{"id":548,"date":"2015-05-31T01:36:08","date_gmt":"2015-05-30T23:36:08","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=548"},"modified":"2015-06-01T18:38:03","modified_gmt":"2015-06-01T16:38:03","slug":"bayreuth-w-kurniku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=548","title":{"rendered":"Bayreuth w kurniku"},"content":{"rendered":"

W kraju, gdzie greck\u0105 klasyk\u0119 reprezentuj\u0105 „gara\u017c prywatny w R\u0105bieniu pod \u0141odzi\u0105 (porz\u0105dek dorycki), restauracja Grek Zorba na warszawskim Imielinie (porz\u0105dek jo\u0144ski, ale w wersji XXL) oraz uj\u0119cie wody oligoce\u0144skiej na Jelonkach (porz\u0105dek nieokre\u015blony, architektonicznie zbli\u017cony do Partenonu, ale bez ostentacji)” – jak podsumowa\u0142 Filip Springer w swojej rozkosznej Wannie z kolumnad\u0105<\/em> – nie wypada psioczy\u0107 na zaburzone proporcje fasady pewnej wiejskiej opery w\u015br\u00f3d sennych wzg\u00f3rz Cotswolds. Lepiej zainteresowa\u0107 si\u0119 histori\u0105 tego dziwnego miejsca i sprawdzi\u0107, co dzieje si\u0119 w \u015brodku, tym bardziej \u017ce „angielskie Bayreuth”, zrazu przedmiot drwin, a z up\u0142ywem czasu rosn\u0105cego podziwu tamtejszych krytyk\u00f3w, zdaje si\u0119 wyznacza\u0107 ca\u0142kiem now\u0105 tendencj\u0119 w wykonawstwie dramat\u00f3w muzycznych Wagnera.<\/p>\n

Longborough Festival Opera – podobnie jak gara\u017c w R\u0105bieniu – powsta\u0142a w wyniku nag\u0142ego wzbogacenia pewnego ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Z t\u0105 jednak r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce Lizzie i Martin Graham mieli ca\u0142kiem inne marzenia ni\u017c nuworysze spod \u0141odzi. Oboje s\u0105 zapalonymi melomanami i wielbicielami tw\u00f3rczo\u015bci Wagnera. Po kilku wizytach w Bayreuth pan Martin, by\u0142y robotnik budowlany, kt\u00f3ry dorobi\u0142 si\u0119 p\u00f3\u017aniej na handlu nieruchomo\u015bciami, wpad\u0142 na szalony pomys\u0142, \u017ceby urz\u0105dzi\u0107 sobie co\u015b podobnego na w\u0142asnej posesji. Organizacj\u0119 przedsi\u0119wzi\u0119cia powierzy\u0142 swojej \u017conie, emerytowanej nauczycielce, sam zaj\u0105\u0142 si\u0119 stron\u0105 praktyczn\u0105. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 w 1991 roku, od skromnych koncert\u00f3w kameralnych w salonie u pa\u0144stwa Graham\u00f3w oraz pierwszych przedstawie\u0144, wystawianych na prowizorycznej scenie przy wsp\u00f3\u0142udziale Banks Fee Travelling Opera. W pierwszym sezonie miejsce \u015bci\u0105gn\u0119\u0142o raptem czterystu s\u0142uchaczy, a uzbierane od sponsor\u00f3w trzy tysi\u0105ce funt\u00f3w nie pokry\u0142y nawet koszt\u00f3w tej fanaberii. Z biegiem lat Longborough zacz\u0119\u0142o jednak zyskiwa\u0107 na popularno\u015bci: inscenizacje lubianych oper Mozarta, Pucciniego i Verdiego w angielskiej wersji j\u0119zykowej przedzielano d\u0142ug\u0105, p\u00f3\u0142toragodzinn\u0105 przerw\u0105 na piknik, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 odr\u0119bn\u0105 snobistyczn\u0105 atrakcj\u0105 dla lokalnej \u015bmietanki towarzyskiej. Wagnerowskie marzenie zi\u015bci\u0142o si\u0119 po raz pierwszy w postaci skr\u00f3conej do dw\u00f3ch wieczor\u00f3w adaptacji Pier\u015bcienia Nibelunga<\/em>, w wersji Jonathana Dove’a z osiemnastoosobowym zespo\u0142em instrumentalnym. Grahamowie postanowili wzi\u0105\u0107 byka za rogi.<\/p>\n

\"1213-longborough-opera-house-c\"<\/a><\/p>\n

Longborough Festival Opera – widok od frontu. Fot. Matthew Williams-Ellis.<\/p>\n

Pan Martin podszed\u0142 do sprawy z rozmachem godnym Fitzcarralda: przekszta\u0142ci\u0142 w teatr nieu\u017cywan\u0105 kurz\u0105 ferm\u0119, ba, do\u0142o\u017cy\u0142 wszelkich stara\u0144, \u017ceby budynek, przynajmniej od strony fasady, wygl\u0105da\u0142 jak s\u0142ynna wagnerowska \u015bwi\u0105tynia w Bayreuth. Najwi\u0119kszych powod\u00f3w do dumy przysporzy\u0142o mu urz\u0105dzenie widowni: kiedy dosz\u0142y go s\u0142uchy, \u017ce \u015bwie\u017co wyremontowana Royal Opera House zamierza pozby\u0107 si\u0119 starych foteli, \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 je z Londynu za darmo, po czym nadwy\u017ck\u0119 odsprzeda\u0142 z zyskiem do s\u0105siedniego teatru amatorskiego. \u015amiechom i \u017cartom nie by\u0142o ko\u0144ca. Grahamowie z tym wi\u0119kszym zapa\u0142em wzi\u0119li si\u0119 do dalszych usprawnie\u0144. Nawi\u0105zali wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z jeszcze jednym maniakiem, szerzej nieznanym dyrygentem Anthonym Negusem, kt\u00f3ry od wielu lat pozostawa\u0142 w cieniu niekwestionowanych mistrz\u00f3w, ale na wagnerowskim rzemio\u015ble zna\u0142 si\u0119, jak ma\u0142o kto. Negus z\u0142apa\u0142 bakcyla w wieku pi\u0119tnastu lat, kiedy rodzice zabrali go do Bayreuth na s\u0142ynny Ring<\/em> pod batut\u0105 Rudolfa Kempego, w re\u017cyserii Wolfganga Wagnera. Coroczne wizyty na festiwalu przes\u0105dzi\u0142y o jego dalszych planach \u017cyciowych. W 1972 roku Negus zosta\u0142 asystentem w Bayreuth – po kilku latach bezp\u0142atnego terminowania u legendarnego brytyjskiego specjalisty od Wagnera, Sir Reginalda Goodalla, w kt\u00f3rego \u0142aski zdo\u0142a\u0142 si\u0119 wkupi\u0107 po jednym z przedstawie\u0144 Peleasa i Melizandy<\/em> w Glyndebourne. W ko\u0144cu lat osiemdziesi\u0105tych rozpocz\u0105\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Welsh National Opera, gdzie prowadzi\u0142 mi\u0119dzy innymi spektakle Parsifala<\/em>, nigdy jednak nie zyska\u0142 wi\u0119kszego rozg\u0142osu na Wyspach.<\/p>\n

Negus nam\u00f3wi\u0142 Graham\u00f3w do gruntownej przebudowy kana\u0142u orkiestrowego, kt\u00f3ry mo\u017ce teraz pomie\u015bci\u0107 siedemdziesi\u0119ciu dw\u00f3ch muzyk\u00f3w i pod wzgl\u0119dem konstrukcyjnym nawi\u0105zuje do analogicznej fosy w Bayreuth. Kameralna widownia na niespe\u0142na pi\u0119\u0107set miejsc i niewielka scena zapewniaj\u0105 s\u0142uchaczom wr\u0119cz intymny kontakt ze \u015bpiewakami. Z jednej strony soli\u015bci s\u0105 w lepszej sytuacji ni\u017c wykonawcy partii Wagnerowskich na s\u0142ynnych scenach \u015bwiatowych, nie musz\u0105 bowiem walczy\u0107 z kaprysami akustyki ani przekrzykiwa\u0107 pot\u0119\u017cnej orkiestry. Z drugiej – musz\u0105 wykaza\u0107 si\u0119 prawdziw\u0105 muzykalno\u015bci\u0105 i nieskaziteln\u0105 technik\u0105, bo w tych warunkach ka\u017cdy b\u0142\u0105d emisji bezlito\u015bnie wyjdzie na jaw. W Longborough, troch\u0119 z przymusu okoliczno\u015bci, troch\u0119 za\u015b z ciekawo\u015bci Negusa, kt\u00f3ry postanowi\u0142 sprawdzi\u0107, czy muzyk\u0119 Wagnera da si\u0119 na powr\u00f3t ubra\u0107 w szat\u0119 d\u017awi\u0119kow\u0105 z po\u0142owy XIX wieku, rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 era „historyzuj\u0105cych” wykona\u0144 mistrza z Bayreuth.<\/p>\n

\"3751400255_236ce273fe\"<\/a><\/p>\n

Widownia Longborough Opera. Fot. Findo.<\/p>\n

W 2007 roku Longborough Opera przygotowa\u0142a pierwsze z ogniw Pier\u015bcienia<\/em> pod dyrekcj\u0105 Negusa – w nowej inscenizacji i w oryginalnej wersji j\u0119zykowej. Krytyka zastrzyg\u0142a uszami. Trzy lata po Z\u0142ocie Renu<\/em> przysz\u0142a kolej na Walkiri\u0119<\/em>. Potem ruszy\u0142o z kopyta: w 2012 cykl zosta\u0142 zamkni\u0119ty, a w jubileuszowym Roku Wagnerowskim Grahamowie porwali si\u0119 na wystawienie ca\u0142o\u015bci – pierwsze w dziejach prywatnych teatr\u00f3w operowych na \u015bwiecie. Recenzenci piali z zachwytu: oceny nie schodzi\u0142y poni\u017cej czterech gwiazdek, a ca\u0142e przedsi\u0119wzi\u0119cie znalaz\u0142o si\u0119 w \u015bcis\u0142ym finale presti\u017cowych Royal Philharmonic Society Music Awards, ostatecznie ust\u0119puj\u0105c miejsca w swojej kategorii premierom sezonu w WNO, na czele z niedocenion\u0105 przez warszawsk\u0105 krytyk\u0119 koprodukcj\u0105 Lohengrina<\/em> z TW-ON.<\/p>\n

W ubieg\u0142ym sezonie Grahamowie odpu\u015bcili sobie Wagnera. Postanowili zebra\u0107 si\u0142y przed 150-leciem premiery Tristana i Izoldy. <\/em>Longborough Opera uczci t\u0119 rocznic\u0119 dwa dni p\u00f3\u017aniej, 12 czerwca, spektaklem pod dyrekcj\u0105 Anthony’ego Negusa, w re\u017cyserii Carmen Jakobi i w koncepcji scenograficznej Kimie Nakano, znanej z wizjonerskich opraw przedstawie\u0144 Rambert Dance i Akram Khan Company. W pierwszej obsadzie wyst\u0105pi\u0105 Rachel Nicholls, dublerka Niny Stemme w ROH, znakomita Brunhilda z poprzednich inscenizacji w LFO, chwalona ostatnio po debiucie w partii Ewy w \u015apiewakach norymberskich <\/em> w ENO, oraz walijsko-warszawski Lohengrin Peter Wedd. W drugiej obsadzie przewidziano udzia\u0142 Lee Bisset, Jenufy z najnowszej produkcji Scottish Opera, i stawiaj\u0105cego pierwsze kroki w wagnerowskim fachu Neala Coopera, kt\u00f3rego do roli Tristana poleci\u0142 sam Antonio Pappano.<\/p>\n

Brytyjski dziennik „The Telegraph” regularnie publikuje list\u0119 stu najwa\u017cniejszych wydarze\u0144 kulturalnych kwarta\u0142u. Tristan <\/em>z Longborough uplasowa\u0142 si\u0119 na poczesnej – miejmy nadziej\u0119, \u017ce nie pechowej – trzynastej pozycji, ust\u0119puj\u0105c w tej kategorii tylko Skrzypkowi na dachu <\/em>z Brynem Terfelem dla Grange Opera oraz Damie pikowej <\/em> w ENO pod dyrekcj\u0105 Edwarda Gardnera. Upi\u00f3r pojedzie. Wydelegowa\u0142 si\u0119 sam – z kraju, w kt\u00f3rym nikt nie chce ju\u017c s\u0142ucha\u0107 Bacha na instrumentach inne ni\u017c dawne, za to Wagnera przyjmuje si\u0119 wy\u0142\u0105cznie w bombastycznych interpretacjach dalekich epigon\u00f3w Lauritza Melchiora. Oby si\u0119 nie zawi\u00f3d\u0142. O swoich wra\u017ceniach napisze ju\u017c wkr\u00f3tce, a tymczasem zaprasza do s\u0142uchania legendarnego nagrania z Graarudem i Lars\u00e9n-Todsen pod batut\u0105 Elmendorffa z 1928 roku. Kt\u00f3re pod pewnymi wzgl\u0119dami przemawia do\u0144 znacznie dobitniej i wydaje mu si\u0119 du\u017co nowocze\u015bniejsze ni\u017c wiele nast\u0119pnych uj\u0119\u0107 tego niezwyk\u0142ego arcydzie\u0142a. <\/span><\/p>\n