{"id":5189,"date":"2020-11-10T19:20:14","date_gmt":"2020-11-10T18:20:14","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=5189"},"modified":"2020-11-10T19:20:14","modified_gmt":"2020-11-10T18:20:14","slug":"czemu-nie-w-chorze","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5189","title":{"rendered":"Czemu nie w ch\u00f3rze?"},"content":{"rendered":"

Ten esej – kt\u00f3ry zam\u00f3wi\u0142 u mnie Tomasz B\u0119ben, dyrektor naczelny Filharmonii \u0141\u00f3dzkiej im. Artura Rubinsteina – uka\u017ce si\u0119 wkr\u00f3tce w ksi\u0119dze pami\u0105tkowej, pi\u0119knie wydanej w ramach obchod\u00f3w jubileuszu p\u00f3\u0142wiecza tamtejszego ch\u00f3ru. Wszyscy ju\u017c nie mo\u017cemy si\u0119 doczeka\u0107, tak\u017ce autor innego z zamieszczonych w niej tekst\u00f3w, odwieczny Upiorny przyjaciel, mentor i towarzysz wielu operowych w\u0119dr\u00f3wek Rafa\u0142 Augustyn. Pandemia nikogo i niczego nie oszcz\u0119dza. Odbiera nam zdrowie i spok\u00f3j, krzy\u017cuje plany muzyk\u00f3w, instytucji i wiernych s\u0142uchaczy. Na pocieszenie zosta\u0142 nam jeszcze internet, do kt\u00f3rego – z konieczno\u015bci, ale i na szcz\u0119\u015bcie – przenios\u0142a si\u0119 znaczna cz\u0119\u015b\u0107 \u017cycia muzycznego, nie tylko w Polsce. W przeddzie\u0144 kolejnej transmisji z Filharmonii \u0141\u00f3dzkiej, kt\u00f3ra w \u015awi\u0119to Niepodleg\u0142o\u015bci nada o 19.00 recital Tymoteusza Biesa z utworami Chopina i Szymanowskiego, proponuj\u0119 w sumie optymistyczn\u0105 lektur\u0119. S\u0142uchajmy. Zbierajmy si\u0119 w ch\u00f3ry, cho\u0107by male\u0144kie, i \u015bpiewajmy, cho\u0107by wirtualnie. Jeszcze si\u0119 przyda. Jeszcze si\u0119 odrodzi, nawet je\u015bli muzyczna wiosna przypadnie na ca\u0142kiem inn\u0105 por\u0119 roku. Otuchy!<\/span><\/span><\/p>\n

***<\/p>\n

Uwielbiam Norwida i wielokrotnie stawa\u0142am w obronie jego pami\u0119ci. Niech wi\u0119c b\u0119dzie mi wybaczone, \u017ce tytu\u0142 eseju wzi\u0119\u0142am z Norwidowskiego wiersza, kt\u00f3ry zaczyna si\u0119 tak: \u201e\u015apiewaj\u0105 wci\u0105\u017c wybrani \/ U \u017c\u0142obu, gdzie jest B\u00f3g; \/ Lecz milcz\u0105 zadyszani, \/ Wbiegaj\u0105c w pr\u00f3g…\u201d. Wprawdzie wyd\u017awi\u0119k tej poezji jest odrobin\u0119 inny, nasuwa jednak na my\u015bl refleksje, dlaczego w ch\u00f3rze \u015bpiewaj\u0105 wybrani, czy zawsze tak by\u0142o, czemu ten \u015bpiew s\u0142u\u017cy\u0142 przez wieki i jak to w\u0142a\u015bciwie si\u0119 zacz\u0119\u0142o.<\/p>\n

Zgodnie z zaproponowan\u0105 przez Darwina teori\u0105 doboru p\u0142ciowego \u015bpiew ptak\u00f3w wynika z potrzeby podtrzymania gatunku: pomaga wytyczy\u0107 granice rewiru, przywabi\u0107 partnera i odstraszy\u0107 potencjalnych rywali. Naj\u015bwie\u017csze badania wskazuj\u0105 jednak, \u017ce nawet ptaki d\u0105\u017c\u0105 do zestrojenia dzia\u0142a\u0144 w tym naturalnym celu. Wszystkie zwierz\u0119ta \u2013 nas nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c \u2013 komunikuj\u0105 si\u0119 w bardzo z\u0142o\u017cony spos\u00f3b. Ludzka mowa zyskuje na sile wyrazu, je\u015bli poprze\u0107 j\u0105 sugestywn\u0105 koordynacj\u0105 wzorc\u00f3w rytmicznych i melodycznych oraz dostosowaniem tempa, brzmienia i barwy g\u0142osu do charakteru przekazu. Naukowcy odkryli, \u017ce ptaki z gatunku strzy\u017c\u00f3w rdzawogrzbietych (Campylorhynchus rufinucha<\/em>) znacznie skuteczniej porozumiewaj\u0105 si\u0119 w wi\u0119kszych grupach, tw\u00f3rczo reaguj\u0105c na zgrane duety innych zanosz\u0105cych mi\u0142osne trele par w pobli\u017cu. M\u0142ode osobniki ws\u0142uchuj\u0105 si\u0119 pilnie w \u015bpiew do\u015bwiadczonych amant\u00f3w i ucz\u0105 na w\u0142asnych b\u0142\u0119dach \u2013 najmniejsze widoki na udany zwi\u0105zek maj\u0105 strzy\u017ce, kt\u00f3rych g\u0142os przepadnie w tym ch\u00f3rze b\u0105d\u017a naruszy skomplikowan\u0105 ptasi\u0105 harmoni\u0119.<\/p>\n

Analizuj\u0105c histori\u0119 \u015bpiewu ch\u00f3ralnego w kulturze zachodniej mo\u017cna przeprowadzi\u0107 pewn\u0105 analogi\u0119 do ptasich duet\u00f3w, i to na kilku poziomach: jako dialog mi\u0119dzy jednostk\u0105 a wsp\u00f3lnot\u0105, mi\u0119dzy sacrum <\/em>a profanum<\/em>, mi\u0119dzy tekstem a muzyk\u0105, mi\u0119dzy g\u0142osem ludzkim a d\u017awi\u0119kiem instrument\u00f3w. W wyst\u0119pach antycznego ch\u00f3ru taniec, \u015bpiew i muzyka tworzy\u0142y nierozerwaln\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107. \u017baden z tych element\u00f3w nie mia\u0142 prawa oddzielnego bytu. Tadeusz Zieli\u0144ski nazywa\u0142 j\u0105 \u201etr\u00f3jjedyn\u0105 chorej\u0105\u201d, wywiedzion\u0105 ze specyficznej melodii samego j\u0119zyka, ekspresywno\u015bci ka\u017cdej wypowiedzianej frazy i muzyczno\u015bci wszelkich dzia\u0142a\u0144 choreut\u00f3w, kt\u00f3rych kroki, ruchy i gesty sk\u0142ada\u0142y si\u0119 w precyzyjny, abstrakcyjny kod \u2013 przekazywany z pokolenia na pokolenie, czytelny dla widza na podobnej zasadzie, na jakiej po dzi\u015b dzie\u0144 interpretuje si\u0119 \u015brodki ekspresji japo\u0144skiego teatru n\u014d<\/em> albo hinduskiego kathakali<\/em>. Kilkunasto-, czasem nawet kilkudziesi\u0119cioosobowy ch\u00f3r pe\u0142ni\u0142 rol\u0119 czego\u015b w rodzaju aktora zbiorowego. Grecki czasownik \u201ekhoreuo\u201d znaczy\u0142 pierwotnie tyle, co \u201eby\u0107 cz\u0142onkiem ch\u00f3ru\u201d. A to ju\u017c znaczy\u0142o bardzo wiele: nie tylko ta\u0144czy\u0107 i \u015bpiewa\u0107, ale te\u017c czyni\u0107 wsp\u00f3lnot\u0119, zajmowa\u0107 si\u0119 czym\u015b \u017carliwie, szuka\u0107 w chorei partnera \u2013 niczym w roz\u015bwiergotanym, budz\u0105cym si\u0119 do \u017cycia wiosennym lesie.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Girolamo da Milano, zwany Maestro Olivetano, Ch\u00f3r mnich\u00f3w \u015bpiewaj\u0105cych oficjum<\/em>. Gradua\u0142 z klasztoru benedyktyn\u00f3w Santa Maria di Baggio, ok. 1439-47<\/p>\n

Zadziwiaj\u0105ce, ale wi\u0119cej wiadomo \u2013 cho\u0107by z literatury \u2013 jak funkcjonowa\u0142y \u015bpiewaj\u0105ce wsp\u00f3lnoty w czasach antycznych ni\u017c w \u015bredniowieczu. Ch\u00f3ralistyk\u0119 tej d\u0142ugiej epoki w dziejach Zachodu mo\u017cemy rozpatrywa\u0107 wy\u0142\u0105cznie przez pryzmat praktyki liturgicznej \u2013 kt\u00f3ra i tak by\u0142a znacznie bogatsza i bardziej zr\u00f3\u017cnicowana, ni\u017c mo\u017cna by wnosi\u0107 na podstawie XIX-wiecznej kodyfikacji chora\u0142u, dokonanej przez mnich\u00f3w z kongregacji Solesmes. Korzenie tak zwanego chora\u0142u gregoria\u0144skiego si\u0119gaj\u0105 czas\u00f3w Cesarstwa Zachodniego, gdzie mniej wi\u0119cej w IV wieku dosz\u0142o do wymieszania tradycji grecko-\u0142aci\u0144skiej z \u017cydowsk\u0105 tradycj\u0105 \u015awi\u0105tyni Jerozolimskiej. U sedna \u015bpiewu chora\u0142owego zn\u00f3w le\u017ca\u0142 dialog: Wschodu z Zachodem, dziedzictwa staro\u017cytno\u015bci z \u00f3wczesn\u0105 tera\u017aniejszo\u015bci\u0105. Brytyjska tradycja ch\u00f3ralna, s\u0142usznie uwa\u017cana za najstarsz\u0105 ci\u0105g\u0142\u0105 kultur\u0119 muzyczn\u0105 Europy, liczy ponad tysi\u0105c czterysta lat i te\u017c bynajmniej nie jest jednorodna. Jej pocz\u0105tk\u00f3w mo\u017cna si\u0119 doszuka\u0107 ju\u017c w VI wieku, w czasach chrystianizacji Wysp podj\u0119tej z inicjatywy papie\u017ca Grzegorza Wielkiego; przede wszystkim za\u015b w dzia\u0142alno\u015bci \u015bw. Augustyna, pierwszego arcybiskupa Canterbury. Augustyn nawraca\u0142 pogan tyle\u017c \u0142agodnie, co konsekwentnie \u2013 s\u0142owem i przyk\u0142adem do na\u015bladowania \u2013 co okaza\u0142o si\u0119 prawdziwym prze\u0142omem w dziejach Ko\u015bcio\u0142a rzymskiego. Po sukcesie jego misji z Rzymu na Wyspy zacz\u0119li przybywa\u0107 \u015bpiewacy ko\u015bcielni, przygotowuj\u0105cy neofit\u00f3w do wykonawstwa chora\u0142u i \u015bwiadomego uczestnictwa w liturgii. W 602 roku Augustyn ufundowa\u0142 w Canterbury katedr\u0119 pod wezwaniem Naj\u015bwi\u0119tszego Zbawiciela, wcze\u015bniej za\u015b szko\u0142\u0119, w kt\u00f3rej uczono ch\u0142opc\u00f3w \u0142aciny i muzyki. Takie by\u0142y pocz\u0105tki angielskich ch\u00f3r\u00f3w katedralnych, kt\u00f3rych do dzi\u015b funkcjonuje kilkadziesi\u0105t, a s\u0142ynna King\u2019s School w Canterbury, za\u0142o\u017cona w 597 roku, jest prawdopodobnie najstarsz\u0105 szko\u0142\u0105 na \u015bwiecie.<\/p>\n

Rozwa\u017caj\u0105c rzecz od tej strony, najistotniejsz\u0105 przemian\u0105, jaka z punktu widzenia ch\u00f3ralistyki dokona\u0142a si\u0119 w wiekach \u015brednich, by\u0142 wynalazek wielog\u0142osu \u2013 rozumianego zreszt\u0105 ca\u0142kiem inaczej ni\u017c dzi\u015b. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od heterofonii, przedziwnej we wsp\u00f3\u0142czesnych uszach faktury, wynikaj\u0105cej z po\u0142\u0105czenia melodii g\u0142\u00f3wnej z improwizacj\u0105. Taki \u015bpiew mia\u0142 charakter g\u0142\u0119boko wewn\u0119trzny: prowadzony pierwotnie w unisonie, stopniowo w\u0142\u0105cza\u0142 do\u0144 elementy wyra\u017caj\u0105ce stan duchowy oraz indywidualno\u015b\u0107 wykonawc\u00f3w. W IX wieku da\u0142 pocz\u0105tek formie organum, w kt\u00f3rej g\u0142os g\u0142\u00f3wny uzupe\u0142niano g\u0142osami r\u00f3wnoleg\u0142ymi, prowadzonymi w \u201edoskona\u0142ych\u201d interwa\u0142ach oktawy, kwinty, kwarty i prymy. W XI stuleciu wykszta\u0142ci\u0142o si\u0119 organum swobodne, wykorzystuj\u0105ce nie tylko paralelizm g\u0142os\u00f3w, lecz tak\u017ce ich ruch boczny (ze sta\u0142ym tenorem), przeciwny oraz prosty \u2013 czyli zmierzaj\u0105cy w tym samym kierunku, lecz w innych interwa\u0142ach. Forma osi\u0105gn\u0119\u0142a sw\u00f3j szczyt w wieku XII \u2013 w organum melizmatycznym, w kt\u00f3rym melodia chora\u0142owa przeistoczy\u0142a si\u0119 w poch\u00f3d d\u0142ugich d\u017awi\u0119k\u00f3w, kontrapunktowany wy\u017cszym g\u0142osem organalnym, id\u0105cym naprz\u00f3d w szerokich, zdobnych melizmatach. Usamodzielnienie si\u0119 poszczeg\u00f3lnych g\u0142os\u00f3w i pojawienie si\u0119 ca\u0142kiem nowej organizacji rytmicznej da\u0142y pocz\u0105tek \u201eprawdziwej\u201d polifonii \u2013 uniezale\u017cnionym od liturgii motetom z wielog\u0142osow\u0105 faktur\u0105, wykorzystuj\u0105cym \u015bwieckie teksty i melodie; odwo\u0142uj\u0105cym si\u0119 do struktury motet\u00f3w i zwrotkowych kondukt\u00f3w mszom, na czele z powsta\u0142\u0105 oko\u0142o 1360 roku Msz\u0105 Notre Dame <\/em>Guillaume\u2019a de Machaut, pierwsz\u0105 \u201eautorsk\u0105\u201d aran\u017cacj\u0105 katolickiego ordinarium missae. <\/em>Dodajmy do tego typowo brytyjskie innowacje, mi\u0119dzy innymi charakterystyczny cantus gemellus<\/em>, czyli gymel, oparty na pochodach akord\u00f3w tercjowych, oraz English discant<\/em>, charakteryzuj\u0105cy si\u0119 tercsekstow\u0105 struktur\u0105 akord\u00f3w, a zyskamy obraz sytuacji wskazuj\u0105cy na coraz t\u0142umniejszy udzia\u0142 \u015bpiewak\u00f3w w muzycznym dziele podtrzymania ludzkiego gatunku.<\/p>\n

Ale dopiero w XVI wieku ch\u00f3ry rozb\u0142ys\u0142y pe\u0142ni\u0105 brzmienia, jak\u0105 znamy do dzi\u015b. Nadci\u0105ga\u0142 zmierzch wszechw\u0142adnego chora\u0142u, \u015bwita\u0142a epoka polifonii ko\u015bcielnej, wymagaj\u0105cej dobrze postawionych i nieskazitelnych technicznie wysokich g\u0142os\u00f3w. To w\u0142a\u015bnie w\u00f3wczas wykszta\u0142ci\u0142 si\u0119 podstawowy uk\u0142ad SATB. Etymologia wi\u0119kszo\u015bci nazw g\u0142os\u00f3w si\u0119ga g\u0142\u0119biej, do pocz\u0105tk\u00f3w \u015bredniowiecznej polifonii, kiedy do pojedynczej linii chora\u0142owej \u015bpiewanej w wyd\u0142u\u017conych warto\u015bciach i dlatego zwanej tenorem (od \u0142aci\u0144skiego tenere<\/em>, \u201etrzyma\u0107\u201d), do\u0142\u0105czy\u0142 g\u0142os wy\u017cszy (superius<\/em>). <\/em>Z pierwotnego organum prowadzonego w r\u00f3wnoleg\u0142ych kwartach i kwintach dwug\u0142os wyewoluowa\u0142 w znacznie bardziej wyrafinowany discantus (w wolnym t\u0142umaczeniu \u201e\u015bpiew oddzielny\u201d), w kt\u00f3rym g\u0142os wy\u017cszy, prowadzony zazwyczaj w ruchu przeciwnym, \u201eprzeciwstawia\u0142 si\u0119\u201d tenorowi w prostym kontrapunkcie nota contra notam <\/em>(\u201enuta przeciw nucie\u201d). P\u00f3\u017aniej do\u0142\u0105czy\u0142 do nich g\u0142os trzeci, \u015bpiewaj\u0105cy mniej wi\u0119cej w tym samym rejestrze, co tenor, ale niejako \u201eprzeciw\u201d niemu, i dlatego nazwany\u00a0z \u0142aci\u0144ska kontratenorem (contratenor<\/em>). Co ciekawe, angielska nazwa sopranu ch\u0142opi\u0119cego (treble<\/em>) wywodzi si\u0119 od zniekszta\u0142conego triplum<\/em>, kt\u00f3re oznacza\u0142o zar\u00f3wno organum trzyg\u0142osowe, jak i najwy\u017cszy g\u0142os w takiej polifonii; tymczasem polska, przestarza\u0142a nazwa takiego sopranu (dyszkant) nawi\u0105zuje do samej techniki discantus. W miar\u0119 dalszego rozwoju wielog\u0142osowo\u015bci pojawi\u0142y si\u0119 dwie odmiany kontratenoru \u2013 contratenor altus<\/em> (\u201ewysoki\u201d, prowadzony nad lini\u0105 tenorow\u0105) i contratenor bassus<\/em> (\u201eniski\u201d, prowadzony pod tenorem). St\u0105d ju\u017c tylko dwa kroki do stosowanych we wsp\u00f3\u0142czesnej ch\u00f3ralistyce okre\u015ble\u0144 sopran\/alt\/tenor\/bas, gdzie w\u0142oski termin soprano <\/em>(od sopra<\/em>, \u201eponad\u201d) zast\u0105pi\u0142 wcze\u015bniejsze superius <\/em>i cantus, <\/em>bo i tak nazywano odr\u0119bn\u0105 melodi\u0119 prowadzon\u0105 w g\u0142osie najwy\u017cszym.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Thomas Webster, Ch\u00f3r wiejski<\/em>, 1847. Victoria and Albert Museum w Londynie<\/p>\n

W dobie renesansu pozycja muzyki systematycznie ros\u0142a, wzmacniana przez humanist\u00f3w, kt\u00f3rzy stawiali j\u0105 na r\u00f3wni z poezj\u0105 albo proz\u0105. Na sposobach uk\u0142adania mowy d\u017awi\u0119k\u00f3w \u2013 poza fascynacj\u0105 antykiem \u2013 zawa\u017cy\u0142y te\u017c tradycje kulturowe, religia oraz do\u015bwiadczenia historyczne poszczeg\u00f3lnych region\u00f3w. Pierwociny nowego stylu ch\u00f3ralnego nietrudno wytropi\u0107 w utworach mistrz\u00f3w szko\u0142y franko-flamandzkiej, przede wszystkim Orlanda di Lasso, jednego z najp\u0142odniejszych i najwszechstronniejszych muzyk\u00f3w w dziejach. Jego motety, psalmy i lamentacje a\u017c kipi\u0105 od emocji \u2013 podkre\u015blanych wyrafinowanymi zabiegami fakturalnymi, idealnym sprz\u0119\u017ceniem s\u0142owa z melodi\u0105 i u\u017cyciem \u015bmia\u0142ych chromatyzm\u00f3w. Niemcy \u2013 pos\u0142uszni lutera\u0144skiej koncepcji muzyki jako \u0142adu zorganizowanego i uporz\u0105dkowanego przez Boga \u2013 wychodzili od skrupulatnej analizy i pr\u00f3by zdefiniowania tekstu, a dopiero potem brali si\u0119 za wznoszenie stosownej budowli muzycznej. Angielska muzyka ko\u015bcielna epoki Tudor\u00f3w powstawa\u0142a w trudnej epoce konflikt\u00f3w na tle religijnym: kompozytorzy godzili wod\u0119 z ogniem, przeplataj\u0105c elementy nowego obrz\u0105dku z tradycj\u0105 katolick\u0105. Wtedy w\u0142a\u015bnie zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 typowo wyspiarskie formy ch\u00f3ralne, m.in. anthem, angielski odpowiednik motetu albo kantaty, wtedy te\u017c ukszta\u0142towa\u0142o si\u0119 charakterystyczne brzmienie tamtejszych zespo\u0142\u00f3w: z mocno zaakcentowanym udzia\u0142em sopran\u00f3w ch\u0142opi\u0119cych, zestawionych z kontratenorami, tenorami i basami.<\/p>\n

Prawdziwa ekspansja ch\u00f3ralistyki zacz\u0119\u0142a si\u0119 jednak dopiero w epoce baroku \u2013 wraz z jej stopniowym wkraczaniem w domen\u0119 muzyki \u015bwieckiej. Dzi\u0119ki upowszechnieniu niedrogich wydawnictw nutowych obyczaj wsp\u00f3lnego \u015bpiewania upowszechni\u0142 si\u0119 w domach mieszcza\u0144stwa. Publiczne sale koncertowe ros\u0142y jak grzyby po deszczu. Rozkwit\u0142o \u017cycie festiwalowe: najstarsza tego rodzaju impreza na \u015bwiecie, Three Choirs Festival, organizowany na przemian w katedrach w Gloucester, Worcester i Hereford, odby\u0142 si\u0119 po raz pierwszy w 1715 roku. Z czasem rozr\u00f3s\u0142 si\u0119 z lokalnego mityngu muzyk\u00f3w ko\u015bcielnych do masowego \u015bwi\u0119ta z udzia\u0142em najwybitniejszych wykonawc\u00f3w wyst\u0119puj\u0105cych w coraz to szerszym repertuarze, przede wszystkim oratoryjnym.<\/p>\n

Kolejny zwrot dokona\u0142 si\u0119 w dobie rewolucji francuskiej, kiedy muzyka ch\u00f3ralna zyska\u0142a ca\u0142kiem nowe znaczenie polityczne: sta\u0142a si\u0119 zwielokrotnionym g\u0142osem wsp\u00f3lnoty, wyznacznikiem to\u017csamo\u015bci, skuteczn\u0105 zach\u0119t\u0105 do buntu i walki. Pi\u0105t\u0105 rocznic\u0119 zburzenia Bastylii celebrowano z udzia\u0142em kilkutysi\u0119cznego t\u0142umu \u015bpiewak\u00f3w. Zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 ch\u00f3ry przy armiach, pierwsze ch\u00f3ry robotnicze, pierwsze zespo\u0142y \u017ce\u0144skie. \u015aladem \u201eorfeon\u00f3w\u201d, czyli zainicjowanych przez francuskiego kompozytora i filantropa Wilhema soci\u00e9t\u00e9s orph\u00e9oniques<\/em>, posz\u0142y towarzystwa \u015bpiewacze organizowane niemal w ca\u0142ej Europie: w Niemczech, Szwajcarii, na Wyspach Brytyjskich. Na ziemiach polskich najwi\u0119ksz\u0105 popularno\u015bci\u0105 cieszy\u0142 si\u0119 ruch cecylia\u0144ski, nawi\u0105zuj\u0105cy do przedrewolucyjnej jeszcze tradycji C\u00e4cilien-B\u00fcndnis, za\u0142o\u017conego w 1725 roku w Wiedniu przez Antonia Caldar\u0119. Pierwsze towarzystwo cecylia\u0144skie we Lwowie powsta\u0142o w 1826 roku, z pomys\u0142u \u201eWolfganga Amadeusza Mozarta juniora\u201d \u2013 bo tak przedstawi\u0142 si\u0119 lwowianom Franciszek Ksawery, najm\u0142odszy syn wiede\u0144skiego klasyka. Cho\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107 po rozbiorach naj\u017carliwiej kultywowa\u0142y ch\u00f3ry wielkopolskie, za apogeum ruch\u00f3w \u015bpiewaczych uchodzi zlot z okazji ods\u0142oni\u0119cia Pomnika Grunwaldzkiego w Krakowie, 15 lipca 1910 roku, kiedy sze\u015bciuset ch\u00f3rzyst\u00f3w z trzech zabor\u00f3w wykona\u0142o Rot\u0119 <\/em>Feliksa Nowowiejskiego pod kierunkiem kompozytora. Po II wojnie \u015bwiatowej niemal w ka\u017cdym zak\u0105tku kraju wyrasta\u0142y ch\u00f3ry moniuszkowskie. W wi\u0119kszo\u015bci pa\u0144stw europejskich poziom profesjonalnych zespo\u0142\u00f3w filharmonicznych i operowych jest wprost proporcjonalny do poziomu amatorskiej ch\u00f3ralistyki wsp\u00f3lnotowej.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ch\u00f3r szko\u0142y przygotowawczej Lambrook w Winkfield w angielskim hrabstwie Berkshire, po\u0142owa lat 60. XX wieku<\/p>\n

\u015apiewanie w zgodnym i dobrze skoordynowanym ch\u00f3rze wyzwala hormony szcz\u0119\u015bcia, odpowiedzialne zar\u00f3wno za zdrowie psychiczne, jak i fizyczne. Uwalnia dopamin\u0119, neuroprzeka\u017anik kontroluj\u0105cy prawid\u0142ow\u0105 koordynacj\u0119 ruchow\u0105 i napi\u0119cie mi\u0119\u015bni, wspomagaj\u0105cy pami\u0119\u0107 i prawid\u0142owe procesy poznawcze. Stymuluje wydzielanie kortyzolu, kt\u00f3ry umo\u017cliwia skuteczn\u0105 walk\u0119 ze stresem. Powoduje wyrzut oksytocyny do krwi \u2013hormonu steruj\u0105cego naszym \u017cyciem emocjonalnym. Muzykowanie w ludzkim ch\u00f3rze tym si\u0119 r\u00f3\u017cni od rozgwaru ptak\u00f3w w wiosennym lesie, \u017ce polega na budowaniu dojrza\u0142ej relacji z wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0105 partner\u00f3w: zas\u0142uchanych w siebie i w dzie\u0142o wsp\u00f3\u0142wykonawc\u00f3w, kszta\u0142tuj\u0105cych swoj\u0105 muzyczn\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 odbiorc\u00f3w. \u201e\u015apiewajcie\u017c, w ch\u00f3r zebrani!\u201d \u2013 powt\u00f3rz\u0119 zn\u00f3w za Norwidem. Piskl\u0105t b\u0119dzie z tego mn\u00f3stwo.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ten esej – kt\u00f3ry zam\u00f3wi\u0142 u mnie Tomasz B\u0119ben, dyrektor naczelny Filharmonii \u0141\u00f3dzkiej im. Artura Rubinsteina – uka\u017ce si\u0119 wkr\u00f3tce w ksi\u0119dze pami\u0105tkowej, pi\u0119knie wydanej w ramach obchod\u00f3w jubileuszu p\u00f3\u0142wiecza tamtejszego ch\u00f3ru. Wszyscy ju\u017c nie mo\u017cemy si\u0119 doczeka\u0107, tak\u017ce autor innego z zamieszczonych w niej tekst\u00f3w, odwieczny Upiorny przyjaciel, mentor i towarzysz wielu operowych w\u0119dr\u00f3wek … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8,9],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-5189","6":"format-standard","7":"category-miscellanea","8":"category-prasowka"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5189","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5189"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5189\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5194,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5189\/revisions\/5194"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5189"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5189"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5189"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}