{"id":5462,"date":"2021-02-07T02:20:27","date_gmt":"2021-02-07T01:20:27","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5462"},"modified":"2021-02-07T12:32:51","modified_gmt":"2021-02-07T11:32:51","slug":"glos-z-nieba","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5462","title":{"rendered":"G\u0142os z nieba"},"content":{"rendered":"

Tamta zaraza w Europie te\u017c zacz\u0119\u0142a si\u0119 we W\u0142oszech. W 1347 dotar\u0142a na Sycyli\u0119, w pocz\u0105tkach nast\u0119pnego roku genue\u0144skie galery z Kaffy zawlok\u0142y j\u0105 do Genui, Wenecji i Pizy. Jak pisa\u0142 Boccaccio w prologu do Dekameronu<\/em>, „na chorob\u0119 t\u0119 nie mia\u0142a \u015brodka sztuka medyczna; bezsilni byli te\u017c wszyscy lekarze”. Z W\u0142och czarna \u015bmier\u0107 rozprzestrzeni\u0142a si\u0119 b\u0142yskawicznie na p\u00f3\u0142nocny zach\u00f3d kontynentu, zbieraj\u0105c koszmarne \u017cniwo we Francji, Hiszpanii i Portugalii. Jedni zaszywali si\u0119 w domach, klepali zdrowa\u015bki i oddawali si\u0119 intelektualnym rozrywkom. Drudzy, wedle Boccaccia, „ca\u0142kiem przeciwnie post\u0119powali twierdz\u0105c, \u017ce najlepszym lekarstwem na zaraz\u0119 jest nie my\u015ble\u0107 o niej, pi\u0107 t\u0119go i \u017cy\u0107 weso\u0142o, \u015bpiewa\u0107 i \u017cartowa\u0107, wszystkie swoje pragnienia zaspokaja\u0107 i \u015bmia\u0107 si\u0119 z tego, co si\u0119 wok\u00f3\u0142 dzieje. Tak te\u017c czynili. Dzie\u0144 i noc w\u0142\u00f3czyli si\u0119 po ober\u017cach, pili na um\u00f3r, a cz\u0119\u015bciej swawolili w cudzych domach, opuszczonych przez prawych w\u0142a\u015bcicieli, tak i\u017c ka\u017cdy m\u00f3g\u0142 je zajmowa\u0107 rz\u0105dz\u0105c si\u0119 tam do woli” (obydwa cytaty w przek\u0142adzie Edwarda Boy\u00e9). <\/span><\/p>\n

W latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XIV wieku, po przej\u015bciu drugiej fali, zaraza zacz\u0119\u0142a przygasa\u0107. Kto wie jednak, czy podupad\u0142e francuskie winnice kiedykolwiek wr\u00f3ci\u0142yby do stanu dawnej \u015bwietno\u015bci, gdyby plantatorzy nie wskrzesili zapomnianego szczepu, uprawianego jeszcze w czasach Gall\u00f3w. Krzewy prastarej odmiany Gamay by\u0142y odporne na kaprysy pogody, a ich du\u017ce owoce, obleczone cienk\u0105, lecz wytrzyma\u0142\u0105 fioletow\u0105 sk\u00f3rk\u0105, dojrzewa\u0142y kilka tygodni wcze\u015bniej ni\u017c grona szlachetniejszych szczep\u00f3w. Ksi\u0105\u017c\u0119 Burgundii Filip II \u015amia\u0142y uwa\u017ca\u0142 je wszak\u017ce za niegodne podniebienia, a produkowane z nich wina – za „wielce i obrzydliwie cierpkie”. Do\u0142o\u017cy\u0142 wszelkich stara\u0144, by wypleni\u0107 znienawidzon\u0105 odmian\u0119, i by\u0107 mo\u017ce odni\u00f3s\u0142by sukces, gdyby winiarze nie przenie\u015bli si\u0119 z upraw\u0105 Gamay dalej na po\u0142udnie, mi\u0119dzy innymi do po\u0142o\u017conego mi\u0119dzy Rodanem a g\u0142\u00f3wnym wododzia\u0142em alpejskim Delfinatu, gdzie panowali w\u00f3wczas mniej wybredni, ale zdecydowanie bardziej zapobiegliwi Walezjusze.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Wiele lat p\u00f3\u017aniej, w roku 1886, w usadowionej nad rzek\u0105 Is\u00e8re miejscowo\u015bci Montalieu-Vercieu, przysz\u0142a na \u015bwiat Eug\u00e9nie, c\u00f3rka szanowanego notariusza F\u00e9lixa Philippe’a Vallina i jego \u017cony Marie. Kiedy odrobin\u0119 podros\u0142a, rodzice wys\u0142ali j\u0105 do szko\u0142y dla dziewcz\u0105t z internatem w Saint-Laurent-en-Brionnais, gdzie ma\u0142a „Ninon” po raz pierwszy ujawni\u0142a swoje muzyczne uzdolnienia, debiutuj\u0105c przed publiczno\u015bci\u0105 jako dziesi\u0119ciolatka. Dziewi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej wst\u0105pi\u0142a do Konserwatorium w Lyonie, gdzie pobiera\u0142a lekcje \u015bpiewu u niejakiej Madame Mauvernay, kt\u00f3ra z miejsca rozpozna\u0142a jej niezwyk\u0142y potencja\u0142. Przedstawi\u0142a swoj\u0105 uczennic\u0119 Georges’owi Witkowskiemu, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie za\u0142o\u017cy\u0142 tutejsz\u0105 Schola Cantorum, a wkr\u00f3tce potem Soci\u00e9t\u00e9 des Grands Concerts, zal\u0105\u017cek p\u00f3\u017aniejszej Orchestre national de Lyon. Wsp\u00f3\u0142praca z m\u0142odym dyrygentem, kt\u00f3ry zorganizowa\u0142 w Lyonie setki koncert\u00f3w i zapozna\u0142 tamtejsz\u0105 publiczno\u015b\u0107 z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 mi\u0119dzy innymi Iberta, Roussela i Poulenca, w du\u017cym stopniu ukszta\u0142towa\u0142a wra\u017cliwo\u015b\u0107 muzyczn\u0105 Ninon. W roku 1906 Vallin uko\u0144czy\u0142a studia z jednog\u0142o\u015bnie przyznanym Premier prix du Conservatoire i dosta\u0142a si\u0119 pod skrzyd\u0142a belgijskiej mezzosopranistki Meyrianne H\u00e9glon w Pary\u017cu. Emerytowana gwiazda La Monnaie, Opery w Monte Carlo i Op\u00e9ra de Paris<\/span> podpar\u0142a jej urodziwy sopran solidn\u0105 podstaw\u0105 techniczn\u0105, otwieraj\u0105c przed sw\u0105 adeptk\u0105 perspektyw\u0119 ol\u015bniewaj\u0105cej kariery estradowej.<\/p>\n

W 1911 roku po raz pierwszy us\u0142ysza\u0142 j\u0105 Debussy. Bez namys\u0142u powierzy\u0142 jej parti\u0119 sopranow\u0105 w jednym z kolejnych wykona\u0144 swego poematu lirycznego La Damoiselle \u00e9lu, <\/i>po czym zaprosi\u0142 j\u0105 do udzia\u0142u w ch\u00f3rze podczas przygotowa\u0144 do premiery misterium M\u0119cze\u0144stwo \u015bw. Sebastiana. <\/em>Zachwycony szef ch\u00f3ru D\u00e9sir\u00e9-\u00c9mile Inghelbrecht zdo\u0142a\u0142 przekona\u0107 Debussy’ego, by umie\u015bci\u0107 Vallin w drugiej obsadzie, jako dublerk\u0119 Rose F\u00e9art, kt\u00f3ra mia\u0142a wyst\u0105pi\u0107 jako G\u0142os z nieba. Zrz\u0105dzeniem losu F\u00e9art nie pojawi\u0142a si\u0119 na pr\u00f3bie generalnej i Debussy zdecydowa\u0142, \u017ce Ninon za\u015bpiewa tak\u017ce na prawykonaniu. Dwa lata p\u00f3\u017aniej napisa\u0142 dla niej Trois Po\u00e8mes de St\u00e9phane Mallarm\u00e9<\/i>, po raz pierwszy wykonane przed publiczno\u015bci\u0105 w paryskiej Salle Gaveau, 21 marca 1914 roku, z kompozytorem przy fortepianie.<\/p>\n

Min\u0119\u0142o ju\u017c w\u00f3wczas prawie p\u00f3\u0142tora roku od debiutu scenicznego Ninon Vallin – na scenie Op\u00e9ra-Comique, w partii Mica\u00ebli w Carmen<\/em>. Obecna na widowni wdowa po Bizecie przekonywa\u0142a m\u0142od\u0105 \u015bpiewaczk\u0119, by w\u0142\u0105czy\u0142a do repertuaru tak\u017ce parti\u0119 tytu\u0142ow\u0105, co Ninon p\u00f3\u017aniej uczyni\u0142a, kontynuuj\u0105c wspania\u0142\u0105 francusk\u0105 tradycj\u0119 wykona\u0144 tej roli przez sopranistki: sk\u0105din\u0105d po dog\u0142\u0119bnych studiach u Emmy Calv\u00e9, jednej z gwiazd operowych Belle \u00c9poque, zdaniem niekt\u00f3rych najlepszej Carmen wszech czas\u00f3w. Z biegiem lat Vallin jeszcze nieraz rzuca\u0142a publiczno\u015b\u0107 na kolana, wcielaj\u0105c si\u0119 w skrajnie odmienne pod wzgl\u0119dem stylistycznym postaci: pocz\u0105wszy od wymarzonej przez samego Charpentiera Luizy, poprzez Mimi w Cyganerii<\/em>, <\/em>wszystkie trzy bohaterki Opowie\u015bci<\/em> Hoffmanna<\/em> oraz Melizand\u0119 w dziele Debussy’ego, a\u017c po Charlotte w Wertherze<\/em>, u boku znienawidzonego Georges’a Thilla, kt\u00f3rego Ninon traktowa\u0142a jak rozwydrzonego bachora, a mimo to obojgu uda\u0142o si\u0119 stworzy\u0107 niedo\u015bcigniony wzorzec tragicznych kochank\u00f3w z opery Masseneta.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Jako Melizanda w operze Debussy’ego<\/p>\n

Kariera Vallin mia\u0142a w og\u00f3le do\u015b\u0107 burzliwy przebieg. W 1914 roku, z ko\u0144cem pierwszej kadencji Alberta Carr\u00e9, \u015bpiewaczka zerwa\u0142a kontrakt z Op\u00e9ra-Comique i ruszy\u0142a w \u015bwiat ze swoim \u015bwie\u017co po\u015blubionym m\u0119\u017cem, hiszpa\u0144skim impresariem i skrzypkiem Gualtiero Pardo: wpierw do Hiszpanii, nast\u0119pnie do Buenos Aires, gdzie w 1916 roku zrobi\u0142a furor\u0119 jako Ma\u0142gorzata w Fau\u015bcie <\/em>Gounoda i na wiele sezon\u00f3w sta\u0142a si\u0119 ulubienic\u0105 bywalc\u00f3w Teatro Col\u00f3n. Rok p\u00f3\u017aniej zadebiutowa\u0142a w La Scali, jako Manon u boku Carusa. Po wojnie wr\u00f3ci\u0142a w chwale do Pary\u017ca, tym razem na deski Op\u00e9ra de Paris<\/span>, ale nied\u0142ugo potem odnowi\u0142a wsp\u00f3\u0142prac\u0119 tak\u017ce z Op\u00e9ra-Comique, ponownie przerwan\u0105 na kilka lat po ostatecznej rezygnacji Carr\u00e9go w 1925 roku. Cztery lata wcze\u015bniej odby\u0142a tryumfalne tourn\u00e9e po Zwi\u0105zku Radzieckim. W szalonych latach dwudziestych odnosi\u0142a sukcesy w ca\u0142ej Europie: \u015bpiewa\u0142a mi\u0119dzy innymi w Rzymie, w wiede\u0144skiej Staatsoper, w Berlinie, Genewie, Brukseli i Budapeszcie. Zbiera\u0142a doskona\u0142e recenzje po recitalach pie\u015bni, zw\u0142aszcza francuskich i hiszpa\u0144skich. Z upodobaniem wyst\u0119powa\u0142a w repertuarze operetkowym, nie stroni\u0142a te\u017c od muzyki filmowej. Mn\u00f3stwo nagrywa\u0142a, przede wszystkim dla wytw\u00f3rni Od\u00e9on i Path\u00e9, kt\u00f3re nieustannie pr\u00f3bowa\u0142a mi\u0119dzy sob\u0105 sk\u0142\u00f3ci\u0107, \u017ceby zapewni\u0107 sobie mo\u017cliwo\u015b\u0107 rejestrowania ulubionego repertuaru. W 1935 roku demonstracyjnie zerwa\u0142a wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Columbi\u0105 – po kolejnej awanturze z Thillem, z kt\u00f3rym mia\u0142a nagra\u0107 ca\u0142o\u015b\u0107 Luizy<\/em> Charpentiera.
\n<\/span><\/p>\n

W 1926 roku, u szczytu kariery i finansowej prosperity, postanowi\u0142a kupi\u0107 posiad\u0142o\u015b\u0107 w rodzinnych stronach. Jej wyb\u00f3r pad\u0142 na XVI-wieczn\u0105 wiejsk\u0105 rezydencj\u0119 La Sauvag\u00e8re w miejscowo\u015bci Millery pod Lyonem, po\u0142o\u017con\u0105 w\u015br\u00f3d winnic rodz\u0105cych urodziwe, ale zdaniem pewnego ksi\u0119cia „obrzydliwie cierpkie” owoce szczepu Gamay. Z biegiem lat zje\u017cd\u017ca\u0142a na wie\u015b coraz cz\u0119\u015bciej, a\u017c wreszcie, podczas II wojny \u015bwiatowej, zatrzyma\u0142a si\u0119 tu na d\u0142u\u017cej. Niewiele wiadomo o jej \u00f3wczesnym \u017cyciu – dopiero niedawno wysz\u0142o na jaw, \u017ce w La Sauvag\u00e8re znalaz\u0142 schronienie dyrygent Paul Paray, szef L\u2019orchestre Colonne, i jego \u017cydowska narzeczona Yolande Falck. Vallin ukrywa\u0142a te\u017c pianist\u0119 i kolekcjonera Fran\u00e7ois Langa, ostatecznie deportowanego do Auschwitz, gdzie zgin\u0105\u0142 w styczniu 1944 roku. \u015apiewaczka zdo\u0142a\u0142a ocali\u0107 bezcenn\u0105 bibliotek\u0119 muzyczn\u0105 Langa i przekaza\u0107 j\u0105 jego siostrze Irene, p\u00f3\u017aniejszej za\u0142o\u017cycielce Fondation Royaumont.<\/p>\n

Z parysk\u0105 publiczno\u015bci\u0105 po\u017cegna\u0142a si\u0119 w 1947 roku, parti\u0105 Hrabiny w Weselu Figara. <\/em>Reszt\u0119 \u017cycia postanowi\u0142a po\u015bwi\u0119ci\u0107 pracy pedagogicznej i organizacji prywatnych koncert\u00f3w w parku La Sauvag\u00e8re. Mieszka\u0144cy Millery kochali swoj\u0105 Ninon. Kiedy urz\u0105dzi\u0142a w posiad\u0142o\u015bci teatr pod go\u0142ym niebem, rolnicy i winiarze z s\u0105siedztwa rok w rok pomagali jej w rozstawianiu prowizorycznej widowni, kt\u00f3ra czasem dos\u0142ownie p\u0119ka\u0142a w szwach, bo na wyst\u0119py gospodyni i jej go\u015bci potrafi\u0142y zjecha\u0107 tysi\u0105ce s\u0142uchaczy. W „zielonym teatrze” dyrygowali mi\u0119dzy innymi Cluytens i Ansermet, do fortepianu siadali Milhaud i Poulenc. Darmowe kursy \u015bci\u0105ga\u0142y dziesi\u0105tki adept\u00f3w \u015bpiewu: Ninon dawa\u0142a lekcje, jej brat wraz z \u017con\u0105 troszczyli si\u0119 o wikt i opierunek m\u0142odzie\u017cy.<\/p>\n

Si\u0142 i zapa\u0142u starczy\u0142o do 1959 roku, kiedy Vallin zdecydowa\u0142a si\u0119 sprzeda\u0107 posiad\u0142o\u015b\u0107 i przenie\u015b\u0107 si\u0119 bli\u017cej Lyonu. Bez swoich uczni\u00f3w, teatru w\u015br\u00f3d drzew i t\u0142um\u00f3w meloman\u00f3w prze\u017cy\u0142a zaledwie dwa lata. Zmar\u0142a 22 listopada 1961 roku i wr\u00f3ci\u0142a do Millery – tyle \u017ce na cmentarz.<\/p>\n

Jej g\u0142os naprawd\u0119 spad\u0142 z nieba, nie tylko Debussy’emu. Jasny, klarowny, pewny intonacyjnie, przede wszystkim za\u015b prowadzony z niebywa\u0142\u0105 muzykalno\u015bci\u0105 i precyzj\u0105 artykulacyjn\u0105, do dzi\u015b uchodzi za wzorcowy przyk\u0142ad dawnej francuskiej szko\u0142y wokalnej. Vallin \u0142\u0105czy\u0142a wyczucie stylu z nieskazitelnym gustem, niepospolit\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 ze szlachetn\u0105 pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci\u0105 w okazywaniu emocji. By\u0142a jak winogrono szczepu Gamay, z kt\u00f3rego dobry winiarz potrafi przyrz\u0105dzi\u0107 \u017cywy, tryskaj\u0105cy \u015bwie\u017co\u015bci\u0105 trunek. Wzgardzonej przez Filipa \u015amia\u0142ego odmiany szcz\u0119\u015bliwie nie uda\u0142o si\u0119 wypleni\u0107. Gorzej z francusk\u0105 szko\u0142\u0105 \u015bpiewu, kt\u00f3rej chyba nikt ju\u017c nie wskrzesi.<\/p>\n