{"id":5195,"date":"2020-11-14T22:11:04","date_gmt":"2020-11-14T21:11:04","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=5195"},"modified":"2020-11-14T22:11:04","modified_gmt":"2020-11-14T21:11:04","slug":"biografia-zamknieta-w-piesni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5195","title":{"rendered":"Biografia zamkni\u0119ta w pie\u015bni"},"content":{"rendered":"

Jak tak dalej p\u00f3jdzie, moja strona – opatrzona podtytu\u0142em „dla s\u0142uchaj\u0105cych inaczej” – przemieni si\u0119 w stron\u0119 dla maj\u0105cych nadziej\u0119 inaczej. Nieustannie dodaj\u0105c otuchy moim Czytelnikom i wszystkim melomanom, piel\u0119gnuj\u0119 nadziej\u0119 i w sobie: \u017ce jeszcze nie wszystko stracone, \u017ce spotkamy si\u0119 kiedy\u015b w prawdziwej operze i na prawdziwym koncercie, \u017ce zn\u00f3w sp\u0119dzimy wsp\u00f3lny wiecz\u00f3r z przyjaci\u00f3\u0142mi, zas\u0142uchani nie tylko w archiwalia, ale te\u017c w nowe nagrania, \u017ce b\u0119dziemy je komentowa\u0107 twarz\u0105 w twarz i \u017cywio\u0142owo spiera\u0107 si\u0119 o detale. To trudny czas nawet dla stoik\u00f3w, a co dopiero dla ludzi, kt\u00f3rzy nawykli do wra\u017ce\u0144 dost\u0119pnych na wyci\u0105gni\u0119cie r\u0119ki. Dlatego z tym wi\u0119kszym zapa\u0142em i przekonaniem b\u0119d\u0119 Pa\u0144stwa namawia\u0107 do wzbogacania domowej fonoteki, zw\u0142aszcza o pozycje nieoczywiste. Kilka tygodni temu, w serii Portraits wydawnictwa Anaklasis pod egid\u0105 PWM, ukaza\u0142a si\u0119 p\u0142yta Songs & Sonnets<\/em>, po\u015bwi\u0119cona tw\u00f3rczo\u015bci pie\u015bniowej Romualda Twardowskiego. Koncert promuj\u0105cy kr\u0105\u017cek z nagraniami Tomasza Koniecznego i Lecha Napiera\u0142y odby\u0142 si\u0119 24 pa\u017adziernika bez udzia\u0142u publiczno\u015bci – transmitowany w sieci z Sal Redutowych TW-ON. Na szcz\u0119\u015bcie p\u0142yt\u0119 mo\u017cna kupi\u0107 w ka\u017cdej chwili, najlepiej bezpo\u015brednio na stronie wydawnictwa: https:\/\/pwm.com.pl\/pl\/sklep\/publikacja\/songs–sonnets,romuald-twardowski,23970,shop.htm<\/a>. Po raz kolejny dzi\u0119kuj\u0119 za wsp\u00f3\u0142prac\u0119 redaktorce serii, Barbarze Orzechowskiej-Berkowicz, za kt\u00f3rej zach\u0119t\u0105 udost\u0119pniam kr\u00f3tki esej opublikowany w ksi\u0105\u017ceczce do\u0142\u0105czonej do CD – \u017ceby tym skuteczniej j\u0105 wypromowa\u0107 w ten smutny listopad, kiedy tak nam brakuje ufno\u015bci w lepsze dni.<\/p>\n

***<\/p>\n

Kto\u015b kiedy\u015b powiedzia\u0142, \u017ce trzech przypadk\u00f3w z rz\u0119du nie mo\u017cna ju\u017c nazwa\u0107 przypadkiem. Pierwszym zrz\u0105dzeniem losu Romuald Twardowski urodzi\u0142 si\u0119 w Wilnie, kolebce polskiego romantyzmu, mie\u015bcie, z kt\u00f3rego \u2013 parafrazuj\u0105c s\u0142owa Czes\u0142awa Mi\u0142osza \u2013 nie spos\u00f3b odjecha\u0107. Przedwojenne dzieci\u0144stwo sp\u0119dzi\u0142 we wschodniej cz\u0119\u015bci Star\u00f3wki, przy dawnej ulicy Metropolitalnej, w p\u00f3\u0142 drogi mi\u0119dzy pe\u0142nym ksi\u0119gar\u0144 i antykwariat\u00f3w Zau\u0142kiem Literackim, gdzie po powrocie z Kowna mieszka\u0142 Adam Mickiewicz i gdzie aresztowano go jesieni\u0105 1823 roku, a XIX-wiecznym, wzniesionym w stylu gruzi\u0144skim Soborem Przeczystej Bogurodzicy. Drugi przypadek zdarzy\u0142 si\u0119 ju\u017c za okupacji, w pewne zimowe popo\u0142udnie, przy ulicy Zamkowej, g\u0142\u00f3wnej \u015bredniowiecznej arterii miasta, kiedy ma\u0142y Romek zapatrzy\u0142 si\u0119 w witryn\u0119 sklepu z instrumentami. Zagadn\u0105\u0142 go mi\u0142y pan, kt\u00f3ry okaza\u0142 si\u0119 by\u0142ym muzykiem jednej z orkiestr w Petersburgu. Nazywa\u0142 si\u0119 W\u0142adys\u0142aw Gelard. Odkry\u0142 w ch\u0142opcu pasj\u0119 do gry, podarowa\u0142 mu skrzypce i przez ca\u0142\u0105 wojn\u0119 udziela\u0142 lekcji za darmo. Przypadek trzeci sprawi\u0142, \u017ce Romkowe skrzypce posz\u0142y w k\u0105t. By\u0142o to ju\u017c po wojnie. W opuszczonym przez bonifratr\u00f3w ko\u015bciele \u015bw. Krzy\u017ca zabrak\u0142o tak\u017ce organisty. Znajomy zakonnik, w nadziei obsadzenia wakuj\u0105cego stanowiska, poleci\u0142 Twardowskiego nauczycielce fortepianu Marii Zgirskiej, kt\u00f3ra w nied\u0142ugim czasie przygotowa\u0142a go do dalszej nauki u organisty i ch\u00f3rmistrza Jana \u017bebrowskiego. To w\u0142a\u015bnie on obudzi\u0142 w nim talent kompozytorski.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Zau\u0142ek Literacki w Wilnie w 1943 roku.<\/p>\n

Splot tych dziwnych okoliczno\u015bci z pewno\u015bci\u0105 zawa\u017cy\u0142 na dalszych wyborach \u017cyciowych ch\u0142opaka z wile\u0144skiej Star\u00f3wki. Twardowski studiowa\u0142 kompozycj\u0119 w Pa\u0144stwowym Konserwatorium Litewskim mi\u0119dzy innymi u Juliusa Juzeli\u016bnasa: kto wie, czy nie jemu zawdzi\u0119cza upodobanie do r\u00f3\u017cnorodno\u015bci stylistycznej, rozpi\u0119tej mi\u0119dzy estetyk\u0105 p\u00f3\u017anego romantyzmu, dodekafoni\u0105 a minimalizmem \u2013 w po\u0142\u0105czeniu z otwarto\u015bci\u0105 na \u015bwiat muzyki ludowej i tradycyjnej. Po repatriacji do Polski kontynuowa\u0142 edukacj\u0119 pod okiem Boles\u0142awa Woytowicza, jednego z najwybitniejszych polskich neoklasyk\u00f3w, w kt\u00f3rego tw\u00f3rczo\u015bci pobrzmiewaj\u0105 silne echa impresjonizmu francuskiego. Podczas paryskich studi\u00f3w u Nadii Boulanger zg\u0142\u0119bia\u0142 przede wszystkim wiedz\u0119 na temat chora\u0142u i polifonii \u015bredniowiecznej. Inspiracji do swojej muzyki lubi\u0142 szuka\u0107 w tradycji, \u015bmia\u0142o zderza\u0142 klasyk\u0119 z modernizmem. Dobitnie podkre\u015bla\u0142, \u017ce nie po drodze mu z \u201eapologetami nowo\u015bci za wszelk\u0105 cen\u0119\u201d. Stworzy\u0142 w\u0142asny j\u0119zyk kompozytorski, kt\u00f3ry nazwa\u0142 nieco przewrotnie \u201eneoarchaizmem\u201d, nie zamkn\u0105\u0142 si\u0119 jednak w okowach narzuconych samemu sobie ogranicze\u0144, umiej\u0119tnie dostosowuj\u0105c muzyk\u0119 do wyra\u017canych przez ni\u0105 tre\u015bci i emocji. A \u017ce wyniesione jeszcze z lat wile\u0144skich zami\u0142owanie do literatury uwra\u017cliwi\u0142o go na s\u0142owo, niemal nieod\u0142\u0105cznym elementem owego j\u0119zyka uczyni\u0142 g\u0142os ludzki.<\/p>\n

Trzonem dorobku Twardowskiego z pewno\u015bci\u0105 jest muzyka ch\u00f3ralna, kt\u00f3r\u0105 zaj\u0105\u0142 si\u0119 na dobre w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, jak sam przyznaje, w ramach swoistego rozpoznania bia\u0142ych plam, \u201eobszar\u00f3w zaniedbanych\u201d na mapie polskiej tw\u00f3rczo\u015bci. Drug\u0105 po\u0142aci\u0105 ziemi ja\u0142owej, nieuprawianej przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 naszych awangardyst\u00f3w, na kt\u00f3r\u0105 wkroczy\u0142 swego czasu z r\u00f3wnym rozmachem, jest teatr muzyczny \u2013 pocz\u0105wszy od \u201eromantycznej\u201d opery Cyrano de Bergerac <\/em>(1962), a\u017c po moralitet Historya o \u015bwi\u0119tej Katarzynie <\/em>z 1981 roku. Mniej znane \u2013cho\u0107 r\u00f3wnie odr\u0119bne stylistycznie, pe\u0142ne ekspresji i wewn\u0119trznego dramatyzmu, a zarazem zaskakuj\u0105co komunikatywne \u2013 s\u0105 jego pie\u015bni solowe, tworzone na przestrzeni ca\u0142ej kariery i z rozmaitych wzgl\u0119d\u00f3w sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 na bardzo osobist\u0105, chwilami wr\u0119cz intymn\u0105 biografi\u0119 kompozytora.<\/p>\n

Utwory zgromadzone na niniejszej p\u0142ycie pochodz\u0105 z dw\u00f3ch dekad jego tw\u00f3rczo\u015bci, czyli z lat 1970-90. Wszystkie nosz\u0105 ju\u017c znamiona w pe\u0142ni ukszta\u0142towanego indywidualnego stylu i mistrzowsko opanowanej formy. W pie\u015bniach Twardowskiego muzyka pe\u0142ni wobec tekstu swoi\u015bcie \u201es\u0142u\u017cebn\u0105\u201d rol\u0119: czasem usuwa si\u0119 w cie\u0144 s\u0142owa, by podkre\u015bli\u0107 jego znaczenie, innym razem aktywnie mu sekunduje, by uwypukli\u0107 zastyg\u0142e w g\u0142\u0119bi emocje. Nic w tym zreszt\u0105 dziwnego, skoro kompozytor si\u0119ga zwykle po poezj\u0119 najwy\u017cszej pr\u00f3by. Sonety Micha\u0142a Anio\u0142a <\/em>(1988) powsta\u0142y do trzech p\u00f3\u017anych wierszy jednego z najwi\u0119kszych artyst\u00f3w w\u0142oskiego Odrodzenia, w kongenialnym polskim przek\u0142adzie Leopolda Staffa. Twardowski przemawia w tych utworach j\u0119zykiem w\u0142asnym, niemniej \u015bci\u015ble podporz\u0105dkowanym nastrojom starzej\u0105cego si\u0119 Michelangela: zafascynowanego urod\u0105 i wra\u017cliwo\u015bci\u0105 pi\u0119knego szlachcica Tommasa dei Cavalieri, przej\u0119tego nieuchronnym up\u0142ywem czasu, rozdartego mi\u0119dzy \u201el\u0119kiem a z\u0142udami mi\u0142o\u015bci i \u015bmierci\u201d. W p\u00f3\u017aniejszym o dwa lata cyklu Trzech sonet\u00f3w do Don Kichota<\/em> kompozytor z\u0142o\u017cy\u0142 podobny ho\u0142d innemu mistrzowi Renesansu, tym razem hiszpa\u0144skiego. Tytu\u0142 jest odrobin\u0119 myl\u0105cy, chodzi bowiem o dwa sonety i wierszowane epitafium ku czci b\u0142\u0119dnego rycerza \u2013 wszystkie s\u0105 jednak autorstwa Miguela de Cervantesa i zosta\u0142y zaczerpni\u0119te z jego s\u0142ynnej powie\u015bci. Twardowski postanowi\u0142 wykorzysta\u0107 t\u0142umaczenie Anny Ludwiki Czerny z pierwszego powojennego przek\u0142adu Don Kichota<\/em> i z\u0142o\u017cy\u0142 trzy wiersze w s\u0142odko-gorzki muzyczny portret pewnego szlachcica, kt\u00f3remu z braku snu i nadmiaru czytania tak \u201em\u00f3zg wysech\u0142, \u017ce wreszcie rozs\u0105dek utraci\u0142\u201d. Pie\u015bni \u2013 przewrotnie \u201ewoytowiczowskie\u201d, wyros\u0142e z ducha muzyki francuskiej, ujmuj\u0105ce \u015bwie\u017co\u015bci\u0105 i bogactwem odcieni brzmieniowych \u2013 mog\u0142yby pos\u0142u\u017cy\u0107 jako dope\u0142nienie trzech pie\u015bni Don Kichota do Dulcynei<\/em>, ostatniego, niedoko\u0144czonego arcydzie\u0142a Ravela.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ok\u0142adka pierwodruku Sonet\u00f3w Micha\u0142a Anio\u0142a. <\/em><\/p>\n

Odrobin\u0119 wcze\u015bniejsze, skomponowane w 1987 roku Trzy pie\u015bni do s\u0142\u00f3w Stanis\u0142awa Ryszarda Dobrowolskiego<\/em>, mog\u0105 zdawa\u0107 si\u0119 w tym kontek\u015bcie \u201el\u017cejsze\u201d gatunkowo: a przecie\u017c kryj\u0105 w sobie tajemnic\u0119, zasugerowan\u0105 przej\u015bciem od lirycznej refleksji po odej\u015bciu ukochanej, poprzez figlarne do\u015bwiadczenie rzeczywisto\u015bci we Wr\u00f3blach warszawskich<\/em>, a\u017c po rubaszne, swojskie, wy\u015bpiewane od ucha Non \u00e8 vero<\/em>. Pozosta\u0142e trzy cykle \u2013 mimo zmienno\u015bci nastroj\u00f3w \u2013 to ju\u017c ca\u0142kiem powa\u017cne mikrotraktaty o nostalgii, t\u0119sknocie i smutku rozstania. Znad Wilii<\/em> (1990) do s\u0142\u00f3w Heleny Ko\u0142aczkowskiej-Massalskiej, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rczyni Radiowego Teatru Piosenki, autorki tekstu do przebojowej piosenki Alfreda Gradsteina Na prawo most, na lewo most<\/em> oraz kilku bajek dla dzieci z muzyk\u0105 Ryszarda Sielickiego, kompozytor zadedykowa\u0142 swojej matce Paulinie. W trzech kr\u00f3tkich pie\u015bniach, pe\u0142nych nawi\u0105za\u0144 do litewskiego folkloru, wr\u00f3ci\u0142 pami\u0119ci\u0105 do miasta z dzieci\u0144stwa: do podwile\u0144skich Zielonych Jezior, kt\u00f3re zawdzi\u0119czaj\u0105 niezwyk\u0142\u0105 barw\u0119 wody minera\u0142om wyp\u0142ukiwanym z kredowego dna; na plac \u0141ukiski, gdzie rok w rok, w dzie\u0144 \u015bwi\u0119tego Kazimierza, odbywa\u0142y si\u0119 s\u0142ynne kaziuki, czyli jarmarki odpustowe z kuglarzami i przebiera\u0144cami; wreszcie nad brzeg skutej lodem Wilii, gdzie zim\u0105 urz\u0105dzano kuligi z pochodniami. Pi\u0119ciocz\u0119\u015bciowy cykl Oblicze morza <\/em>(1979) do wierszy Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, Jacka \u0141ukasiewicza, Jaros\u0142awa Iwaszkiewicza i Kazimierza Sowi\u0144skiego mo\u017cna poniek\u0105d uzna\u0107 za pok\u0142osie wcze\u015bniejszej opery Lord Jim<\/em>, w kt\u00f3rej Twardowski wykorzysta\u0142 t\u0119skny, na przemian wznosz\u0105cy si\u0119 i opadaj\u0105cy motyw fali \u2013 z drugiej za\u015b strony kompozycja wpisuje si\u0119 w szerszy kontekst tw\u00f3rczo\u015bci \u201emarynistycznej\u201d z tego okresu. Wstrz\u0105saj\u0105ce Sonety po\u017cegnalne<\/em> do poezji trzech poet\u00f3w francuskich z prze\u0142omu XVI i XVII stulecia \u2013 manierysty, libertyna i cz\u0142onka Plejady \u2013 powsta\u0142y w 1970 roku, tu\u017c po tragicznej i do dzi\u015b niewyja\u015bnionej \u015bmierci kompozytorki Elisabeth Tramsen, narzeczonej Twardowskiego, a zarazem najstarszej c\u00f3rki du\u0144skiego chirurga, cz\u0142onka mi\u0119dzynarodowej komisji, kt\u00f3ra w 1943 roku prowadzi\u0142a sekcje zw\u0142ok polskich oficer\u00f3w zamordowanych w Katyniu. Ten cykl, skomponowany pierwotnie w wersji na bas-baryton z orkiestr\u0105 kameraln\u0105 \u2013 zw\u0142aszcza ostatni sonet Pontusa de Tyarda w fenomenalnym przek\u0142adzie Wis\u0142awy Szymborskiej \u2013 jest celnym domkni\u0119ciem ca\u0142ej opowiedzianej na p\u0142ycie historii. \u201ePrzyb\u0105d\u017a \u015anie po\u017c\u0105dany, owi\u0144 si\u0119 u czo\u0142a \/ I w zamian we\u017a w ofierze mi\u0142e tobie zio\u0142a\u201d. Koniec okaza\u0142 si\u0119 pocz\u0105tkiem. Sen wreszcie przyszed\u0142 i u\u015bpi\u0142 niepokoje prawdziw\u0105 pociech\u0105. Mo\u017cna by\u0142o zacz\u0105\u0107 od nowa.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Romuald Twardowski<\/p>\n

Tak ten program u\u0142o\u017cy\u0142 i tak go wy\u015bpiewa\u0142 Tomasz Konieczny: wielki entuzjasta tw\u00f3rczo\u015bci pie\u015bniowej Romualda Twardowskiego i szczery mi\u0142o\u015bnik zawartej w nich poezji. Dzi\u0119ki jego inicjatywie mamy okazj\u0119 si\u0119 przekona\u0107, \u017ce i na tym, wyja\u0142owionym po wojnie poletku Twardowski okaza\u0142 si\u0119 zdolnym ogrodnikiem. By\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce sercem i umys\u0142em nigdy nie odjecha\u0142 z Wilna. Tam przecie\u017c w 1840 roku osiad\u0142 na sta\u0142e Stanis\u0142aw Moniuszko, po \u015blubie z ukochan\u0105 Aleksandr\u0105, c\u00f3rk\u0105 M\u00fcller\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 pozna\u0142 kilka lat wcze\u015bniej w ich domu zajezdnym dla szlachty przy ulicy Niemieckiej. Stamt\u0105d Twardowski zapami\u0119ta\u0142 porzucone w\u015br\u00f3d wojennej zawieruchy i walaj\u0105ce si\u0119 po ulicach kartki ze \u015apiewnika domowego<\/em>. Trzeba je by\u0142o kiedy\u015b pozbiera\u0107 i z\u0142o\u017cy\u0107 w sw\u00f3j w\u0142asny, ca\u0142kiem osobny \u015bpiewnik \u017cycia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jak tak dalej p\u00f3jdzie, moja strona – opatrzona podtytu\u0142em „dla s\u0142uchaj\u0105cych inaczej” – przemieni si\u0119 w stron\u0119 dla maj\u0105cych nadziej\u0119 inaczej. Nieustannie dodaj\u0105c otuchy moim Czytelnikom i wszystkim melomanom, piel\u0119gnuj\u0119 nadziej\u0119 i w sobie: \u017ce jeszcze nie wszystko stracone, \u017ce spotkamy si\u0119 kiedy\u015b w prawdziwej operze i na prawdziwym koncercie, \u017ce zn\u00f3w sp\u0119dzimy wsp\u00f3lny wiecz\u00f3r … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8,9],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-5195","6":"format-standard","7":"category-miscellanea","8":"category-prasowka"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5195","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5195"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5195\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5204,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5195\/revisions\/5204"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5195"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5195"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5195"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}