{"id":534,"date":"2015-05-26T19:08:51","date_gmt":"2015-05-26T17:08:51","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=534"},"modified":"2015-05-26T23:15:21","modified_gmt":"2015-05-26T21:15:21","slug":"piekne-wynaturzenie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=534","title":{"rendered":"Pi\u0119kne wynaturzenie"},"content":{"rendered":"

Termin Entartete Kunst, <\/em>ukuty przez niemieckiego malarza Adolfa Zieglera, cz\u0142onka NSDAP, doradc\u0119 artystycznego partii i organizatora nies\u0142awnej wystawy w Monachium w 1937 roku, bywa t\u0142umaczony na polski dwojako: w tekstach r\u00f3wnie cz\u0119sto pojawia si\u0119 okre\u015blenie „sztuka zdegenerowana”, jak „sztuka wynaturzona”. Druga z tych propozycji celniej trafia w sedno: s\u0142owo entartete <\/em>brzmia\u0142o z za\u0142o\u017cenia „swojsko”, poza tym wzbudza\u0142o skojarzenia ze zrakowacia\u0142\u0105 tkank\u0105, z namna\u017caj\u0105cymi si\u0119 w niekontrolowany spos\u00f3b wynaturzonymi kom\u00f3rkami, kt\u00f3re potrafi\u0105 przechytrzy\u0107 uk\u0142ad odporno\u015bciowy organizmu i zabi\u0107 go z jego w\u0142asn\u0105 pomoc\u0105. Ideolodzy narodowego socjalizmu tropili wszelkie przejawy pluralizmu kulturowego w Republice Weimarskiej, niszcz\u0105c obce wp\u0142ywy – tak\u017ce w muzyce – z r\u00f3wn\u0105 zajad\u0142o\u015bci\u0105, z jak\u0105 lekarze pr\u00f3bowali unicestwi\u0107 obce kom\u00f3rki rakowe w chorych cia\u0142ach pacjent\u00f3w. Ofiar\u0105 tych prze\u015bladowa\u0144 padali przede wszystkim arty\u015bci pochodzenia \u017cydowskiego, mi\u0119dzy innymi Erwin Schullhoff, Ernst K\u0159enek i Franz Schreker, ale te\u017c czysto aryjscy kompozytorzy, kt\u00f3rzy zapu\u015bcili si\u0119 zbyt daleko w sfer\u0119 muzycznej awangardy. Wystaw\u0119 analogiczn\u0105 do monachijskiej urz\u0105dzono rok p\u00f3\u017aniej w D\u00fcsseldorfie, w ramach Reichsmusiktage – Muzycznych Dni Rzeszy. Na ok\u0142adce broszury zamieszczono karykatur\u0119 czarnosk\u00f3rego jazzmana z gwiazd\u0105 Dawida w butonierce, ujmuj\u0105c w satyrycznym skr\u00f3cie trzy g\u0142\u00f3wne postaci nowotworu tocz\u0105cego zdrow\u0105 tkank\u0119 narodu niemieckiego.<\/p>\n

W 1938 roku Walter Braunfels przebywa\u0142 ju\u017c dawno na emigracji wewn\u0119trznej. Zaledwie miesi\u0105c po doj\u015bciu Hitlera do w\u0142adzy odsuni\u0119to go od wszelkich stanowisk, zmuszono do opuszczenia domu w Kolonii, wycofania si\u0119 z \u017cycia muzycznego i przeprowadzki do Bad Godesberg nieopodal Bonn. Wr\u00f3\u0107my jednak do pocz\u0105tku tej historii – w przeciwnym razie trudno nam b\u0119dzie u\u015bwiadomi\u0107 sobie rozmiary nie\u0142aski, w jak\u0105 popad\u0142 jeden z najpopularniejszych i najwy\u017cej cenionych kompozytor\u00f3w niemieckiego mi\u0119dzywojnia. Walter przyszed\u0142 na \u015bwiat w 1882 roku we Frankfurcie nad Menem, jako najm\u0142odsze z czworga dzieci Ludwiga Braunfelsa, prawnika, dziennikarza i wybitnego t\u0142umacza, mi\u0119dzy innymi autora przek\u0142adu Don Kichota<\/em>, oraz jego drugiej \u017cony Helene, stryjecznej wnuczki Louisa Spohra, skrzypka, dyrygenta i kompozytora, za \u017cycia stawianego na r\u00f3wni z Beethovenem. Ludwig osieroci\u0142 rodzin\u0119, kiedy Walter mia\u0142 zaledwie trzy lata. Ch\u0142opiec dorasta\u0142 w domu, w kt\u00f3rym pami\u0119\u0107 o ojcu-literacie wsp\u00f3\u0142istnia\u0142a z pasj\u0105 muzyczn\u0105 matki. Helene grywa\u0142a w duecie z Lisztem, starsza siostra Waltera by\u0142a uczennic\u0105 Clary Schumann, on sam skomponowa\u0142 sw\u0105 pierwsz\u0105 pie\u015b\u0144 Der Alpenk\u00f6nig <\/em>wkr\u00f3tce po si\u00f3dmych urodzinach. Pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej rozpocz\u0105\u0142 nauk\u0119 we frankfurckim Konserwatorium Hocha. Jego mistrzem w klasie fortepianu by\u0142 James Kwast, p\u00f3\u017aniejszy te\u015b\u0107 Hansa Pfitznera, zagorza\u0142ego antymodernisty, kt\u00f3rego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 wywar\u0142a znamienny wp\u0142yw na styl kompozytorski Braunfelsa.<\/p>\n

Niespe\u0142na dwudziestoletni Walter uzna\u0142, \u017ce opr\u00f3cz do\u015bwiadcze\u0144 muzycznych warto te\u017c zdoby\u0107 jakie\u015b solidne wykszta\u0142cenie praktyczne, przeprowadzi\u0142 si\u0119 wi\u0119c do Kilonii, gdzie rozpocz\u0105\u0142 studia prawnicze i ekonomiczne. Wci\u0105\u017c jednak doskonali\u0142 umiej\u0119tno\u015bci jako pianista, a w wolnych chwilach pr\u00f3bowa\u0142 swoich si\u0142 jako t\u0142umacz z j\u0119zyk\u00f3w klasycznych, przek\u0142adaj\u0105c mi\u0119dzy innymi dzie\u0142a Sofoklesa. Rok p\u00f3\u017aniej przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Monachium i tam przekona\u0142 si\u0119 ostatecznie, \u017ce jego powo\u0142aniem jest muzyka. Trafi\u0142 na lekcje do dyrygenta Feliksa Mottla, kt\u00f3ry pozwoli\u0142 mu uczestniczy\u0107 w pr\u00f3bach do Wagnerowskiego Ringu <\/em>oraz Tristana i Izoldy, <\/em>a opr\u00f3cz tego – zarazi\u0142 go mi\u0142o\u015bci\u0105 do tw\u00f3rczo\u015bci Mahlera i Ryszarda Straussa. M\u0142ody Walter przez rok kontynuowa\u0142 studia pianistyczne u Teodora Leszetyckiego we Wiedniu, uczy\u0142 si\u0119 te\u017c teorii u Karla Nawratila, po czym wr\u00f3ci\u0142 do Monachium, gdzie podj\u0105\u0142 dalsz\u0105 edukacj\u0119 w klasie kompozycji Ludwiga Thuillego. W 1905 roku szcz\u0119\u015bcie u\u015bmiechn\u0119\u0142o si\u0119 do Waltera tak\u017ce w \u017cyciu osobistym: podczas wizyty u rze\u017abiarza Aldolpha von Hildebranda pozna\u0142 jego c\u00f3rk\u0119 Bertel, \u00f3wczesn\u0105 narzeczon\u0105 Wilhelma Furtw\u00e4nglera. Dziewczyna zosta\u0142a jego uczennic\u0105, potem zerwa\u0142a zar\u0119czyny z przystojnym dyrygentem i wda\u0142a si\u0119 w romans z Walterem, kt\u00f3ry w 1909 roku oboje przypiecz\u0119towali ma\u0142\u017ce\u0144stwem.<\/p>\n

\"image001\"<\/a><\/p>\n

Walter Braunfels w 1902 roku: zdj\u0119cie z czasu studi\u00f3w w Monachium.<\/p>\n

Kolejnych kilkana\u015bcie lat w \u017cyciu Braunfelsa – mimo gorzkiego epizodu Wielkiej Wojny – u\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 w nieomal nieprzerwane pasmo sukces\u00f3w. Jeszcze przed \u015blubem Braunfels uko\u0144czy\u0142 sw\u0105 pierwsz\u0105 oper\u0119 Prinzessin Brambilla<\/i>, z librettem na motywach noweli E.T.A. Hoffmanna, wystawion\u0105 w Teatrze Miejskim w Stuttgarcie pod batut\u0105 Maksa von Schillingsa. Jego utwory symfoniczne rozbrzmiewa\u0142y w salach koncertowych Wiednia, Drezna, Berlina i Monachium, gdzie dyrygowa\u0142 nimi sam Pfitzner. W 1913 roku rozpocz\u0105\u0142 prace nad oper\u0105 Die V\u00f6gel<\/em> wed\u0142ug komedii Arystofanesa. W 1915 powo\u0142any do czynnej s\u0142u\u017cby, dwa lata p\u00f3\u017aniej powa\u017cnie ranny na froncie, pod wp\u0142ywem do\u015bwiadcze\u0144 wojennych, nam\u00f3w te\u015bcia i w\u0142asnych prze\u017cy\u0107 metafizycznych w zetkni\u0119ciu z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Brucknera postanowi\u0142 dokona\u0107 konwersji z luteranizmu na katolicyzm. Wkr\u00f3tce po wojnie wspi\u0105\u0142 si\u0119 na szczyty popularno\u015bci: jego utwory cieszy\u0142y si\u0119 bodaj wi\u0119kszym powodzeniem ni\u017c kompozycje Hansa G\u00e1la, Franza Schrekera, a nawet Ryszarda Straussa. Wariacje orkiestrowe Phantastischen Erscheinungen eines Themas von Berlioz <\/em>\u015bwi\u0119ci\u0142y triumfy po obu stronach Oceanu, promowane przez takich mistrz\u00f3w batuty, jak Bruno Walter, Arthur Nikisch i wspomniany ju\u017c Furtw\u00e4ngler, kt\u00f3ry najwyra\u017aniej postanowi\u0142 wybaczy\u0107 rywalowi ujm\u0119 na m\u0119skim honorze. W 1925 roku Braunfels zosta\u0142 dyrektorem Staatliche Hochschule f\u00fcr Musik w Kolonii, zreorganizowanej wsp\u00f3lnie z Hermannem Abendrothem. Krach nast\u0105pi\u0142 3 marca 1933 roku, trzy dni po po\u017carze Reichstagu, kiedy Niemcy sta\u0142y si\u0119 pa\u0144stwem permanentnego stanu wyj\u0105tkowego.<\/p>\n

Braunfels mia\u0142 to szcz\u0119\u015bcie w nieszcz\u0119\u015bciu, \u017ce by\u0142 „tylko” p\u00f3\u0142-\u017bydem, synem konwertyty na luteranizm i niemieckiej mieszczki, w dodatku o\u017cenionym z aryjsk\u0105 katoliczk\u0105. Po usuni\u0119ciu z funkcji dyrektora kolo\u0144skiego konserwatorium i wykluczeniu ze sceny muzycznej m\u00f3g\u0142 cieszy\u0107 si\u0119 wzgl\u0119dnym spokojem \u017cycia na prowincji i komponowa\u0107 dalej do szuflady. Do sfery publicznej powr\u00f3ci\u0142 tu\u017c po zako\u0144czeniu wojny, w pa\u017adzierniku 1945 roku ponownie mianowany szefem wy\u017cszej szko\u0142y muzycznej w Kolonii. Mimo sporadycznych wykona\u0144 jego utwor\u00f3w i pr\u00f3b odnowienia w\u0142asnej kariery pianistycznej nie zdo\u0142a\u0142 odzyska\u0107 pozycji, jak\u0105 cieszy\u0142 si\u0119 przed wewn\u0119trznym wygnaniem. Zmar\u0142 w 1954 roku. Jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 popad\u0142a w ca\u0142kowite zapomnienie na prawie p\u00f3\u0142 wieku.<\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce Braunfelsa skazano na banicj\u0119 z przyczyn niezwi\u0105zanych z jego muzyk\u0105 – postromantyczn\u0105 w zakroju, antymodernistyczn\u0105 z ducha, z natury swej melodyjn\u0105 i po prostu \u015bwietnie napisan\u0105. Gdyby nie okoliczno\u015bci zewn\u0119trzne, by\u0107 mo\u017ce przesz\u0142aby ona do historii przez sam\u0105 swoj\u0105 obecno\u015b\u0107, jak sta\u0142o si\u0119 cho\u0107by z dorobkiem Ryszarda Straussa. Braunfels osun\u0105\u0142 si\u0119 w niebyt dwukrotnie: najpierw uciszony przez III Rzesz\u0119, p\u00f3\u017aniej op\u0119dzony lekcewa\u017c\u0105cym wzruszeniem ramion przez \u015brodowisko kompozytorskie powojennych Niemiec, kt\u00f3re uzna\u0142o go za niewartego uwagi „reakcjonist\u0119”. Z piek\u0142a niepami\u0119ci wydoby\u0142 go dopiero Lothar Zagrosek, kt\u00f3ry wzi\u0105\u0142 si\u0119 za s\u0142ynne niegdy\u015b Die V\u00f6gel <\/em>i po kilku wcze\u015bniejszych, nieudanych pr\u00f3bach wskrzeszenia tej opery wreszcie zdo\u0142a\u0142 w ni\u0105 tchn\u0105\u0107 utracone \u017cycie.<\/p>\n

Prapremiera Ptak\u00f3w<\/em> odby\u0142a si\u0119 30 listopada 1920 roku na scenie Nationaltheater M\u00fcnchen<\/span>, pod batut\u0105 Bruno Waltera, z udzia\u0142em gwiazd pierwszej wielko\u015bci, mi\u0119dzy innymi s\u0142ynnej z r\u00f3l Mozartowskich sopranistki Marii Ivog\u00fcn w roli S\u0142owika, oraz jej m\u0119\u017ca, tenora Karla Erba (Dobromy\u015bl), znakomitego \u015bpiewaka oratoryjnego i wykonawc\u0119 g\u0142\u00f3wnych partii w operach Pfitznera. S\u0142u\u017c\u0105ca za kanw\u0119 libretta komedia Arystofanesa jest bodaj najmniej „polityczn\u0105” spo\u015br\u00f3d jego sztuk, a mimo to pad\u0142a ofiar\u0105 rozlicznych nadinterpretacji. Wystawiona w 414 r. p.n.e. podczas Wielkich Dionizj\u00f3w, nosi wszelkie cechy komedii staroattyckiej, wywodz\u0105cej si\u0119 z tradycji ludowych mim\u00f3w: ba\u015bniowo\u015b\u0107 sztafa\u017cu, dosadno\u015b\u0107 j\u0119zyka, satyryczno\u015b\u0107 wyd\u017awi\u0119ku. Opowie\u015b\u0107 o dw\u00f3ch statecznych, zniech\u0119conych do demokracji obywatelach ate\u0144skich, kt\u00f3rzy urz\u0105dzaj\u0105 w\u0142asne ptasie pa\u0144stwo i przep\u0119dzaj\u0105 z niego wszelkich oszust\u00f3w, s\u0142u\u017calc\u00f3w, wr\u00f3\u017cbit\u00f3w i donosicieli, pr\u00f3bowano odczytywa\u0107 jako szyderstwo z wyprawy sycylijskiej, najfatalniejszej w skutkach decyzji Aten podczas wojny peloponeskiej; jako alegori\u0119 idealnej polis<\/em> albo wr\u0119cz przeciwnie, zawoalowan\u0105 przestrog\u0119 przed wypaczeniem tej formy pa\u0144stwa; wreszcie jako radosn\u0105, eskapistyczn\u0105 igraszk\u0119, w kt\u00f3rej nie nale\u017cy si\u0119 doszukiwa\u0107 \u017cadnych g\u0142\u0119bszych podtekst\u00f3w. Co ciekawe, interpretacja Arnolda Josepha Toynbee, brytyjskiego filozofa historii, kt\u00f3ry dowodzi\u0142 zwi\u0105zk\u00f3w Nowego Testamentu z tradycj\u0105 zapocz\u0105tkowan\u0105 przez Ptaki <\/em>Arystofanesa, powsta\u0142a kilkadziesi\u0105t lat po premierze dzie\u0142a Braunfelsa. Bo w II akcie Die V\u00f6gel<\/em> kompozytor – a zarazem librecista – dokona\u0142 znamiennego zabiegu „chrystianizacji” pierwowzoru, wytykaj\u0105c \u015bmiertelnikom ich arogancj\u0119 w starciu z b\u00f3stwem i ko\u0144cz\u0105c ca\u0142o\u015b\u0107 religijnym hymnem.<\/p>\n

\"bird<\/a><\/p>\n

Uczestnicy Wielkich Dionizj\u00f3w w przebraniu ptak\u00f3w. Czarnofigurowe ojnochoe ze zbior\u00f3w British Museum, V w. p.n.e.<\/p>\n

Dwup\u0142ytowy album wytw\u00f3rni Decca, wydany w 1996 roku w serii „Entartete Musik”, nagrany z udzia\u0142em solist\u00f3w, Rundfunkchor Berlin i tamtejszej DSO pod batut\u0105 Zagroska, otworzy\u0142 Braunfelsowym Ptakom <\/em>drog\u0119 na \u015bwiatowe sceny. W 2005 roku dzie\u0142o dotar\u0142o do Stan\u00f3w Zjednoczonych. Cztery lata p\u00f3\u017aniej wystawi\u0142a je Opera w Los Angeles, pod kierownictwem muzycznym Jamesa Conlona. Powoli zacz\u0119to odkrywa\u0107 inne zapomniane kompozycje Braunfelsa, mi\u0119dzy innymi oper\u0119 misteryjn\u0105 Verk\u00fcndigung, <\/em>monumentalne Te Deum<\/em>, rozkoszn\u0105 Prinzessin Brambilla<\/em>, zachwycaj\u0105ce Szenen aus dem Leben der Heiligen Johanna. <\/i>A mimo to \u017cycie niegdysiejszego rywala Straussa wci\u0105\u017c kryje w sobie mn\u00f3stwo tajemnic. Jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 wci\u0105\u017c wzbudza nie tylko zachwyty, ale i drwi\u0105ce u\u015bmieszki. „Lieber verbannt als verkannt”, stwierdzi\u0142 kiedy\u015b gorzko sam Braunfels. Lepiej by\u0107 wygnanym ni\u017c niedocenionym. Na powr\u00f3t z banicji czeka\u0142 dwana\u015bcie lat. Na powszechne uznanie przyjdzie mu poczeka\u0107 znacznie d\u0142u\u017cej. Oby nie ca\u0142\u0105 wieczno\u015b\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Termin Entartete Kunst, ukuty przez niemieckiego malarza Adolfa Zieglera, cz\u0142onka NSDAP, doradc\u0119 artystycznego partii i organizatora nies\u0142awnej wystawy w Monachium w 1937 roku, bywa t\u0142umaczony na polski dwojako: w tekstach r\u00f3wnie cz\u0119sto pojawia si\u0119 okre\u015blenie „sztuka zdegenerowana”, jak „sztuka wynaturzona”. Druga z tych propozycji celniej trafia w sedno: s\u0142owo entartete brzmia\u0142o z za\u0142o\u017cenia „swojsko”, poza … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-534","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/534","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=534"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/534\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":546,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/534\/revisions\/546"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=534"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=534"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=534"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}