{"id":520,"date":"2015-05-18T18:59:24","date_gmt":"2015-05-18T16:59:24","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=520"},"modified":"2015-05-18T19:21:46","modified_gmt":"2015-05-18T17:21:46","slug":"sa-voix-tendre-et-sonore","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=520","title":{"rendered":"Sa voix tendre et sonore"},"content":{"rendered":"

„On wchodzi na te swoje niebia\u0144skie wy\u017cyny mikstem, a jaki\u015b osio\u0142 z d\u0142ugimi uszami twierdzi, \u017ce to falset” – z\u017cyma\u0142 si\u0119 jeden z komentator\u00f3w w\u0105tku po\u015bwi\u0119conego sztuce wokalnej ostatniego z wielkich francuskich t\u00e9nors l\u00e9gers. <\/em>Os\u0142owi zapewne pomyli\u0142o si\u0119 falsetto<\/em> z falsettone<\/em>, technik\u0105 polegaj\u0105c\u0105 na swobodnym wykorzystaniu tak zwanego voce mista w samej g\u00f3rze skali, powy\u017cej os\u0142awionych „ton\u00f3w przej\u015bciowych”, kt\u00f3rych pokonanie u \u017ale wyszkolonych \u015bpiewak\u00f3w ko\u0144czy si\u0119 w\u0142a\u015bnie popadni\u0119ciem w zapowietrzony, ubogi w alikwoty falset. Tymczasem dowcip polega na tym, \u017ceby wzi\u0105\u0107 te g\u00f3ry g\u0142osem mieszanym, umiej\u0119tnie \u0142\u0105cz\u0105c walory rejestr\u00f3w piersiowego i g\u0142owowego. Ma\u0142o kt\u00f3ry tenor liryczny w og\u00f3le potrafi to zrobi\u0107. Ci, kt\u00f3rzy opanowali technik\u0119 \u015bpiewu jednorejestrowego, rzadko ol\u015bniewaj\u0105 urod\u0105 najwy\u017cszych d\u017awi\u0119k\u00f3w. Ten, o kt\u00f3rym mowa, wchodzi\u0142 na niebia\u0144skie wy\u017cyny mikstem nieskazitelnym: ba, umia\u0142 w tym niebie \u015bpiewa\u0107 pianissimo, zachowywa\u0107 finezj\u0119 brzmienia i subtelnie cieniowa\u0107 fraz\u0119.<\/p>\n

Urodzi\u0142 si\u0119 2 kwietnia 1928 w Monte Carlo, z francuskiej matki i ojca Meksykanina. Nazywa\u0142 si\u0119 Fernand Albert Vanzo i od ma\u0142ego chcia\u0142 zosta\u0107 ksi\u0119dzem, nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce z zapa\u0142em udziela\u0142 si\u0119 w ch\u00f3rze ko\u015bcielnym. Jego ambitne plany pokrzy\u017cowa\u0142a wojna: rodzina Vanzo przenios\u0142a si\u0119 do Aix-les-Bains we francuskiej Sabaudii, Fernand Albert niepostrze\u017cenie zosta\u0142 Alainem, nauczy\u0142 si\u0119 gra\u0107 na perkusji i akordeonie i zacz\u0105\u0142 wspiera\u0107 najbli\u017cszych dochodami z wyst\u0119p\u00f3w w miejscowych tancbudach i kabaretach. Pr\u00f3bowa\u0142 te\u017c si\u0142 jako \u015bpiewak w teatrzykach muzycznych. W wieku osiemnastu lat trafi\u0142 do swojej pierwszej nauczycielki, niejakiej pani Audouard, kt\u00f3ra pono\u0107 przez rok kaza\u0142a mu \u0107wiczy\u0107 wokalizy i nie pozwoli\u0142a przygotowa\u0107 cho\u0107by jednej arii, a\u017c opanuje podstawy emisji i poprawnej artykulacji. Op\u0142aci\u0142o si\u0119. Mimo \u017ce po przeprowadzce do Pary\u017ca wci\u0105\u017c musia\u0142 czerpa\u0107 dochody z gry w orkiestrze cyga\u0144skiej i nie zdo\u0142a\u0142 podj\u0105\u0107 systematycznych studi\u00f3w, w sezonie 1951\/52 trafi\u0142a mu si\u0119 nie lada okazja: zosta\u0142 dublerem baskijskiego gwiazdora Luisa Mariano w operetce Le Chanteur de Mexico <\/em>na deskach Th\u00e9\u00e2tre du Ch\u00e2telet i zacz\u0105\u0142 bra\u0107 lekcje u Rolande Darcoeur. Trzy lata p\u00f3\u017aniej wygra\u0142 konkurs wokalny w Cannes i dosta\u0142 anga\u017c w R\u00e9union des th\u00e9\u00e2tres lyriques nationaux (RTLN), powo\u0142anej w styczniu 1939 roku, \u017ceby zapewni\u0107 p\u0142ynno\u015b\u0107 finansow\u0105 i odpowiedni poziom artystyczny dw\u00f3ch scen paryskich: Op\u00e9ra Garnier i Op\u00e9ra-Comique.<\/p>\n

Przez pewien czas \u015bpiewa\u0142 ogony. Krytyka dostrzeg\u0142a go dopiero w 1955 roku, na prapremierze Numance<\/em>, tragedii lirycznej Henry’ego Barrauda na motywach Cervantesa. Wst\u0119pem do prawdziwej kariery okaza\u0142y si\u0119 jednak wyst\u0119py w partiach Ksi\u0119cia Mantui na deskach Op\u00e9ra de Paris i G\u00e9ralda w Lakm\u00e9<\/em> w Op\u00e9ra-Comique. Dyrektorzy obydwu teatr\u00f3w zacz\u0119li obsadza\u0107 Vanzo w typowo francuskim repertuarze lirycznym, od Nadira w Po\u0142awiaczach pere\u0142<\/em>, poprzez Des Grieux w Manon<\/em> Masseneta, sko\u0144czywszy na Fau\u015bcie Gounoda. Wkr\u00f3tce nadesz\u0142y role w operach w\u0142oskich i w dzie\u0142ach Mozarta, kt\u00f3rych Vanzo nie znosi\u0142 z ca\u0142ego serca, mimo \u017ce zdawa\u0142 si\u0119 do nich stworzony – m\u0142odzie\u0144cze wyst\u0119py w partii Don Ottavia wspomina\u0142 p\u00f3\u017aniej jako najwi\u0119kszy koszmar \u017cycia,\u00a0a niech\u0119\u0107 do swojego bohatera, nudnego pono\u0107 jak flaki z olejem, przeni\u00f3s\u0142 na ca\u0142\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Wolfganga Amadeusza. W 1961 roku zadebiutowa\u0142 w Covent Garden u boku Joan Sutherland (jako Edgardo w \u0141ucji z Lammermooru<\/em>). Cztery lata p\u00f3\u017aniej wyst\u0105pi\u0142 w Lucrezii Borgii <\/em>Donizettiego na koncercie w nowojorskiej Carnegie Hall, kt\u00f3ry przeszed\u0142 do anna\u0142\u00f3w z ca\u0142kiem innego powodu: niedysponowan\u0105 Marylin Horne w ostatniej chwili zast\u0105pi\u0142a Montserrat Caball\u00e9, kt\u00f3rej triumf w partii tytu\u0142owej – nagrodzony blisko p\u00f3\u0142godzinn\u0105 owacj\u0105 na stoj\u0105co – otworzy\u0142 jej wrota \u015bwiatowej kariery. Cho\u0107 Alain Vanzo du\u017co \u015bpiewa\u0142 za granic\u0105, mi\u0119dzy innymi w Neapolu, Barcelonie, Bilbao, Miami, Filadelfii, Waszyngtonie i Santiago de Chile, jego sztuka wokalna wci\u0105\u017c pozostawa\u0142a w cieniu dokona\u0144 popularniejszych koleg\u00f3w po fachu. Na koncercie zorganizowanym w stulecie urodzin Carusa w 1973 roku d\u0142u\u017cej oklaskiwano Maria Del Monaco i Luciana Pavarottiego. W Stanach Zjednoczonych wi\u0119kszym uznaniem cieszyli si\u0119 Alfredo Kraus i Nikolai Gedda. Kariera Vanzo ogranicza\u0142a si\u0119 w du\u017cej mierze do scen francuskich, cho\u0107 i na tym polu przysz\u0142o mu stawi\u0107 czo\u0142o rywalowi tej miary, co Henri Legay.<\/p>\n

\"33581739\"<\/a><\/p>\n

Alain Vanzo jako Wilhelm Meister w Mignon<\/em> Ambroise’a Thomasa na scenie Op\u00e9ra-Comique (1964).<\/p>\n

Na szcz\u0119\u015bcie w sukurs przysz\u0142a mu fonografia. Niezwyk\u0142y g\u0142os Vanzo – swobodny w g\u00f3rze, \u015bwietlisty i pe\u0142en mocy, idealnie wyr\u00f3wnany w rejestrach – w po\u0142\u0105czeniu z niepospolit\u0105 muzykalno\u015bci\u0105, elegancj\u0105 kszta\u0142towania frazy i charakterystyczn\u0105 pokor\u0105 wobec wskaz\u00f3wek zawartych w partyturze, stworzy\u0142y ze\u0144 idealnego odtw\u00f3rc\u0119 partii w operach francuskich. W\u015br\u00f3d jego najlepszych nagra\u0144 znalaz\u0142y si\u0119 mi\u0119dzy innymi rejestracje Lakm\u00e9 <\/em>z Joan Sutherland pod dyrekcj\u0105 Richarda Bonynge’a (Decca), Mireille <\/em>Gounoda z Mirell\u0105 Freni i Po\u0142awiaczy pere\u0142 <\/em>u boku Ileany Cotrubas (EMI), Mignon <\/em>Thomasa z Marylin Horne (CBS\/Sony) oraz La P\u00e9richole<\/i> Offenbacha z R\u00e9gine Crespin (Erato). Warto te\u017c wspomnie\u0107 o jego udziale w nagraniach dw\u00f3ch rarytas\u00f3w z dorobku Masseneta: La Navarraise<\/em> pod batut\u0105 Antonia de Almeidy i Le Jongleur de Notre-Dame<\/em> z Rogerem Boutry. Vanzo nigdy oficjalnie nie wycofa\u0142 si\u0119 z \u017cycia koncertowego: \u015bpiewa\u0142 jeszcze po sze\u015b\u0107dziesi\u0105tce, du\u017co wyst\u0119powa\u0142 w telewizji francuskiej, kt\u00f3ra dot\u0105d nie opublikowa\u0142a zachowanych w archiwach materia\u0142\u00f3w. Nie porzuci\u0142 gry na akordeonie i fortepianie, pr\u00f3bowa\u0142 te\u017c swoich si\u0142 jako kompozytor: napisa\u0142 mi\u0119dzy innymi operetk\u0119 P\u00eacheur d’Etoile<\/i>,<\/em>\u00a0wystawion\u0105 w 1972 roku w Lille, oraz oper\u0119 Les Chouans, <\/em>kt\u00f3ra doczeka\u0142a si\u0119 premiery dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej w Awinionie. Zmar\u0142 w wieku niespe\u0142na siedemdziesi\u0119ciu czterech lat, w styczniu 2002 roku, wskutek komplikacji po wylewie krwi do m\u00f3zgu. Osieroci\u0142 \u017con\u0119 Pierrette, kt\u00f3ra sp\u0119dzi\u0142a z nim przesz\u0142o p\u00f3\u0142 wieku, syna Philippe’a i wnuka Geoffraya.<\/p>\n

Co tkwi\u0142o u sedna stosunkowo niewielkiej popularno\u015bci Vanzo poza Francj\u0105, gdzie jedni czcz\u0105 go jako ostatniego przedstawiciela wymar\u0142ej szko\u0142y \u015bpiewu tenorowego, inni za\u015b twierdz\u0105, \u017ce jego sztuka spina klamr\u0105 wielk\u0105 tradycj\u0119 spod znaku Georgesa Thilla z dokonaniami m\u0142odszych kontynuator\u00f3w, z Robertem Alagn\u0105 na czele? Nieumiej\u0119tno\u015b\u0107 odnalezienia si\u0119 w repertuarze innym ni\u017c francuski? Niech\u0119\u0107 do Regieoper i coraz popularniejszego w Europie systemu stagione? Pogarda dla tw\u00f3rczo\u015bci Mozarta? Zbyt wyg\u00f3rowane \u017c\u0105dania finansowe? Konsekwentne odrzucanie r\u00f3l, kt\u00f3re nie pasowa\u0142y do jego g\u0142osu albo do kt\u00f3rych jeszcze nie dojrza\u0142? A mo\u017ce s\u0142abo\u015b\u0107 do wy\u015bmiewanej przez wielu operetki?<\/p>\n

Biografia artysty kryje w sobie zbyt wiele niejasno\u015bci, by wysnu\u0107 z niej jednoznaczn\u0105 odpowied\u017a na to pytanie. By\u0107 mo\u017ce Vanzo w g\u0142\u0119bi duszy cierpia\u0142, \u017ce urodzi\u0142 si\u0119 nie w por\u0119, \u017ce z konieczno\u015bci przyjdzie mu zabra\u0107 swoj\u0105 tajemnic\u0119 do grobu. Nie by\u0142 w tym odosobniony. Jego cz\u0119sta partnerka sceniczna, m\u0142odsza o trzy lata Mady Mespl\u00e9, wzorzec lekkiej francuskiej koloratury, odda\u0142a mu znamienny ho\u0142d w wywiadzie dla „Le Monde”. Stwierdzi\u0142a, \u017ce wraz ze \u015bmierci\u0105 Vanzo przepad\u0142 ca\u0142y obszerny rozdzia\u0142 historii tamtejszej opery.<\/p>\n