{"id":5633,"date":"2021-03-16T22:23:56","date_gmt":"2021-03-16T21:23:56","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5633"},"modified":"2021-03-18T11:02:49","modified_gmt":"2021-03-18T10:02:49","slug":"dzikie-zwierze-teatralne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5633","title":{"rendered":"Dzikie zwierz\u0119 teatralne"},"content":{"rendered":"

Tak sobie pomy\u015bla\u0142am, \u017ce potrzebuj\u0105 dzi\u015b Pa\u0144stwo otuchy. Najnowszy odcinek Atlasu po\u015bwi\u0119c\u0119 wi\u0119c \u015bpiewakowi, kt\u00f3rego najwierniejsi z moich Czytelnik\u00f3w z pewno\u015bci\u0105 nie zapomnieli. A je\u015bli kto\u015b dopiero niedawno zb\u0142\u0105dzi\u0142 w te zakamarki sieci, bez trudu znajdzie o nim informacje gdzie indziej. Przynajmniej podstawowe, bo nawet najgorliwsi badacze nie potrafi\u0105 jednoznacznie rozstrzygn\u0105\u0107, czy Fiodor Szalapin by\u0142 przeciwnikiem, czy jednak zwolennikiem w\u0142adzy radzieckiej, oraz ile i z kim nap\u0142odzi\u0142 nie\u015blubnych dzieci: bo oficjalnie mia\u0142 ich dziewi\u0119cioro. Kinomani by\u0107 mo\u017ce nie zdaj\u0105 sobie sprawy, \u017ce zmar\u0142y w 1992 roku Feodor Chaliapin Jr. – znany mi\u0119dzy innymi z Wewn\u0119trznego kr\u0119gu <\/em>Andrieja Koncza\u0142owskiego oraz z Imienia r\u00f3\u017cy <\/em>Jean-Jacquesa Annauda – by\u0142 ostatnim synem z pierwszego ma\u0142\u017ce\u0144stwa „najwi\u0119kszego \u015bpiewaka operowego”, z jakim kiedykolwiek pracowa\u0142 Arturo Toscanini.<\/p>\n

O jego sztuce wokalnej i majestatycznym, g\u0142\u0119bokim, rozmigotanym jak t\u0119cza rosyjskim basie napisano ca\u0142e tomy. Niezwyk\u0142ym kunsztem aktorskim Szalapina zachwyca\u0142 si\u0119 sam Konstanty Stanis\u0142awski, tw\u00f3rca systemu opartego na realizmie psychologicznym postaci, anga\u017cuj\u0105cego w gr\u0119 ca\u0142y organizm aktora, czerpi\u0105cego z bogactwa jego osobistych wspomnie\u0144 i prze\u017cy\u0107 wewn\u0119trznych. Kiedy Szalapin interpretowa\u0142 scen\u0119 \u015bmierci Borysa Godunowa, widzom londy\u0144skiej Covent Garden je\u017cy\u0142y si\u0119 w\u0142osy na g\u0142owie. Kiedy \u015bpiewa\u0142 Mefistofelesa w Fau\u015bcie <\/em>Gounoda, s\u0142uchacze truchleli ze strachu, jakby mieli do czynienia ze z\u0142em wcielonym, z diab\u0142em prawdziwym, z bezlitosn\u0105, \u017c\u0105dn\u0105 krwi dzik\u0105 besti\u0105. Artur Rubinstein wspomina\u0142 w swoich M\u0142odych latach, <\/em>\u017ce gdy „w przy\u0107mionym, niebieskawym \u015bwietle wy\u0142ania\u0142 si\u0119 z niszy po\u015brodku muru, pozornie nagi i z domalowan\u0105 muskulatur\u0105, by na sw\u00f3j niezr\u00f3wnany spos\u00f3b zaintonowa\u0107 d\u0142ugi Prolog<\/em>, publiczno\u015b\u0107 szala\u0142a” (tym razem chodzi\u0142o o innego Mefistofelesa, z opery Boita).<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Niko\u0142aj Bogdanow-Bielski, portret Szalapina, 1915<\/p>\n

O tym, co dzia\u0142o si\u0119 po przedstawieniach z udzia\u0142em Szalapina, Rubinstein pisa\u0142 z nie mniejsz\u0105 swad\u0105: „Jego tryumfy czcili\u015bmy w spos\u00f3b tradycyjny. Przyjaciel \u015bpiewaka mia\u0142 szczeg\u00f3lny dryg do wynajdywania atrakcyjnych kobiet w stosownym momencie i dzi\u0119ki temu sta\u0142 si\u0119 nad wyraz u\u017cyteczny. Tej nocy uda\u0142o mu si\u0119 sprowadzi\u0107 cztery urocze stworzenia ze \u015brodowiska teatralnego. Bohater wieczoru, wzmocniwszy si\u0119 kilkoma w\u00f3dkami, zapragn\u0105\u0142 wszystkich czterech dla siebie, ostatecznie jednak poprzesta\u0142 na dw\u00f3ch, reszt\u0119 pozostawiaj\u0105c dla nas. Ta skromna orgia sta\u0142a si\u0119 pierwowzorem naszego codziennego programu i wyzna\u0107 musz\u0119, \u017ce by\u0142a naprawd\u0119 cudowna”.<\/p>\n

Nawet pod „Artusz\u0105” nogi si\u0119 jednak ugi\u0119\u0142y, kiedy Fiedia zaprosi\u0142 go w rewan\u017cu do Rosji: „dopiero tam b\u0119dziesz si\u0119 m\u00f3g\u0142 naprawd\u0119 dobrze zabawi\u0107!”. Rubinstein – o ile historykom wiadomo – nigdy nie skorzysta\u0142 z wielkodusznej propozycji Szalapina. By\u0107 mo\u017ce nawet nie \u017ca\u0142owa\u0142, bo \u015bpiewak, kt\u00f3ry wiedzia\u0142 „gdzie p\u00f3j\u015b\u0107 do \u0142\u00f3\u017cka, a potem nawet spa\u0107”, przyt\u0142acza\u0142 si\u0142\u0105 osobowo\u015bci najwi\u0119ksze s\u0142awy i umys\u0142y swojej szalonej epoki. Ma\u0142o kto potrafi\u0142 zachowa\u0107 przy nim tak zimn\u0105 krew i takie poczucie humoru, jak jego impresario Sol Hurok – w\u0142a\u015bciwie So\u0142omon Izrailewicz Gurkow, \u017cydowski emigrant z rejonu pogarskiego przy granicy z Ukrain\u0105 – kt\u00f3ry w 1921 roku, podczas pierwszego po wojnie tourn\u00e9e Szalapina po Stanach Zjednoczonych, wyst\u0119powa\u0142 tak\u017ce w roli jego t\u0142umacza. \u015apiewak, obl\u0119\u017cony przez reporter\u00f3w na Ellis Island, rozpocz\u0105\u0142 dramatyczn\u0105 peror\u0119 o swym n\u0119dznym dzieci\u0144stwie we wsi pod Kazaniem. Ta\u0144czy\u0142, stroi\u0142 miny, gestykulowa\u0142 zawzi\u0119cie. Opowiada\u0142 o przymieraj\u0105cych g\u0142odem wujach i ciotkach, o upodlonym ojcu i sponiewieranej matce, o w\u0142asnym upokorzeniu i nieko\u0144cz\u0105cej si\u0119 udr\u0119ce Mateczki Rosji. Kwadrans p\u00f3\u017aniej, kiedy wreszcie zamilk\u0142, Huron skwitowa\u0142 jego przemow\u0119 jednym zdaniem: „Szalapin m\u00f3wi, \u017ce Ameryka jest wspania\u0142ym krajem”. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Szalapin z kamer\u0105 na pok\u0142adzie transatlantyku, 1929<\/p>\n

Spo\u015br\u00f3d tysi\u0119cy anegdot, jakie kr\u0105\u017cy\u0142y o \u017cyciu, karierze i innych przypadkach Fiodora Szalapina, szczeg\u00f3lnie ulubi\u0142am sobie opowie\u015b\u0107 o trasie koncertowej po Japonii w 1936 roku, kiedy \u015bpiewaka dopad\u0142 niezno\u015bny b\u00f3l z\u0119b\u00f3w. Szef kuchni w tokijskim hotelu Imperial zrozumia\u0142 powag\u0119 sytuacji i postanowi\u0142 wymy\u015bli\u0107 danie, kt\u00f3re nie tylko zadowoli rosyjskie podniebienie artysty, ale te\u017c dos\u0142ownie rozp\u0142ynie si\u0119 ustach i da si\u0119 si\u0119 prze\u0142kn\u0105\u0107 bez gryzienia. Potrawa, kt\u00f3r\u0105 dzi\u015b mo\u017cna zam\u00f3wi\u0107 w tym samym hotelu za r\u00f3wnowarto\u015b\u0107 mniej wi\u0119cej dwustu z\u0142otych, przesz\u0142a do historii pod nazw\u0105 Chaliapin Steak<\/em>. Dopiero niedawno sobie u\u015bwiadomi\u0142am, \u017ce u mnie w domu przyrz\u0105dzano wo\u0142owin\u0119 wed\u0142ug podobnego przepisu, kt\u00f3rym podziel\u0119 si\u0119 z Pa\u0144stwem przed nadchodz\u0105c\u0105 Wielkanoc\u0105. Ot\u00f3\u017c bierzemy \u0142adny kawa\u0142ek ligawy, kroimy w poprzek w\u0142\u00f3kien na grubo\u015b\u0107 centymetra, po czym delikatnie rozbijamy t\u0142uczkiem po obu stronach, najlepiej przez papier pergaminowy lub foli\u0119. Nast\u0119pnie bardzo ostrym no\u017cem nacinamy stek na krzy\u017c, w odst\u0119pach p\u00f3\u0142centymetrowych, i pokrywamy z wierzchu drobno posiekan\u0105 cebul\u0105. Odstawiamy na godzin\u0119 w ch\u0142odne miejsce. Mniej wi\u0119cej podobn\u0105 ilo\u015b\u0107 posiekanej cebuli szklimy powolutku na ma\u015ble, doprawiaj\u0105c pod koniec sol\u0105 i pieprzem. Z zamarynowanej wo\u0142owiny ostro\u017cnie usuwamy surow\u0105 cebul\u0119, dok\u0142adnie osuszamy mi\u0119so r\u0119cznikiem papierowym, solimy, pieprzymy i sma\u017cymy po obu stronach na rumiano na umiarkowanie rozgrzanej oliwie. Zdejmujemy stek z patelni, t\u0142uszcz z mi\u0119snym sokiem doprawiamy po japo\u0144sku \u0142y\u017ceczk\u0105 sosu sojowego i mieszamy z przesma\u017con\u0105 cebul\u0105. Stek podajemy z cebulk\u0105 na wierzchu, z ziemniakami i sa\u0142at\u0105 lub jarzynk\u0105: gotowan\u0105 marchewk\u0105, szparagami albo zielon\u0105 fasolk\u0105.<\/p>\n

Kiedy\u015b opowiem Pa\u0144stwu wi\u0119cej: o Szalapinie, o jego kobietach, pami\u0119tnych rolach i nieprawdopodobnym aktorstwie. Na zako\u0144czenie – \u017ceby Czytelnicy zanadto si\u0119 nie rozmarzyli – przypomn\u0119 obsad\u0119 niedosz\u0142ego Don Giovanniego <\/em>na festiwalu w Salzburgu w 1914 roku. Donn\u0119 Ann\u0119 mia\u0142a w\u00f3wczas za\u015bpiewa\u0107 Lilli Lehmann, Johanna Gadski wykona\u0107 parti\u0119 Elwiry; Geraldine Farrar wcieli\u0107 si\u0119 w rol\u0119 Zerliny, Antonio Scotti – w tytu\u0142owego rozpustnika, John McCormack w Don Ottavia, Fiodor Szalapin – stworzy\u0107 pami\u0119tn\u0105 posta\u0107 Leporella. Orkiestr\u0105 wiede\u0144skich filharmonik\u00f3w mia\u0142 zadyrygowa\u0107 wielki Karl Muck. Ambitne plany pokrzy\u017cowa\u0142 wybuch Wielkiej Wojny, kt\u00f3ra sko\u0144czy\u0142a si\u0119 dopiero w listopadzie 1918 roku, rozejmem Niemiec z pa\u0144stwami ententy, podpisanym w przygotowanej przez Francuz\u00f3w salonce poci\u0105gu, w g\u0142\u0119bi lasu Compi\u00e8gne. Historycy opery przywo\u0142uj\u0105 tamt\u0105 obsad\u0119 jako cud, kt\u00f3ry ju\u017c nigdy potem si\u0119 nie zi\u015bci\u0142. Ja przypominam j\u0105 po to, \u017ceby uzmys\u0142owi\u0107 moim Czytelnikom, \u017ce opera jest niezniszczalna. Wstaje od lat jak Feniks z popio\u0142\u00f3w – gdzie indziej, w innej obsadzie, skupiona na odmiennych problemach, ale wci\u0105\u017c \u017cywa, barwna i pi\u0119kna. Poczekajmy cierpliwie: kiedy\u015b zn\u00f3w si\u0119 odrodzi.<\/p>\n