{"id":5346,"date":"2021-01-09T00:11:56","date_gmt":"2021-01-08T23:11:56","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5346"},"modified":"2021-01-11T23:51:57","modified_gmt":"2021-01-11T22:51:57","slug":"niedoszla-mistrzyni-callas","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5346","title":{"rendered":"Niedosz\u0142a mistrzyni Callas"},"content":{"rendered":"

Tyle w Italii do zwiedzania, \u017ce ma\u0142o kto decyduje si\u0119 na kr\u00f3tk\u0105 cho\u0107by wycieczk\u0119 do miasteczka Imola w regionie Emilia-Romagna – niespe\u0142na czterdzie\u015bci kilometr\u00f3w od Bolonii i mniej wi\u0119cej dwa razy dalej od kurortu Rimini. Z przewodnik\u00f3w mo\u017cna si\u0119 dowiedzie\u0107, \u017ce miejsce jest, owszem, sympatyczne, nie ma jednak wiele do zaoferowania turystom – mo\u017ce poza Rocca Sforzesca, zamkiem wzniesionym za rz\u0105d\u00f3w Girolama Riario i jego \u017cony Katarzyny Sforza, femina sangurinaria et tyranissa<\/i>, <\/em>znanej te\u017c z zami\u0142owania do alchemii i sztuki my\u015bliwskiej. Stan\u0119\u0142y tu niedawno dwa pomniki: \u017co\u0142nierzy 2. Korpusu Polskich Si\u0142 Zbrojnych na Zachodzie, kt\u00f3rzy wiosn\u0105 1945 roku przyst\u0105pili do natarcia na Boloni\u0119, zdobyli Castel Bolognese, a po drodze wyzwolili Imol\u0119; oraz nied\u017awiedzia Wojtka, kt\u00f3ry towarzyszy\u0142 22. Kompanii Zaopatrywania Artylerii i przeszed\u0142 z ni\u0105 szlak bojowy od Syrii, przez Palestyn\u0119 i Kr\u00f3lestwo Egiptu a\u017c do W\u0142och. Kibice wy\u015bcig\u00f3w Formu\u0142y 1 do dzi\u015b ze zgroz\u0105 wspominaj\u0105 Grand Prix San Marino z 1994 roku na torze Imola: koszmarna passa zacz\u0119\u0142a si\u0119 od wypadku Rubensa Barrichello podczas treningu, dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej w kwalifikacjach zgin\u0105\u0142 Roland Ratzenberger, wreszcie w samym wy\u015bcigu poni\u00f3s\u0142 \u015bmier\u0107 Ayrton Senna, by\u0107 mo\u017ce najlepszy kierowca F1 wszech czas\u00f3w. Podczas reanimacji pod siedzeniem bolidu Brazylijczyka znaleziono flag\u0119 austriack\u0105, kt\u00f3r\u0105 Senna po przekroczeniu linii mety zamierza\u0142 rozpostrze\u0107 w ho\u0142dzie dla zmar\u0142ego kolegi.<\/p>\n

Wi\u0119cej zatem w Imoli historii ni\u017c cennych zabytk\u00f3w. Cho\u0107by z tej przyczyny warto wspomnie\u0107 o tamtejszym teatro comunale, <\/em>kt\u00f3ry trudno uzna\u0107 za atrakcj\u0119 dla mi\u0142o\u015bnik\u00f3w architektury i sztuki operowej, dop\u00f3ki nie wg\u0142\u0119bimy si\u0119 w jego powik\u0142ane dzieje. Ot\u00f3\u017c w 1810 roku, za mocy dekret\u00f3w wydanych przez pozostaj\u0105ce pod zwierzchnictwem napoleo\u0144skim Kr\u00f3lestwo W\u0142och, zdesakralizowano XIV-wieczny przyklasztorny ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Franciszka i wystawiono gmach na sprzeda\u017c. Burmistrz Andrea Costa wpad\u0142 na pomys\u0142, \u017ceby w cz\u0119\u015bci budowli urz\u0105dzi\u0107 teatr. Projekt adaptacji powierzono architektowi Giuseppe Magistrettiemu oraz dw\u00f3m wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cym z nim malarzom, Felice Gianiemu i <\/span>Gaetano Bertolaniemu. Uko\u0144czony „Teatro dei Signori associati” zosta\u0142 oddany pod opiek\u0119 Ceres, rzymskiej bogini wegetacji i urodzaj\u00f3w. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 teatru zainaugurowano w 1812 roku przedstawieniem I riti d’Efeso\u00a0<\/i>Giuseppe Farinellego, weneckiego kompozytora, kt\u00f3ry przyj\u0105\u0142 nazwisko w dow\u00f3d wdzi\u0119czno\u015bci dla swego nauczyciela i mentora, jednego z najs\u0142ynniejszych kastrat\u00f3w w historii opery. Pierwszy rozdzia\u0142 dzia\u0142alno\u015bci teatru sko\u0144czy\u0142 si\u0119 wraz z ko\u0144cem rz\u0105d\u00f3w Napoleona, kiedy papie\u017c Pius VII zadecydowa\u0142 o zamkni\u0119ciu „\u015bwi\u0119tokradczego” przybytku. Mieszka\u0144cy Imoli zareagowali pragmatycznie – dalsz\u0105 przebudow\u0105 gmachu, kt\u00f3ra niemal ca\u0142kowicie zatar\u0142a jego pierwotne przeznaczenie. W latach 30. XIX wieku w reaktywowanym teatrze zago\u015bci\u0142y dzie\u0142a Rossiniego, nast\u0119pnie Belliniego i Donizettiego, wreszcie wschodz\u0105cej gwiazdy opery w\u0142oskiej – Giuseppe Verdiego. W 1855 roku repertuar rozszerzono o utwory dramatyczne – nie by\u0142 to jednak krok z dobr\u0105 stron\u0119, bo w nied\u0142ugim czasie sztuki Szekspira i Goldoniego zacz\u0119\u0142y walczy\u0107 o lepsze z pokazami iluzjonist\u00f3w i kuglarzy, miejskimi balami i loteriami dobroczynnymi.
\n<\/span><\/p>\n

W pocz\u0105tkach XX stulecia uda\u0142o si\u0119 powr\u00f3ci\u0107 do ambitniejszych plan\u00f3w – niestety, na kr\u00f3tko, bo za rz\u0105d\u00f3w Mussoliniego teatr zosta\u0142 zamkni\u0119ty ze wzgl\u0119d\u00f3w bezpiecze\u0144stwa. Powa\u017cnie zniszczony w czasie II wojny \u015bwiatowej, doczeka\u0142 si\u0119 ponownego otwarcia dopiero w 1974 roku, po gruntownej renowacji. Trzy lata p\u00f3\u017aniej wybra\u0142 sobie patronk\u0119: od grudnia 1977 roku dzia\u0142a pod nazw\u0105 Teatro comunale Ebe Stignani.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce nigdy by do tego nie dosz\u0142o, gdyby rodzice Ebe nie pochodzili z pobliskiej miejscowo\u015bci Bagnacavallo, a s\u0142ynna \u015bpiewaczka nie zakocha\u0142a si\u0119 w swoim wielbicielu, kt\u00f3rego r\u00f3d tak\u017ce wywodzi\u0142 si\u0119 z tamtych stron. Wielbiciel okaza\u0142 si\u0119 tak\u017ce domatorem: para wzi\u0119\u0142a \u015blub w Imoli i sp\u0119dzi\u0142a tam reszt\u0119 \u017cycia, je\u015bli nie liczy\u0107 kr\u00f3tkiej przerwy wojennej. Zanim jednak to tego dosz\u0142o, panna Stignani zd\u0105\u017cy\u0142a rzuci\u0107 na kolana publiczno\u015b\u0107 najwi\u0119kszych teatr\u00f3w operowych na \u015bwiecie – od mediola\u0144skiej La Scali, poprzez londy\u0144sk\u0105 Covent Garden, sko\u0144czywszy na San Francisco Opera i Teatro Col\u00f3n w Buenos Aires.<\/p>\n

Ebe Stignani urodzi\u0142a si\u0119 w Neapolu, 10 lipca 1903 roku, cho\u0107 \u00f3wczesnym zwyczajem pr\u00f3bowa\u0142a „poprawi\u0107” swoj\u0105 metryk\u0119, odm\u0142adzaj\u0105c si\u0119 nawet o cztery lata. Rodzice zadbali o edukacj\u0119 uzdolnionej muzycznie jedynaczki: pos\u0142ali j\u0105 do klasy fortepianu w Conservatorio di Musica San Pietro a Majella, gdzie pobiera\u0142a obowi\u0105zkowe lekcje \u015bpiewu u s\u0142ynnego Agostino Roche, kompozytora i pedagoga, pod kt\u00f3rego okiem kszta\u0142ci\u0142a si\u0119 tak\u017ce Maria Caniglia. Pono\u0107 to on zniech\u0119ci\u0142 Stignani do p\u00f3j\u015bcia na \u0142atwizn\u0119 i rozpocz\u0119cia kariery w fachu sopranowym, odkrywszy jej niezwyk\u0142\u0105 skal\u0119 i potencja\u0142 barwowy w dolnym rejestrze. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017ar\u00f3de\u0142 podaje, \u017ce Ebe zadebiutowa\u0142a w 1925 roku w Teatro di San Carlo, w partii Amneris w Aidzie, <\/em>po uko\u0144czeniu studi\u00f3w w konserwatorium. Wiele jednak wskazuje, \u017ce wyst\u0119powa\u0142a na tej scenie ju\u017c wcze\u015bniej, mi\u0119dzy innymi jako Maddalena w Rigoletcie, <\/em>a jej faktyczny debiut w roli Amneris odby\u0142 si\u0119 w Operze Florenckiej. Jakkolwiek by\u0142o, w nast\u0119pnym sezonie – mimo przestr\u00f3g swego mistrza – da\u0142a si\u0119 s\u0142ysze\u0107 r\u00f3wnie\u017c w partii Normy, w Teatro Piccinni w Bari i w weneckiej La Fenice.<\/p>\n

Prze\u0142omem w jej \u017cyciu zawodowym okaza\u0142 si\u0119 wyst\u0119p w roli Meg Page w Verdiowskim Falstaffie <\/em>w Busseto, w kwietniu 1926 roku, pod batut\u0105 Artura Toscaniniego. Czarodziej batuty pono\u0107 os\u0142upia\u0142, kiedy us\u0142ysza\u0142 jej \u015bpiew. Z miejsca zaanga\u017cowa\u0142 j\u0105 do La Scali: w pa\u017adzierniku tego samego roku Stignani zadebiutowa\u0142a w IX Symfonii <\/em>Beethovena pod jego dyrekcj\u0105, a po raz pierwszy na mediola\u0144sk\u0105 scen\u0119 wysz\u0142a miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej, jako Mara w nowej operze Pizzettiego D\u00e8bora e Ja\u00e9le. <\/i>Sw\u00f3j sukces przypiecz\u0119towa\u0142a wyst\u0119pem w partii Eboli w Don Carlosie<\/em>, kt\u00f3ry zapewni\u0142 jej pozycj\u0119 pierwszego mezzosopranu dramatycznego w La Scali, utrzyman\u0105 bez wi\u0119kszych zawirowa\u0144 do po\u0142owy lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku. \u015apiewa\u0142a u boku najwi\u0119kszych i pod batut\u0105 najwspanialszych: mi\u0119dzy innymi Victora de Sabaty, z kt\u00f3rym \u015bwi\u0119ci\u0142a tryumfy jako Dalila w operze Saint-Sa\u00ebnsa. Stopniowo rozszerza\u0142a sw\u00f3j repertuar o partie z innych oper francuskich (tytu\u0142owa Carmen w dziele Bizeta), rosyjskich (Maryna w Borysie Godunowie<\/em>) oraz niemieckich (Brangena w Tristanie i Izoldzie,<\/em> Ortruda w Lohengrinie<\/em>).<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ebe Stignani jako Amneris w Aidzie<\/em>.<\/p>\n

W maju 1927 jej s\u0142awa dotar\u0142a za Ocean: Stignani porwa\u0142a widowni\u0119 argenty\u0144skiego Teatro Col\u00f3n jako Norma w spektaklu prowadzonym przez Gina Marinuzziego, w gwiazdorskiej obsadzie z\u0142o\u017conej mi\u0119dzy innymi z Claudii Muzio, Giacoma Lauriego-Volpiego i Tancredi Pasero. W Buenos Aires nie mia\u0142a jednak szans w starciu Luis\u0105 Bertan\u0105, ulubienic\u0105 tamtejszej publiczno\u015bci, kt\u00f3ra z kolei musia\u0142a jej odda\u0107 pola w tych samych partiach w La Scali. Ebe da\u0142a si\u0119 za to kilka razy us\u0142ysze\u0107 w Teatro Municipal w S\u00e3o Paulo oraz w Operze w San Francisco. Do Londynu zawita\u0142a po raz pierwszy w roku 1937, w ramach uroczysto\u015bci koronacyjnych Jerzego VI – zadebiutowa\u0142a w\u00f3wczas jako Amneris na scenie Covent Garden, dok\u0105d wraca\u0142a jeszcze w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, w\u00f3wczas ju\u017c w partii Adalgisy u boku Marii Callas w Normie<\/em> Belliniego. W 1957 roku bisowa\u0142a z ni\u0105 – zapewne po raz pierwszy w karierze – duet „Mira, o Norma”, pod batut\u0105 Johna Pritcharda.<\/p>\n

Tu\u017c przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej Ebe Stignani wyst\u0105pi\u0142a jako Azucena w Trie\u015bcie, jako tytu\u0142owa Faworyta <\/em>w Mantui oraz w partii Santuzzy w Faenzy – nie licz\u0105c „szeregowych” przedstawie\u0144 w La Scali oraz na scenach Rzymu, Neapolu, Florencji i Bolonii. Mia\u0142a ju\u017c podpisany kontrakt w Metropolitan Opera. Z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w nie doszed\u0142 do skutku. W ferworze wojennym Stignani zacz\u0119\u0142a poszerza\u0107 sw\u00f3j repertuar o partie z dawnych, zapomnianych w\u00f3wczas oper, mi\u0119dzy innymi Lindy di Chamounix <\/i>Donizettiego oraz Orfeusza i Eurydyki <\/em>Glucka. W 1941 roku wreszcie znalaz\u0142a mi\u0142o\u015b\u0107: w osobie Alfreda Scitiego, szczerego wielbiciela opery, a zarazem m\u0105drego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry zdo\u0142a\u0142 j\u0105 przekona\u0107 do ograniczenia liczby wyst\u0119p\u00f3w w tamtych niepewnych czasach. W maju 1944 roku przyszed\u0142 na \u015bwiat ich jedyny syn. Wkr\u00f3tce potem ma\u0142\u017ce\u0144stwo ewakuowa\u0142o si\u0119 z Imoli na przedmie\u015bcia Bolonii, zostawiaj\u0105c ca\u0142y sw\u00f3j dobytek na pastw\u0119 losu.<\/p>\n

Mimo kilku osza\u0142amiaj\u0105cych sukces\u00f3w po wojnie, Stignani nie zdo\u0142a\u0142a w pe\u0142ni odbudowa\u0107 swej poprzedniej pozycji. Zesz\u0142a ze sceny w roku 1958, w operze w Dublinie, \u017cegnaj\u0105c si\u0119 z publiczno\u015bci\u0105 parti\u0105 Amneris w Aidzie<\/em>. Zaszy\u0142a si\u0119 na dobre w odzyskanej willi w Imoli. W jednym z nielicznych wywiad\u00f3w udzielonych po zako\u0144czeniu kariery przyzna\u0142a, \u017ce gdyby nie udane ma\u0142\u017ce\u0144stwo i narodziny ukochanego dziecka, prze\u017cy\u0142aby reszt\u0119 swoich dni jak zakonnica. Zmar\u0142a 5 pa\u017adziernika 1974 roku – wspominana p\u00f3\u017aniej jako jedna z najwi\u0119kszych mezzosopranistek swojej epoki, obdarzona pot\u0119\u017cnym, metalicznym w brzmieniu, fenomenalnie ustawionym g\u0142osem, kt\u00f3ry dawa\u0142 jej szerokie pole do popisu tak\u017ce w rolach kontraltowych oraz przeznaczonych dla sopran\u00f3w dramatycznych z lekk\u0105 g\u00f3r\u0105 i ciemn\u0105, aksamitn\u0105 barw\u0105 w dolnym rejestrze.<\/p>\n

Chodz\u0105 s\u0142uchy, \u017ce Callas mia\u0142a u niej bra\u0107 lekcje \u015bpiewu, ale ostatecznie unios\u0142a si\u0119 honorem i uzna\u0142a, \u017ce primadonnie nie wypada doszkala\u0107 si\u0119 u wykonawczyni r\u00f3l drugoplanowych. By\u0107 mo\u017ce o to chodzi\u0142o w gorzkim stwierdzeniu Ebe Stignani, \u017ce w jej karierze liczy\u0142 si\u0119 tylko g\u0142os.<\/p>\n