego IV Koncercie fortepianowym G-dur<\/em> \u2013 pocz\u0105wszy od rozpocz\u0119cia utworu spokojnym, melancholijnym solo fortepianu zamiast zwyczajowym ritornelem orkiestrowym, poprzez obraz Orfeusza poskramiaj\u0105cego \u015bpiewem Furie w Andante<\/em> (instrument solowy w dramatycznym dialogu ze smyczkami), a\u017c po rozpocz\u0119cie fina\u0142owego ronda w \u201enieodpowiedniej\u201d tonacji C-dur \u2013 by\u0142y odzwierciedleniem emocji, jakie towarzyszy\u0142y mu w m\u0142odzie\u0144czym buncie przeciw kalectwu i w trudnym procesie godzenia si\u0119 z losem. Fragmenty III cz\u0119\u015bci Koncertu <\/em>zosta\u0142y wykorzystane tak\u017ce w I akcie Fidelia<\/em>; w rondzie pojawi\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zapowied\u017a IX Symfonii. <\/em><\/p>\n

Beethoven po raz pierwszy zagra\u0142 sw\u00f3j nowy utw\u00f3r w marcu 1807 roku, w pa\u0142acu ksi\u0119cia Lobkowitza. W grudniu nast\u0119pnego roku zdecydowa\u0142 si\u0119 przedstawi\u0107 Koncert <\/em>szerszej publiczno\u015bci, w Theater an der Wien \u2013 wraz z prawykonaniami V <\/em>i VI Symfonii <\/em>oraz Fantazji ch\u00f3ralnej<\/em>, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o trzech cz\u0119\u015bciach z Mszy C-dur<\/em> i scenie z ari\u0105 \u201eAh, Perfido\u201d. Beethovenowski maraton ci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 ponad cztery godziny: w zimowy wiecz\u00f3r, przy nieogrzewanej widowni. Ignaz von Seyfried \u2013 kompozytor i dyrygent wiede\u0144skiej trupy Schikanedera \u2013 zarzeka\u0142 si\u0119 p\u00f3\u017aniej, \u017ce prawykonanie Koncertu <\/em>graniczy\u0142o z katastrof\u0105. Beethoven, pr\u00f3buj\u0105c jednocze\u015bnie gra\u0107 i dyrygowa\u0107, str\u0105ci\u0142 z instrumentu o\u015bwietlaj\u0105ce scen\u0119 lichtarze; kiedy s\u0142uchacze zacz\u0119li si\u0119 \u015bmia\u0107, przerwa\u0142 i zacz\u0105\u0142 utw\u00f3r od nowa; w furii wali\u0142 w klawisze z tak\u0105 si\u0142\u0105, \u017ce zerwa\u0142 kilka strun w fortepianie. By\u0142 to jego ostatni publiczny wyst\u0119p solowy.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Tablica pami\u0105tkowa na murze Theater an der Wien. Fot. Zyance<\/p>\n

Za to koncert, na kt\u00f3rym wykonano po raz pierwszy VII Symfoni\u0119<\/em>, 8 grudnia 1813 roku, okaza\u0142 si\u0119 jednym z jego najwi\u0119kszych sukces\u00f3w. Beethoven tak w\u00f3wczas skomentowa\u0142 swoje nowe dzie\u0142o: \u201eMuzyka jest winem, kt\u00f3re pobudza do tw\u00f3rczo\u015bci; ja jestem Bachusem, kt\u00f3ry szafuje tym wspania\u0142ym trunkiem, by upi\u0107 nim ludzkie dusze\u201d. W programie gali w auli Uniwersytetu Wiede\u0144skiego, z kt\u00f3rej doch\u00f3d przeznaczono na pomoc dla \u017co\u0142nierzy rannych w bitwie pod Hanau, znalaz\u0142 si\u0119 tak\u017ce kr\u00f3tki utw\u00f3r orkiestrowy Zwyci\u0119stwo Wellingtona<\/em>, ku czci rozgromienia wojsk napoleo\u0144skich przez armi\u0119 Zjednoczonego Kr\u00f3lestwa w bitwie pod Vitori\u0105. Pr\u00f3by nie sz\u0142y g\u0142adko: muzycy narzekali na karko\u0142omne trudno\u015bci VII Symfonii<\/em>. Rozsierdzony Beethoven kaza\u0142 im zabra\u0107 nuty do domu i tam porz\u0105dnie po\u0107wiczy\u0107. Na szcz\u0119\u015bcie pos\u0142uchali \u2013 ze wspania\u0142ym skutkiem, co o tyle nie dziwi, \u017ce w sk\u0142adzie orkiestry znalaz\u0142o si\u0119 kilka znakomito\u015bci, mi\u0119dzy innymi skrzypek Louis Spohr, kontrabasista Domenico Dragonetti, a tak\u017ce kompozytorzy Johann Nepomuk Hummel i Giacomo Meyerbeer, kt\u00f3rzy zaj\u0119li si\u0119 gr\u0105 na kot\u0142ach. Ca\u0142o\u015b\u0107 Si\u00f3dmej <\/em>\u2013 nazwanej p\u00f3\u017aniej przez Wagnera apoteoz\u0105 ta\u0144ca \u2013 poprowadzi\u0142 Ignaz Schuppanzigh, skrzypek i dyrygent, jeden z najbli\u017cszych przyjaci\u00f3\u0142 Beethovena i uczestnik licznych prawykona\u0144 jego p\u00f3\u017anych kwartet\u00f3w smyczkowych.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Julius Schmid, Beethoven na przechadzce, <\/em>ok. 1901. Wien Museum<\/p>\n

Jak mog\u0142y wygl\u0105da\u0107 pocz\u0105tki g\u0142uchoty Beethovena, mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107 na podstawie utworu m\u0142odej ameryka\u0144skiej kompozytorki Julii Adolphe Dark Sand, Sifting Light <\/em>\u2013 orkiestrowej impresji z fortepianem w tle. D\u017awi\u0119k p\u0142yn\u0105cy spod klawiatury brzmi w nim tak nierealnie, jakby dociera\u0142 z oddali przez uchylone okno.<\/p>\n

Koncert z takim programem mia\u0142 si\u0119 odby\u0107 w maju, w siedzibie NOSPR, w ramach odwo\u0142anego festiwalu Katowice Kultura Natura. \u201eC\u00f3\u017c to za upokorzenie, nie s\u0142ysze\u0107 z daleka fletu, kt\u00f3rego d\u017awi\u0119ki s\u0142yszy kto\u015b ko\u0142o mnie; nie s\u0142ysze\u0107 pasterza, kt\u00f3rego \u015bpiew z \u0142atwo\u015bci\u0105 dobiega uszu mojego s\u0105siada\u201d \u2013 skar\u017cy\u0142 si\u0119 swoim braciom Beethoven. Spr\u00f3bujmy wej\u015b\u0107 w jego sk\u00f3r\u0119 i zrozumie\u0107 ten \u017cal. Z pewno\u015bci\u0105 jeste\u015bmy mu to winni \u2013 cho\u0107by za ten zrujnowany przez pandemi\u0119 Rok Beethovenowski, w 250. rocznic\u0119 urodzin kompozytora.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eUwa\u017cacie mnie za opryskliwego, zaci\u0119tego mizantropa: sami nie wiecie, jak\u0105 wyrz\u0105dzacie mi krzywd\u0119! Nie znacie przyczyny tego stanu i wyci\u0105gacie fa\u0142szywe wnioski. Od dzieci\u0144stwa by\u0142em ca\u0142ym sercem \u017cyczliwy i przychylny ludziom. Zawsze czu\u0142em si\u0119 usposobiony do wielkich czyn\u00f3w. A teraz u\u015bwiadomcie sobie, \u017ce od sze\u015bciu lat jestem w rozpaczliwym stanie, po cz\u0119\u015bci z winy bezmy\u015blnych … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-5101","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5101","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5101"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5101\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5106,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5101\/revisions\/5106"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5101"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5101"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5101"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}