{"id":5295,"date":"2020-12-13T11:37:38","date_gmt":"2020-12-13T10:37:38","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5295"},"modified":"2020-12-13T11:43:14","modified_gmt":"2020-12-13T10:43:14","slug":"twory-mistrza-ludwiga","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5295","title":{"rendered":"Twory mistrza Ludwiga"},"content":{"rendered":"

Dobra wiadomo\u015b\u0107 – kto przegapi\u0142 anonsowan\u0105 przeze mnie transmisj\u0119 z sali NOSPR, ten ma jeszcze szans\u0119 „dopa\u015b\u0107” j\u0105 na na stronie internetowej (https:\/\/nospr.org.pl\/pl\/kalendarz\/nospr-leopold-hager-czeski-chor-filharmoniczny-z-brna<\/a>). Film w serwisie YouTube, zgodnie z zapowiedzi\u0105, wygas\u0142 24 godziny po koncercie. Marsz zatem do komputer\u00f3w, bo naprawd\u0119 warto. A potem mo\u017cna przeczyta\u0107 m\u00f3j esej do wirtualnej ksi\u0105\u017cki programowej.<\/p>\n

***<\/p>\n

Wed\u0142ug jednej z wersji greckiego mitu o pocz\u0105tkach \u015bwiata bogowie powierzyli zadanie stworzenia istot \u017cywych dw\u00f3m braciom tytanom: Epimeteuszowi i Prometeuszowi. Zgodnie z inn\u0105 opowie\u015bci\u0105, ulepili je sami z gliny i ognia, ale znudzeni zarzucili swoje dzie\u0142o, zostawiaj\u0105c ich doko\u0144czenie pomys\u0142owo\u015bci tytan\u00f3w. Niestety, Epimeteusz \u2013 na co wskazuje \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w jego imienia \u2013 nie mia\u0142 daru przewidywania i okazywa\u0142 si\u0119 g\u0142upi zar\u00f3wno przed szkod\u0105, jak i po niej. Z zapa\u0142em wyko\u0144czy\u0142 figurki le\u015bnych bestii, skrzydlatych ptak\u00f3w i najrozmaitszych wodnych byt\u00f3w, po czym tchn\u0105\u0142 w nie wszystkie dobre cechy, jakie mia\u0142 pod r\u0119k\u0105: szybko\u015b\u0107, zwinno\u015b\u0107 i si\u0142\u0119, umiej\u0119tno\u015b\u0107 latania i odgryzania si\u0119 przeciwnikom. Dla ludzi nic nie zosta\u0142o. Musia\u0142 si\u0119 nimi zaj\u0105\u0107 zmy\u015blny Prometeusz. Rozrobi\u0142 t\u0119\u017cej\u0105c\u0105 glin\u0119 \u0142zami mi\u0142o\u015bci i wsp\u00f3\u0142czucia. Ukszta\u0142towa\u0142 swoje figurki na podobie\u0144stwo bog\u00f3w i skrad\u0142 Heliosowi gar\u015b\u0107 iskier z rydwanu, \u017ceby zapewni\u0107 im dusz\u0119. Wysz\u0142y jednak malutkie i kruche \u2013 zabrak\u0142o dla nich pi\u00f3r, sier\u015bci i \u0142usek, zmarnotrawionych przez nieroztropnego Epimeteusza.<\/p>\n

Co by\u0142o dalej, ka\u017cdy ju\u017c pami\u0119ta. \u017beby ogrza\u0107 i wykarmi\u0107 swoje ludzkie dzieci, Prometeusz skrad\u0142 z Olimpu kawa\u0142ek \u017carz\u0105cej si\u0119 g\u0142owni i przemyci\u0142 ogie\u0144 w wydr\u0105\u017conej \u0142odydze dzikiego kopru. Nauczy\u0142 ludzi gotowa\u0107, wytapia\u0107 metale z rud, ku\u0107 or\u0119\u017c, uprawia\u0107 ziemi\u0119, czyta\u0107, pisa\u0107 i tworzy\u0107 sztuk\u0119. Po\u0142o\u017cy\u0142 fundamenty pod pierwsz\u0105 cywilizacj\u0119. M\u015bciwy i zazdrosny Dzeus kaza\u0142 w odwecie przyku\u0107 Prometeusza do ska\u0142y Kaukazu, a jego nierozgarni\u0119temu bratu ulepi\u0142 z gliny ciekawsk\u0105 i r\u00f3wnie nierozgarni\u0119t\u0105 Pandor\u0119, \u017ceby przez sw\u0105 g\u0142upot\u0119 sprowadzili na ludzko\u015b\u0107 wszelkie mo\u017cliwe plagi.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Johann Gottfried Schadow: portret Salvatore Vigan\u00f2, rycina kolorowana z 1797 roku<\/p>\n

Salvatore Vigan\u00f2, w\u0142oski tancerz i choreograf, jeden z tw\u00f3rc\u00f3w choreodramu, formy \u0142\u0105cz\u0105cej dramat z elementami ta\u0144ca i pantomimy, postanowi\u0142 przeku\u0107 ten mit w alegori\u0119, po\u0142\u0105czywszy go zgrabnie z w\u0105tkami zaczerpni\u0119tymi z historii Pigmaliona. Scenariusz Twor\u00f3w Prometeusza <\/em>napisa\u0142 dla wiede\u0144skiego Burgtheater, na zam\u00f3wienie arcyksi\u0119\u017cniczki Marii Teresy, c\u00f3rki rozmi\u0142owanego w sztuce baletowej cesarza Leopolda II. Nie wiadomo, dlaczego Vigan\u00f2 wybra\u0142 tak \u201epowa\u017cny\u201d temat i dlaczego sam nie skomponowa\u0142 muzyki do swojego libretta, jak mia\u0142 dot\u0105d w zwyczaju. Opowie\u015b\u0107 o dw\u00f3ch o\u017cywionych pos\u0105gach, kt\u00f3re Prometeusz zabiera na Parnas, \u017ceby nabra\u0142y og\u0142ady i umiej\u0119tno\u015bci pod okiem Apolla i jego Muz, Bachusa, bo\u017cka Pana, muzyk\u00f3w Amfiona, Ariona i Orfeusza oraz mn\u00f3stwa innych mitycznych stworze\u0144, zosta\u0142a ostatecznie ubrana w d\u017awi\u0119ki przez Beethovena. Kompozytor mieszka\u0142 w Wiedniu ju\u017c osiem lat, by\u0142 u szczytu kariery wirtuoza i mia\u0142 za sob\u0105 pierwsze powa\u017cne pr\u00f3by tw\u00f3rcze, zaliczone p\u00f3\u017aniej w poczet arcydzie\u0142 tak zwanego okresu klasycznego \u2013 mi\u0119dzy innymi I Symfoni\u0119, Koncert fortepianowy C-dur <\/em>oraz Sonat\u0119 \u201ePatetyczn\u0105\u201d<\/em>. Jego sztuk\u0119 pianistyczn\u0105 wci\u0105\u017c jednak wy\u017cej ceniono ni\u017c rzemios\u0142o kompozytorskie. Podobnie by\u0142o z Tworami Prometeusza<\/em>, kt\u00f3re pewien wiede\u0144ski krytyk nazwa\u0142 muzyk\u0105 \u201enie do ko\u0144ca spe\u0142niaj\u0105c\u0105 oczekiwania\u201d. Podkre\u015bli\u0142 jej niew\u0105tpliw\u0105 oryginalno\u015b\u0107, narzekaj\u0105c zarazem na zbytni\u0105 \u201euczono\u015b\u0107\u201d i nieprzystosowanie do wymog\u00f3w ta\u0144ca.<\/p>\n

Premiera odby\u0142a si\u0119 28 marca 1801 roku. Balet zszed\u0142 ze sceny Burgtheater po 29 spektaklach i popad\u0142 w zapomnienie. Poniek\u0105d s\u0142usznie, cho\u0107 z perspektywy lat wida\u0107 jak na d\u0142oni, \u017ce bez \u201eprometejskiego\u201d tematu z fina\u0142u nie by\u0142oby czwartej cz\u0119\u015bci Eroiki<\/em>, bez zaskakuj\u0105cych pomys\u0142\u00f3w harmonicznych z uwertury \u2013 p\u00f3\u017aniejszego Koncertu skrzypcowego<\/em>, bez Allegro con brio <\/em>z II aktu \u2013 marszu zwiastuj\u0105cego nadej\u015bcie Pizarra w drugiej ods\u0142onie I aktu Fidelia<\/em>. Beethoven wkracza\u0142 w nowy okres tw\u00f3rczo\u015bci: odgrodzony od \u015bwiata zewn\u0119trznego coraz bardziej nieprzeniknion\u0105 barier\u0105 g\u0142uchoty, a mimo to dumny, niezale\u017cny duchem, sam sobie stanowi\u0105cy prawa \u2013 niczym zbuntowany tytan z greckiego mitu.<\/p>\n

Podobnych skarb\u00f3w jak w potykaj\u0105cych si\u0119 czasem na niepewnych nogach Tworach Prometeusza<\/em> mo\u017cna doszuka\u0107 si\u0119 w pierwszej Beethovenowskiej mszy, powsta\u0142ej w 1807 roku na zam\u00f3wienie Miko\u0142aja II Esterh\u00e1zy\u2019ego. Ksi\u0105\u017c\u0119 rok w rok zamawia\u0142 now\u0105 msz\u0119 na dzie\u0144 Narodzenia NMP, a zarazem imienin swojej \u017cony Marii J\u00f3zefiny, przypadaj\u0105cy 8 wrze\u015bnia. Tradycj\u0119 ustanowi\u0142 sam Haydn, po powrocie z Anglii w 1795, tworz\u0105c kolejne utwory a\u017c po rok 1802, kiedy podupad\u0142 na zdrowiu i przekaza\u0142 swoj\u0105 powinno\u015b\u0107 m\u0142odszym kompozytorom. Beethoven by\u0142 w pe\u0142ni \u015bwiadom ci\u0105\u017c\u0105cej na nim odpowiedzialno\u015bci. W li\u015bcie do ksi\u0119cia wyzna\u0142, \u017ce wr\u0119cza mu partytur\u0119 \u201ez dr\u017ceniem serca, bo Wasza Najja\u015bniejsza Wysoko\u015b\u0107 nawyk\u0142 do niepowtarzalnych arcydzie\u0142 Mistrza\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Martin Knoller; portret ksi\u0119cia Miko\u0142aja II Esterh\u00e1zy\u2019ego, 1793. Z kolekcji Fundacja Esterh\u00e1zych, Burgenland<\/span><\/p>\n

Istotnie, zanim Beethoven zabra\u0142 si\u0119 do pracy, sumiennie przestudiowa\u0142 Haydnowskie msze. Na marginesie szkic\u00f3w do Glorii <\/em>zanotowa\u0142 obszerne fragmenty z analogicznego ust\u0119pu w Sch\u00f6pfungsmesse<\/em> Haydna z 1801 roku. Nie zmienia to faktu, \u017ce postanowi\u0142 u\u0142o\u017cy\u0107 Msz\u0119 C-dur<\/em> ca\u0142kiem po swojemu, \u201ew manierze rzadko stosowanej\u201d, surowszej ni\u017c modne w owym czasie msze w wiede\u0144skim stylu. S\u0142ycha\u0107 to ju\u017c w pierwszych taktach pow\u015bci\u0105gliwego, kontemplacyjnego Kyrie<\/em>, z kt\u00f3rego wedle s\u0142\u00f3w kompozytora powinno tchn\u0105\u0107 \u201eczu\u0142e pogodzenie si\u0119 z losem\u201d. Nowatorstwo Mszy <\/em>wyra\u017ca si\u0119 najdobitniej w kontrastach \u2013 trybu C-dur zderzonego z c-moll, jak w powstaj\u0105cej w tym samym czasie V Symfonii<\/em>; anielskiego Dona nobis pacem<\/em> z pe\u0142nymi udr\u0119ki miserere<\/em>, obfituj\u0105cymi w zaskakuj\u0105ce harmonie i modulacje rytmiczne; niepokoj\u0105cego pomruku kot\u0142\u00f3w z \u0142agodnym brzmieniem ch\u00f3ru w Sanctus. <\/em><\/p>\n

Beethovenowskie innowacje nie trafi\u0142y na podatny grunt. Do kl\u0119ski utworu przyczyni\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c niedostateczna liczba pr\u00f3b oraz dysproporcje w sk\u0142adzie zespo\u0142u (w ch\u00f3rze \u015bpiewa\u0142o pono\u0107 tylko pi\u0119\u0107 alt\u00f3w). Prawykonanie w Eisenstadt, 13 wrze\u015bnia 1807 roku, sko\u0144czy\u0142o si\u0119 katastrof\u0105. Johann Nepomuk Hummel, \u00f3wczesny Konzertmeister <\/em>na dworze Esterh\u00e1zych i autor mszy zam\u00f3wionej rok wcze\u015bniej przez ksi\u0119cia, otwarcie wy\u015bmia\u0142 kompozycj\u0119 starszego kolegi. Ksi\u0105\u017c\u0119 Miko\u0142aj, nawyk\u0142y do stylu Haydna i jego kontynuator\u00f3w, prychn\u0105\u0142 drwi\u0105co: \u201em\u00f3j drogi, co\u015b ty tu nawyrabia\u0142?\u201d. By\u0142a to chyba najbardziej upokarzaj\u0105ca pora\u017cka w karierze kompozytora. Beethoven wiedzia\u0142 jednak swoje. W 1812 roku wyda\u0142 zrewidowan\u0105 partytur\u0119 Mszy<\/em>, tym razem z dedykacj\u0105 dla ksi\u0119cia Ferdynanda Kinsky\u2019ego, i zacz\u0105\u0142 od nowa wprowadza\u0107 j\u0105 w obieg. Po wykonaniu w 1813 roku E.T.A. Hoffmann napisa\u0142 z zachwytem, \u017ce dzie\u0142o jest wyrazem \u201eumys\u0142u spokojnego jak u dzieci\u0119cia, polegaj\u0105cego na w\u0142asnej czysto\u015bci, ufnego w mi\u0142osierdzie Boga, przemawiaj\u0105cego do Niego jak do ojca, kt\u00f3ry pragnie dla swych dzieci jedynie dobra i spe\u0142nia ka\u017cd\u0105 ich pro\u015bb\u0119\u201d.<\/p>\n

Msza C-dur <\/em>do dzi\u015b pozostaje jednym z najrzadziej wykonywanych utwor\u00f3w Beethovena, ukrytym w cieniu monumentalnej, powsta\u0142ej kilkana\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej Missa solemnis<\/em>. Trudno rozstrzygn\u0105\u0107 dlaczego. Jest w niej przecie\u017c krucho\u015b\u0107 i wzruszaj\u0105ca niewinno\u015b\u0107 pierwszych glinianych twor\u00f3w Prometeusza \u2013 o ile\u017c prawdziwszych ni\u017c nas\u0142ana na ich zgub\u0119 pi\u0119kna Pandora.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dobra wiadomo\u015b\u0107 – kto przegapi\u0142 anonsowan\u0105 przeze mnie transmisj\u0119 z sali NOSPR, ten ma jeszcze szans\u0119 „dopa\u015b\u0107” j\u0105 na na stronie internetowej (https:\/\/nospr.org.pl\/pl\/kalendarz\/nospr-leopold-hager-czeski-chor-filharmoniczny-z-brna). Film w serwisie YouTube, zgodnie z zapowiedzi\u0105, wygas\u0142 24 godziny po koncercie. Marsz zatem do komputer\u00f3w, bo naprawd\u0119 warto. A potem mo\u017cna przeczyta\u0107 m\u00f3j esej do wirtualnej ksi\u0105\u017cki programowej. *** Wed\u0142ug jednej … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8,9],"tags":[],"class_list":["entry","post","publish","author-mangusta","post-5295","format-standard","category-miscellanea","category-prasowka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5295","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5295"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5295\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5299,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5295\/revisions\/5299"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5295"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5295"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5295"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}