{"id":5565,"date":"2021-02-23T20:02:50","date_gmt":"2021-02-23T19:02:50","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5565"},"modified":"2021-02-23T21:16:45","modified_gmt":"2021-02-23T20:16:45","slug":"goldene-zwanziger-w-cieniu-lockdownu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5565","title":{"rendered":"Goldene Zwanziger w cieniu lockdownu"},"content":{"rendered":"

Zanim rusz\u0119 z Pa\u0144stwem w kolejn\u0105 podr\u00f3\u017c po zamkni\u0119tych europejskich teatrach i salach koncertowych, podziel\u0119 si\u0119 gorzko-s\u0142odk\u0105 refleksj\u0105 o wci\u0105\u017c trwaj\u0105cym – cho\u0107 wy\u0142\u0105cznie w sieci – festiwalu Filharmonik\u00f3w Berli\u0144skich. Mia\u0142o by\u0107 naprawd\u0119 przepi\u0119knie: zgodnie z pierwotnym planem Berli\u0144czycy zamierzali hucznie \u015bwi\u0119towa\u0107 stulecie „z\u0142otych lat dwudziestych”, kt\u00f3rych pocz\u0105tek w znamienny spos\u00f3b zbieg\u0142 si\u0119 z historycznym prze\u0142omem w orkiestrze. Wielka Wojna zredefiniowa\u0142a porz\u0105dek \u015bwiata, obali\u0142a monarchie, wyznaczy\u0142a granice nowych i zmartwychwsta\u0142ych pa\u0144stw – tymczasem w 1920 roku w\u0119gierski dyrygent Arthur Nikisch \u015bwi\u0119towa\u0142 \u0107wier\u0107wiecze muzycznych rz\u0105d\u00f3w w berli\u0144skiej plac\u00f3wce. Stery Filharmonii przej\u0105\u0142 w 1895 roku, po \u015bmierci Hansa von B\u00fclowa, zmar\u0142ego w wieku 64 lat w Kairze, dok\u0105d – o ironio – wyjecha\u0142 dla poratowania zdrowia. Nie by\u0142a to jedyna instytucja, jak\u0105 Nikisch kierowa\u0142 w tym burzliwym czasie. R\u00f3wnolegle z Filharmoni\u0105 Berli\u0144sk\u0105 zosta\u0142 pierwszym dyrygentem lipskiego Gewandhausu, dwa lata p\u00f3\u017aniej – r\u00f3wnie\u017c po B\u00fclowie – odziedziczy\u0142 analogiczne stanowisko w Filharmonii w Hamburgu. S\u0142ynny z doskona\u0142ej wsp\u00f3\u0142pracy z instrumentalistami i niezwykle emocjonalnego podej\u015bcia do materii muzycznej, po jubileuszowym koncercie w Berlinie doczeka\u0142 si\u0119 burzliwej owacji na stoj\u0105co. Zmar\u0142 w roku 1922, r\u00f3wnie niespodziewanie, jak jego poprzednik. Na czele berli\u0144skiej orkiestry stan\u0105\u0142 najzdolniejszy z jego uczni\u00f3w, Wilhelm Furtw\u00e4ngler.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Arthur Nikisch i Fritz Kreisler. Fot. Archiv Berliner Philharmoniker<\/span><\/p>\n

Od tamtej pory na renom\u0119 Berli\u0144czyk\u00f3w pracowali dwaj mistrzowie batuty: opr\u00f3cz Furtw\u00e4nglera tak\u017ce Bruno Walter, niedosz\u0142y pretendent do schedy po Nikischu. Na sto\u0142ecznej estradzie kr\u00f3lowa\u0142y najwi\u0119ksze gwiazdy epoki – Edwin Fischer, Artur Schnabel, Fritz Kreisler, Joseph Szigeti, Bronis\u0142aw Huberman, Richard Tauber, Maria Ivog\u00fcn. Tutaj torowali sobie drog\u0119 do s\u0142awy inni wybitni dyrygenci, mi\u0119dzy innymi Otto Klemperer i Erich Kleiber. Furtw\u00e4ngler przeszed\u0142 do historii przede wszystkim jako niedo\u015bcigniony interpretator spu\u015bcizny Beethovena, Brahmsa, Brucknera i Wagnera. Rzadziej si\u0119 o nim wspomina jako o promotorze tw\u00f3rczo\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnej, cho\u0107 berli\u0144skie prawykonanie Wariacji na orkiestr\u0119 <\/em>Sch\u00f6nberga, w grudniu 1928 roku, sko\u0144czy\u0142o si\u0119 spektakularnym skandalem: gwizdy rozsierdzonej publiczno\u015bci nie ustawa\u0142y przez ponad kwadrans. Niewielu polskich meloman\u00f3w zdaje sobie spraw\u0119, \u017ce pod rz\u0105dami Furtw\u00e4nglera w Filharmonii Berli\u0144skiej regularnie rozbrzmiewa\u0142y kompozycje innych modernist\u00f3w: Bart\u00f3ka, Schrekera, Busoniego, Korngolda, Hindemitha, Janaczka i Kod\u00e1lya.<\/p>\n

Goldene Zwanziger to nie tylko czas budowania trwaj\u0105cej po dzi\u015b dzie\u0144 renomy Berli\u0144czyk\u00f3w. To tak\u017ce lata rozpaczliwej walki o przetrwanie orkiestry, wyst\u0119puj\u0105cej do upad\u0142ego na koncertach muzyki popularnej, festynach ludowych i m\u0142odzie\u017cowych akademiach – czasem i sze\u015b\u0107set razy w sezonie. Gdyby nie up\u00f3r i wytrwa\u0142o\u015b\u0107 Furtw\u00e4nglera, kt\u00f3ry w 1929 roku doprowadzi\u0142 do ca\u0142kowitej reorganizacji zespo\u0142u, dzi\u0119ki kt\u00f3rej Berli\u0144czycy mogli wreszcie skorzysta\u0107 z hojnych subsydi\u00f3w miasta i rz\u0105du federalnego – by\u0107 mo\u017ce Filharmonia nie zdo\u0142a\u0142aby odbudowa\u0107 swojej pozycji po II wojnie \u015bwiatowej. A ju\u017c z pewno\u015bci\u0105 nie wr\u00f3ci\u0142aby po latach do wspomnie\u0144 „z\u0142otych lat dwudziestych”, kiedy z g\u0142o\u015bnik\u00f3w radiowych p\u0142yn\u0119\u0142y d\u017awi\u0119ki tanga Ich k\u00fcsse Ihre Hand, Madame <\/em>w wykonaniu Richarda Taubera; kiedy Metropolis<\/em>, ekspresjonistyczna superprodukcja filmowa w re\u017cyserii Fritza Langa, doprowadzi\u0142a wytw\u00f3rni\u0119 UFA na skraj bankructwa; kiedy w niemieckiej sztuce i literaturze kr\u00f3lowa\u0142 nurt Nowej Rzeczowo\u015bci, a na estradzie Filharmonii – w bia\u0142ej koszuli, we\u0142nianych po\u0144czochach i kr\u00f3tkich spodenkach – debiutowa\u0142 dwunastoletni Yehudi Menuhin.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Igor Strawi\u0144ski i Wilhelm Furtw\u00e4ngler, rok 1925. Fot. Archiv Berliner Philharmoniker<\/span><\/p>\n

Z wielkiego festiwalu planowanego w stulecie tamtej szalonej epoki osta\u0142o si\u0119 raptem pi\u0119\u0107 koncert\u00f3w, transmitowanych bez udzia\u0142u publiczno\u015bci i dost\u0119pnych p\u00f3\u017aniej – za naprawd\u0119 symboliczn\u0105 op\u0142at\u0105 – na stronie Digital Concert Hall: w doskona\u0142ych technicznie, profesjonalnie przygotowanych streamingach. Nie mog\u0142am odm\u00f3wi\u0107 sobie przyjemno\u015bci obcowania z berli\u0144skim „filharmonicznym” debiutem Krystiana Adama Krzeszowiaka, kt\u00f3ry wyst\u0105pi\u0142 w inauguruj\u0105cym ca\u0142o\u015b\u0107 koncercie pod batut\u0105 Kirilla Petrenki – w partii Pasterza w operze-oratorium Kr\u00f3l Edyp. <\/em>Dwucz\u0119\u015bciowa kompozycja Strawi\u0144skiego – skrajnie obiektywna, z pozoru wyzuta z emocji, niestroni\u0105ca od nawi\u0105za\u0144 do \u015bpiew\u00f3w cerkiewnych i spu\u015bcizny Bacha – uchodzi za jedno z najdoskonalszych dzie\u0142 wczesnego okresu neoklasycznego w tw\u00f3rczo\u015bci kompozytora, a zarazem wyznacza niezmiernie istotny etap w dziejach muzycznego modernizmu: powr\u00f3t do narracji zawieszonej mi\u0119dzy dramatem a rytua\u0142em. Histori\u0119 Edypa, potomka przekl\u0119tego rodu Labdakid\u00f3w, kt\u00f3ry na pr\u00f3\u017cno pr\u00f3buje oszuka\u0107 swoje przeznaczenie, trudno dzi\u015b sobie wyobrazi\u0107 w uj\u0119ciu bardziej wartkim i zamaszystym ni\u017c to, kt\u00f3re w opustosza\u0142ej, ton\u0105cej w p\u00f3\u0142mroku sali Filharmonii zaproponowa\u0142 Petrenko. Przede wszystkim za\u015b trudno wymarzy\u0107 j\u0105 sobie wy\u015bpiewan\u0105 w lepszej obsadzie: w posta\u0107 tytu\u0142owego Edypa wcieli\u0142 si\u0119 fenomenalny Michael Spyres, pretenduj\u0105cy coraz \u015bmielej do miana najlepszego, a w ka\u017cdym razie najbardziej wszechstronnego tenora epoki. Kreacj\u0119 sam\u0105 w sobie stworzy\u0142a Jokasta w osobie Ekateriny Semenchuk, obdarzonej mi\u0119sistym, idealnie kontrolowanym mezzosopranem, kt\u00f3ry po raz pierwszy na \u017cywo dane mi by\u0142o podziwia\u0107 dwa lata temu, w Chowa\u0144szczy\u017anie <\/em>na scenie mediola\u0144skiej La Scali. Partie Kreona i Tejrezjasza brawurowo zrealizowali – odpowiednio – Derek Welton i Andrea Mastroni, m\u00f3wion\u0105 rol\u0119 Narratora nietypowo przej\u0119\u0142a Bibiana Beglau, znana polskim kinomanom przede wszystkim z nagrodzonej Srebrnym Nied\u017awiedziem kreacji Rity Vogt w filmie Die Stille nach dem Schuss<\/i> Volkera Schl\u00f6ndorffa.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Kirill Petrenko na podium Filharmonik\u00f3w Berli\u0144skich. Fot. Monika Rittershaus<\/p>\n

Koncert 13 lutego uzupe\u0142ni\u0142a I Symfonia <\/em>Weilla, po raz pierwszy zagrana z edycji krytycznej Jamesa Holmesa. Trzy dni p\u00f3\u017aniej Marie Jacquot poprowadzi\u0142a uczestnik\u00f3w Karajan-Akademie w programie z\u0142o\u017conym z utwor\u00f3w Eislera i Weilla. Wieczorem 20 lutego, z suit\u0105 orkiestrow\u0105 z Mi\u0142o\u015bci do trzech pomara\u0144czy <\/em>Prokofiewa, VI Symfoni\u0105 <\/em>Sibeliusa oraz suit\u0105 z opery Rozkwit i upadek miasta Mahagonny <\/em>Weilla, zadyrygowa\u0142 Thomas S\u00f8nderg\u00e5rd, kt\u00f3ry w ostatniej chwili zast\u0105pi\u0142 uwi\u0119zionego w lockdownie Donalda Runniclesa. Dzi\u015b, w repertuarze, kt\u00f3ry przed bez ma\u0142a stu laty rozbrzmiewa\u0142 w zadymionym wn\u0119trzu greckiej kawiarni Moka Efti am Tiergarten, wyst\u0105pi \u015bpiewaj\u0105ca aktorka Dagmar Manzel. Okrojony przez pandemi\u0119 festiwal zako\u0144czy Christian Thielemann, pod kt\u00f3rego batut\u0105 us\u0142yszymy mi\u0119dzy innymi kompozycje Hindemitha, Busoniego i Ryszarda Straussa.<\/p>\n

Chyba po raz pierwszy w tym kryzysie dzi\u0119kuj\u0119 losowi, \u017ce mam dost\u0119p do elektronicznych archiw\u00f3w Filharmonii Berli\u0144skiej. Znam to miasto i ten gmach jak w\u0142asn\u0105 kiesze\u0144. Czego nie dos\u0142ysz\u0119, dopowiem sobie ze wspomnie\u0144 koncert\u00f3w wys\u0142uchanych na \u017cywo przez minione dwadzie\u015bcia lat. Mam spokojn\u0105 pewno\u015b\u0107, \u017ce sto lat po rz\u0105dach Nikischa wci\u0105\u017c trwaj\u0105 z\u0142ote lata Berli\u0144czyk\u00f3w. Oby ten kruszec ju\u017c wkr\u00f3tce zaja\u015bnia\u0142 pe\u0142nym blaskiem – przed widowni\u0105 wype\u0142nion\u0105 publiczno\u015bci\u0105 po brzegi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zanim rusz\u0119 z Pa\u0144stwem w kolejn\u0105 podr\u00f3\u017c po zamkni\u0119tych europejskich teatrach i salach koncertowych, podziel\u0119 si\u0119 gorzko-s\u0142odk\u0105 refleksj\u0105 o wci\u0105\u017c trwaj\u0105cym – cho\u0107 wy\u0142\u0105cznie w sieci – festiwalu Filharmonik\u00f3w Berli\u0144skich. Mia\u0142o by\u0107 naprawd\u0119 przepi\u0119knie: zgodnie z pierwotnym planem Berli\u0144czycy zamierzali hucznie \u015bwi\u0119towa\u0107 stulecie „z\u0142otych lat dwudziestych”, kt\u00f3rych pocz\u0105tek w znamienny spos\u00f3b zbieg\u0142 si\u0119 z historycznym … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["entry","post","publish","author-mangusta","post-5565","format-standard","category-wedrowki-operowe"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5565","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5565"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5565\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5580,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5565\/revisions\/5580"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5565"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5565"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5565"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}