{"id":5402,"date":"2021-01-23T23:22:29","date_gmt":"2021-01-23T22:22:29","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5402"},"modified":"2021-01-23T23:22:29","modified_gmt":"2021-01-23T22:22:29","slug":"baryton-wedlug-przepisu-z-lombardii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5402","title":{"rendered":"Baryton wed\u0142ug przepisu z Lombardii"},"content":{"rendered":"

Ktokolwiek uczy\u0142 si\u0119 \u0142aciny, kto pami\u0119ta piosenk\u0119 Jacka Kaczmarskiego Lekcja historii klasycznej<\/em>, albo jak Tuwim na wspomnienie szko\u0142y oczy ma pe\u0142ne \u0142ez, ten wie, \u017ce „Gallia est omnis divisa in partes tres”. I mo\u017ce nie zapomnia\u0142, \u017ce t\u0119 trzeci\u0105 zamieszkuj\u0105 plemiona, kt\u00f3re we w\u0142asnym j\u0119zyku nosz\u0105 nazw\u0119 Celt\u00f3w. W czasach Juliusza Cezara obszar dzisiejszej Lombardii pokrywa\u0142 si\u0119 z grubsza ze wschodni\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Galii Przedalpejskiej, gdzie Galowie zacz\u0119li si\u0119 osiedla\u0107 ju\u017c w VII wieku p.n.e. Nazwa krainy pochodzi jednak od zachodniogerma\u0144skiego ludu Longobard\u00f3w, czyli „d\u0142ugobrodych”, kt\u00f3rzy z ko\u0144cem VI stulecia stworzyli tu w\u0142asne pa\u0144stwo. Lombardia mlekiem i miodem p\u0142yn\u0105ca, od wynios\u0142ego Piz Bernina przy obecnej granicy ze Szwajcari\u0105 a\u017c po bujne pastwiska Niziny Pada\u0144skiej, zawsze by\u0142a jednym z najbogatszych region\u00f3w Europy. Od VIII wieku w pa\u0144stwie Frank\u00f3w, p\u00f3\u017aniej w granicach \u015awi\u0119tego Cesarstwa Rzymskiego, nast\u0119pnie we w\u0142adzy hiszpa\u0144skiej i austriackiej ga\u0142\u0119zi Habsburg\u00f3w, pod koniec XVIII wieku zdobyta przez Napoleona, na mocy ustale\u0144 kongresu wiede\u0144skiego wr\u00f3ci\u0142a do Austrii, by w 1859 roku, po dw\u00f3ch sromotnych kl\u0119skach Austriak\u00f3w pod Magent\u0105 i Solferino, wej\u015b\u0107 ostatecznie w sk\u0142ad Kr\u00f3lestwa W\u0142och.<\/p>\n

Gdzie\u015b nad lombardzk\u0105 rzek\u0105 Mincio niedaleko Mantui przyszed\u0142 na \u015bwiat Wergiliusz. W zamo\u017cnej rodzinie Ferma Merisiego, zarz\u0105dcy i dekoratora pa\u0142acu ksi\u0119cia Mediolanu, urodzi\u0142 si\u0119 Caravaggio. Cremona by\u0142a kolebk\u0105 Monteverdiego i Stradivariusa. Przewodniki turystyczne zachwalaj\u0105ce uroki Lago di Como, jednego z najg\u0142\u0119bszych i najbardziej malowniczych jezior alpejskich, wspominaj\u0105 te\u017c o znakomito\u015bciach maj\u0105cych swoje korzenie w stolicy prowincji Como – poecie Katullusie, obydwu Pliniuszach, Alessandro Volcie, kt\u00f3ry wynalaz\u0142 prototyp wsp\u00f3\u0142czesnej baterii, oraz Cosimie Liszt, p\u00f3\u017aniejszej \u017conie Wagnera. Znawcy sztuki kulinarnej napomykaj\u0105 nie\u015bmia\u0142o, \u017ce w Como urodzi\u0142 si\u0119 tak\u017ce mistrz Martino de Rossi, autor s\u0142ynnej XV-wiecznej ksi\u0105\u017cki kucharskiej, sk\u0105d pochodzi pierwszy przepis na lombardzki wermiszel, kt\u00f3ry nale\u017ca\u0142o zagnie\u015b\u0107 z m\u0105ki, bia\u0142ek jaj i wody r\u00f3\u017canej, wysuszy\u0107 na s\u0142o\u0144cu na kamie\u0144, przechowa\u0107 nawet i przez trzy lata, a kiedy zajdzie potrzeba, gotowa\u0107 do mi\u0119kko\u015bci godzin\u0119, w t\u0119gim i t\u0142ustym rosole.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Carlo Tagliabue w 1954 roku<\/p>\n

S\u0105dz\u0105c z biografii najwybitniejszych Lombardczyk\u00f3w, ich losy dojrzewa\u0142y r\u00f3wnie d\u0142ugo i z podobnie smakowitym skutkiem. W styczniu 1898 roku, w niewielkim mie\u015bcie Mariano Comense nieopodal Como, urodzi\u0142 si\u0119 Carlo, potomek zamo\u017cnej kupieckiej rodziny Tagliabue, kt\u00f3ra od lat dzier\u017cawi\u0142a lo\u017c\u0119 numer 18 po prawej stronie pierwszego balkonu La Scali. Mo\u017cna wi\u0119c z du\u017cym prawdopodobie\u0144stwem zak\u0142ada\u0107, \u017ce ch\u0142opiec mia\u0142 do czynienia z oper\u0105 od najm\u0142odszych lat. Muzyki uczy\u0142 si\u0119 w Mediolanie, pod okiem dw\u00f3ch dyrygent\u00f3w, Leopolda Gennaia i Annibale Ghidottiego. Zadebiutowa\u0142 w 1922 roku w Lodi, parti\u0105 Amonasra w Aidzie<\/em>. Wkr\u00f3tce potem wyst\u0105pi\u0142 na tej samej scenie jako Hermann w trzyaktowej operze Alfreda Catalaniego Loreley<\/em>. Jego prawdziwa kariera zacz\u0119\u0142a si\u0119 jednak rok p\u00f3\u017aniej w Genui, od doskonale przyj\u0119tego wyst\u0119pu w roli Kurwenala w Tristanie i Izoldzie. <\/em>W nast\u0119pnym sezonie Teatro Carlo Felice m\u0142ody baryton \u015bpiewa\u0142 ju\u017c Escamilla w Carmen<\/em>, i to u boku Conchity Supervii. Po sukcesach w Ligurii przyszed\u0142 czas na inne teatry w\u0142oskie, m.in. w Palermo, Florencji i Weronie, a tak\u017ce pierwsze anga\u017ce za granic\u0105, nawet w zamorskiej Hawanie.<\/p>\n

Na w\u0142a\u015bciw\u0105 stron\u0119 orkiestronu w Mediolanie \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 go sam Toscanini. W roku 1930 Carlo zn\u00f3w potwierdzi\u0142 klas\u0119 jako Kurwenal, ju\u017c pod batut\u0105 nowego dyrektora artystycznego La Scali, Victora de Sabaty, wybijaj\u0105c si\u0119 na pozycj\u0119 czo\u0142owego barytona wagnerowskiego we W\u0142oszech. W kolejnych miesi\u0105cach wyst\u0105pi\u0142 w Tristanie<\/em> na scenach w Turynie, Rzymie i Neapolu. W swoim repertuarze mia\u0142 tak\u017ce partie Gunthera ze Zmierzchu bog\u00f3w<\/em>, Telramunda w Lohengrinie\u00a0<\/em>i Wolframa w Tannh\u00e4user<\/i>ze <\/em>(w tej ostatniej by\u0142 ulubie\u0144cem Karla B\u00f6hm<\/span>a) – rzecz jasna, wszystkie po w\u0142osku. Stopniowo jednak wchodzi\u0142 w wiod\u0105ce role barytonowe z oper rodzimych kompozytor\u00f3w: przez \u0107wier\u0107 wieku wyst\u0119p\u00f3w na scenie La Scali \u015bwi\u0119ci\u0142 tryumfy mi\u0119dzy innymi jako tytu\u0142owy Nabucco i Rigoletto, Giorgio Germont w Traviacie, <\/em>Hrabia de Luna w Trubadurze<\/em>, Montfort w Nieszporach sycylijskich<\/em> i Don Carlo w Mocy przeznaczenia <\/em>Verdiego. Wykreowa\u0142 te\u017c szereg postaci w nowych operach w\u0142oskich, m.in. Basilia w La fiamma <\/em>Respighiego.<\/p>\n

W 1934 roku Tagliabue odni\u00f3s\u0142 pierwszy powa\u017cny sukces za Oceanem, na scenie Teatro Col\u00f3n w Buenos Aires, za kt\u00f3rym posz\u0142y kontrakty w Rio de Janeiro i Nowym Jorku. Trzy lata p\u00f3\u017aniej w za\u015bpiewa\u0142 w Metropolitan Amonasra, potem za\u015b zbiera\u0142 doskona\u0142e recenzje nie tylko w partiach Verdiowskich, lecz tak\u017ce jako Marcello w Cyganerii <\/em>oraz Tonio w Pajacach <\/em>i Alfio w Rycersko\u015bci wie\u015bniaczej<\/em>. W 1938 roku dotar\u0142 do San Francisco, gdzie krytycy zachwycali si\u0119 jego prezencj\u0105 sceniczn\u0105 i „krzepkim, doskona\u0142ym technicznie barytonem”. Jeszcze w tym samym sezonie zdyskontowa\u0142 swoje ameryka\u0144skie sukcesy ol\u015bniewaj\u0105cym wyst\u0119pem w roli Rigoletta w Covent Garden.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Jako Rigoletto, 1928<\/p>\n

W latach wojennych kr\u0105\u017cy\u0142 mi\u0119dzy teatrami w ojczystym kraju i w Niemczech, gdzie zapisa\u0142 si\u0119 w pami\u0119ci meloman\u00f3w fenomenaln\u0105 kreacj\u0105 Renata w Balu maskowym <\/em>na deskach berli\u0144skiej Staatsoper. W 1946 roku powr\u00f3ci\u0142 na dobre do Mediolanu, by zwi\u0105za\u0107 si\u0119 z La Scal\u0105 na nast\u0119pne dziewi\u0119\u0107 sezon\u00f3w. Po raz ostatni wyszed\u0142 na t\u0119 scen\u0119 w 1955 roku, u boku Marii Callas, w g\u0142o\u015bnym przedstawieniu Traviaty <\/em>pod batut\u0105 Giuliniego, w kt\u00f3rym re\u017cyser Luchino Visconti – ku oburzeniu konserwatywnej krytyki – kaza\u0142 Violetcie zdj\u0105\u0107 pantofle w finale I aktu i z impetem cisn\u0105\u0107 nimi w powietrze. P\u00f3\u017aniej Tagliabue zaj\u0105\u0142 si\u0119 przede wszystkim prac\u0105 pedagogiczn\u0105. Wyst\u0105pi\u0142 jeszcze w kilku pomniejszych teatrach w\u0142oskich, m.in. w Forl\u00ec w regionie Emilia-Romania; w 1968 roku na dobre po\u017cegna\u0142 si\u0119 z publiczno\u015bci\u0105, transmitowanym przez radio recitalem w Madrycie.<\/p>\n

Tenor Giacomo Lauri-Volpi s\u0142usznie zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce Carlo Tagliabue by\u0142 ostatnim reprezentantem dawnej szko\u0142y \u015bpiewu verdiowskiego, w kt\u00f3rej k\u0142adziono nacisk tak\u017ce na dramaturgi\u0119 frazy, kszta\u0142towanej w rytm oddechu zgodnego z naturaln\u0105 prozodi\u0105 mowy. G\u0142os Tagliabuego mia\u0142 specyficznie „w\u0142osk\u0105” barw\u0119, pe\u0142n\u0105 lirycznej mi\u0119kko\u015bci, kt\u00f3rej – o dziwo – przybywa\u0142o mu z wiekiem i do\u015bwiadczeniem. Na scenie, mimo niespecjalnych warunk\u00f3w fizycznych, nadrabia\u0142 fenomenaln\u0105 technik\u0105 teatraln\u0105 i tym w\u0142a\u015bnie, o czym pisa\u0142 Lauri-Volpi: muzycznym wyczuciem s\u0142owa, dzi\u0119ki kt\u00f3remu arie p\u0142yn\u0119\u0142y mu z ust niczym mistrzowsko wyartyku\u0142owane monologi wielkiego aktora dramatycznego.<\/p>\n

By\u0142 ostatni i odszed\u0142 w swym fachu bezpotomnie, 6 kwietnia 1978 roku. Spocz\u0105\u0142 na cmentarzu w Monzy niedaleko Mediolanu: mie\u015bcie lombardzkich kr\u00f3l\u00f3w, \u015bwi\u0119tych i artyst\u00f3w. Za \u017cycia lubi\u0142 dobrze zje\u015b\u0107; mo\u017ce w za\u015bwiatach pichci w jednej kuchni z innymi Lombardczykami: na pierwsze zajada si\u0119 wermiszelem wed\u0142ug przepisu Martina de Rossi, na drugie s\u0142ynn\u0105 cassoeul\u0105<\/em>, tutejszym wieprzowym gulaszem z kapust\u0105. I pewnie k\u0142\u00f3ci si\u0119 z niebia\u0144skimi kucharzami, czy do potrawy doda\u0107 g\u0142owizn\u0119, jak mieli w zwyczaju mieszka\u0144cy Mariano Comense.<\/p>\n