{"id":563,"date":"2015-06-03T12:15:14","date_gmt":"2015-06-03T10:15:14","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=563"},"modified":"2021-03-11T11:15:16","modified_gmt":"2021-03-11T10:15:16","slug":"dobra-klaka-nie-jest-zla","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=563","title":{"rendered":"Dobra klaka nie jest z\u0142a"},"content":{"rendered":"

Upi\u00f3r stworzenie sentymentalne, wi\u0119c czasem mu si\u0119 zdarza zat\u0119skni\u0107 za star\u0105 dobr\u0105 klak\u0105. By\u0142a to bowiem instytucja w pe\u0142ni zawodowa, szczodrze finansowana, podchodz\u0105ca do rzeczy sumiennie i ze sporym znawstwem. \u017barty na bok, zw\u0142aszcza \u017ce dzi\u015b rol\u0119 klaki wzi\u0119\u0142a na siebie du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 krytyki i lwia cz\u0119\u015b\u0107 tak zwanej publicystyki muzycznej. Samo zjawisko wci\u0105\u017c jednak warte rozwa\u017cenia, zw\u0142aszcza w kontek\u015bcie psychologii t\u0142umu. O coraz mniej docenianych walorach my\u015blenia krytycznego, owczym p\u0119dzie i lo\u017cach szyderc\u00f3w – w majowym felietonie do „Muzyki w Mie\u015bcie”.<\/p>\n

***<\/p>\n

W\u0142a\u015bcicielka pewnego sklepiku w Arizonie postanowi\u0142a zmieni\u0107 asortyment i pozby\u0107 si\u0119 wyj\u0105tkowo paskudnych, zalegaj\u0105cych na p\u00f3\u0142kach popielniczek ze skorup \u017c\u00f3\u0142wi. Kaza\u0142a pracownicy przeceni\u0107 je o po\u0142ow\u0119. Dziewczynie si\u0119 pomyli\u0142o: zamiast obni\u017cy\u0107 cen\u0119, podnios\u0142a j\u0105 dwukrotnie. Popielniczki posz\u0142y jak woda. Zdumiona w\u0142a\u015bcicielka opowiedzia\u0142a t\u0119 histori\u0119 pewnemu psychologowi, kt\u00f3ry postanowi\u0142 sprawdzi\u0107, w czym rzecz, i podj\u0105\u0142 \u017cmudne badania w dziedzinie psychomanipulacji. W rezultacie sformu\u0142owa\u0142 i upowszechni\u0142 sze\u015b\u0107 zasad wywierania wp\u0142ywu na ludzi, kt\u00f3re przy okazji sam opanowa\u0142 do perfekcji \u2013 s\u0105dz\u0105c z wynik\u00f3w sprzeda\u017cy jego ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3ra od trzydziestu lat nie schodzi z list bestseller\u00f3w.<\/p>\n

Psycholog nazywa si\u0119 Robert Cialdini, a zasada, kt\u00f3ra blisko dwa wieki temu znalaz\u0142a zastosowanie tak\u017ce w \u017cyciu muzycznym, nosi fachowe miano spo\u0142ecznego dowodu s\u0142uszno\u015bci. Przyznaj\u0105 Pa\u0144stwo, \u017ce brzmi znacznie m\u0105drzej ni\u017c owczy p\u0119d, cho\u0107 w gruncie rzeczy chodzi o to samo. Je\u015bli nie mamy w\u0142asnego zdania albo nie umiemy samodzielnie podj\u0105\u0107 decyzji, wy\u0142\u0105czamy my\u015blenie krytyczne i drepczemy pos\u0142usznie za wi\u0119kszo\u015bci\u0105 grupy. Innymi s\u0142owy, je\u015bli sze\u015bciu pan\u00f3w wmaszerowa\u0142o g\u0119siego do toalety, uznajemy a priori<\/em>, \u017ce toaleta jest m\u0119ska, nawet je\u015bli drzwi s\u0105 oznakowane symbolem okr\u0119gu. Je\u015bli po zako\u0144czeniu przedstawienia widownia huczy od oklask\u00f3w, s\u0142uchacze zrywaj\u0105 si\u0119 z miejsc i wykrzykuj\u0105 \u201ebrawo!\u201d, zak\u0142adamy ufnie, \u017ce premiera si\u0119 uda\u0142a \u2013 nawet je\u015bli w fotelu obok siedzi jaki\u015b dziwny cz\u0142owiek ze skwaszon\u0105 min\u0105 i rozgl\u0105da si\u0119 w os\u0142upieniu po sali. T\u0119 ciekaw\u0105 prawid\u0142owo\u015b\u0107 zaobserwowali ju\u017c staro\u017cytni Rzymianie, a \u015bci\u015blej cesarz Neron, kt\u00f3ry do wychwalania swoich wyst\u0119p\u00f3w pie\u015bniarskich w teatrze Pompejusza przymusi\u0142 pono\u0107 a\u017c pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy legionist\u00f3w. Si\u0142\u0119 zmasowanego aplauzu docenia\u0142 te\u017c francuski poeta Jean Dorat, profesor Coll\u00e8ge Royale i cz\u0142onek Plejady, kt\u00f3ry tym si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0142 od niewydarzonego wychowanka Seneki, \u017ce godziwie op\u0142aca\u0142 publiczno\u015b\u0107 za przychylne przyj\u0119cie aktor\u00f3w b\u0105d\u017a sztuk teatralnych.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Klakier<\/em> – litografia Honor\u00e9 Daumiera, opublikowana w 1842 roku w paryskim pi\u015bmie satyrycznym „Le Charivari”<\/span><\/p>\n

I w\u0142a\u015bnie on zosta\u0142 uznany za ojca duchowego zorganizowanej klaki, kt\u00f3rej pocz\u0105tek dali dwaj pary\u017canie, za\u0142o\u017cyciele przedsi\u0119biorstwa pod znamienn\u0105 nazw\u0105 \u201eL\u2019Assurance des Succ\u00e9s Dramatiques\u201d, kt\u00f3re za niewielkie pieni\u0105dze chroni\u0142o tw\u00f3rc\u00f3w przedstawie\u0144 przed pora\u017ck\u0105 finansow\u0105. Us\u0142uga \u2013 wielce po\u017c\u0105dana w wymagaj\u0105cym du\u017cych nak\u0142ad\u00f3w \u015bwiecie opery \u2013 przyj\u0119\u0142a si\u0119 szybko i z roku na rok zyskiwa\u0142a na popularno\u015bci. Klakierzy zacz\u0119li si\u0119 specjalizowa\u0107: nad sprawnym przebiegiem owacji czuwa\u0142 chef de claque<\/em>, kt\u00f3ry utrzymywa\u0142 o\u017cywione kontakty z impresariami, kompozytorami, librecistami i \u015bpiewakami, \u017ceby trafnie prze\u0142o\u017cy\u0107 potencja\u0142 dzie\u0142a na rozmiary klaki, po czym odpowiednio j\u0105 wyre\u017cyserowa\u0107. Commissaires<\/em> poszturchiwali swoich s\u0105siad\u00f3w, zwracaj\u0105c im uwag\u0119 na co ciekawsze kawa\u0142ki. Pleureurs<\/em> \u2013 najcz\u0119\u015bciej kobiety \u2013 wzruszali si\u0119 do udawanych \u0142ez i ostentacyjnie wydmuchiwali nosy w chusteczki. Chatouilleurs<\/em> w razie potrzeby urz\u0105dzali lo\u017c\u0119 szyderc\u00f3w, odwracaj\u0105c uwag\u0119 widowni od wydarze\u0144 na scenie i deprymuj\u0105c nielubianych \u015bpiewak\u00f3w. Rieurs <\/em>roz\u015bmieszali znudzon\u0105 publiczno\u015b\u0107. Bisseurs<\/em> gromko domagali si\u0119 bis\u00f3w. Gwizdy i nieprzychylne komentarze uwzgl\u0119dniano poza cennikiem, w pakiecie dro\u017cej p\u0142atnych us\u0142ug dodatkowych, zamawianych z regu\u0142y nieoficjalnie. Ilekro\u0107 w operze pojawia\u0142 si\u0119 artysta na go\u015bcinnych wyst\u0119pach, szef klaki przypomina\u0142 mu dyskretnie o obowi\u0105zku uiszczenia nale\u017cno\u015bci. Odmowa zap\u0142aty ko\u0144czy\u0142a si\u0119 zwykle wybuczeniem sk\u0105pirad\u0142a.<\/p>\n

Porz\u0105dni chefs de claque<\/em> zarabiali krocie. Niejaki pan Auguste po odej\u015bciu z zawodu \u017cy\u0142 z godziwej emerytury w wysoko\u015bci 20 tysi\u0119cy frank\u00f3w rocznie. Trudno si\u0119 dziwi\u0107: na zwyk\u0142e przedstawienie trzeba by\u0142o zorganizowa\u0107 jakich\u015b pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu klakier\u00f3w, na premierze ich liczba wzrasta\u0142a do kilkuset. W 1855 roku, kiedy jeden ze spektakli Opery Paryskiej zaszczyci\u0142a sw\u0105 obecno\u015bci\u0105 kr\u00f3lowa Wiktoria, klaka zaj\u0119\u0142a ca\u0142y parter \u2013 wystrojona jak si\u0119 patrzy, \u017ceby nikt nie \u015bmia\u0142 w\u0105tpi\u0107 w szczero\u015b\u0107 jej intencji. Kompozytorzy i wykonawcy musieli zreszt\u0105 baczy\u0107 nie tylko na klakier\u00f3w. Ma\u0142o kto mia\u0142 odwag\u0119 zadrze\u0107 z d\u017centelmenami z Jockey Club de Paris, elitarnego klubu hodowc\u00f3w koni wy\u015bcigowych, kt\u00f3rzy rezydowali na pierwszym balkonie Op\u00e9ra Garnier. Wagner podpad\u0142: upar\u0142 si\u0119, \u017ceby baletow\u0105 scen\u0119 w grocie Wenus uwzgl\u0119dni\u0107 w pierwszym akcie Tannh\u00e4usera<\/em>, zanim ja\u015bniepa\u0144stwo zd\u0105\u017cyli wr\u00f3ci\u0107 z kolacji. Po\u017cegna\u0142 si\u0119 z Pary\u017cem po trzech przedstawieniach. Prze\u017cy\u0142 tak\u0105 traum\u0119, \u017ce od tamtej pory walczy\u0142 nie tylko z wrogo nastawion\u0105 widowni\u0105, ale i przejawami nadmiernego entuzjazmu ze strony s\u0142uchaczy: w 1882 roku kategorycznie zakaza\u0142 aplauzu w trakcie przedstawie\u0144 festiwalu w Bayreuth. Wprawdzie rok p\u00f3\u017aniej zmar\u0142, ale przynajmniej w poczuciu dobrze spe\u0142nionego obowi\u0105zku wobec w\u0142asnej tw\u00f3rczo\u015bci.<\/p>\n

Francuski obyczaj urz\u0105dzania klaki rozpowszechni\u0142 si\u0119 wkr\u00f3tce w teatrach w\u0142oskich, we Wiedniu, w londy\u0144skiej Covent Garden i nowojorskiej Metropolitan Opera. Dziesi\u0119ciolecia pracy u podstaw, prowadzonej g\u0142\u00f3wnie przez dyrygent\u00f3w \u2013 mi\u0119dzy innymi Mahlera i Toscaniniego \u2013 zrobi\u0142y jednak swoje. Na \u015bwiecie zacz\u0119to przestrzega\u0107 etykiety koncertowej. Klaka zesz\u0142a do podziemia, a w ka\u017cdym razie z certyfikowanej dzia\u0142alno\u015bci us\u0142ugowej przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w odrobin\u0119 wstydliw\u0105 domen\u0119 psychofan\u00f3w.<\/p>\n

Kiedy wi\u0119c po pewnej nieudanej premierze rozleg\u0142y si\u0119 rz\u0119siste brawa i gromkie okrzyki aplauzu, poczu\u0142am si\u0119 jak ten dziwny, skwaszony pan z lo\u017cy szyderc\u00f3w. Po chwili nasz\u0142a mnie jednak refleksja: mo\u017ce z epoki wykonawstwa historycznego wchodzimy p\u0142ynnie w er\u0119 historycznego odbioru?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Upi\u00f3r stworzenie sentymentalne, wi\u0119c czasem mu si\u0119 zdarza zat\u0119skni\u0107 za star\u0105 dobr\u0105 klak\u0105. By\u0142a to bowiem instytucja w pe\u0142ni zawodowa, szczodrze finansowana, podchodz\u0105ca do rzeczy sumiennie i ze sporym znawstwem. \u017barty na bok, zw\u0142aszcza \u017ce dzi\u015b rol\u0119 klaki wzi\u0119\u0142a na siebie du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 krytyki i lwia cz\u0119\u015b\u0107 tak zwanej publicystyki muzycznej. Samo zjawisko wci\u0105\u017c jednak … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-563","6":"format-standard","7":"category-prasowka"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/563","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=563"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/563\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5616,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/563\/revisions\/5616"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=563"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=563"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=563"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}