{"id":5646,"date":"2021-03-20T17:19:45","date_gmt":"2021-03-20T16:19:45","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5646"},"modified":"2021-03-20T17:19:45","modified_gmt":"2021-03-20T16:19:45","slug":"podroz-do-kalopei","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5646","title":{"rendered":"Podr\u00f3\u017c do Kalopei"},"content":{"rendered":"

Jak si\u0119 patrzy na to, co wok\u00f3\u0142, mo\u017cna sobie pomy\u015ble\u0107, \u017ce O\u015bwiecenie omin\u0119\u0142o nasz kraj szerokim \u0142ukiem. A przecie\u017c na prze\u0142omie XVIII i XIX stulecia mieli\u015bmy tylu \u015bwiat\u0142ych pisarzy, teoretyk\u00f3w politycznych, ekonomist\u00f3w, pedagog\u00f3w, in\u017cynier\u00f3w i wynalazc\u00f3w. Cz\u0119sto \u0142\u0105cz\u0105cych wszystkie te dyscypliny w jednym \u017cyciorysie, jak ca\u0142kiem dzi\u015b zapomniany Wojciech Gutkowski – \u017co\u0142nierz, mason i uczony, autor powie\u015bci Podr\u00f3\u017c do Kalopei, do kraju najszcz\u0119\u015bliwszego na \u015bwiecie, gdzie bez pieni\u0119dzy i bez w\u0142asno\u015bci bogactwa, przemys\u0142, \u015bwiat\u0142o i dobre wszystkie mienie jak najwi\u0119cej wyg\u00f3rowa\u0142o i gdzie tom drugi historii \u017cycia Boles\u0142awa II, kr\u00f3la polskiego, znajduje si\u0119<\/i>, <\/em>powsta\u0142ej w 1814 roku, a wydanej dopiero po II wojnie \u015bwiatowej, w 1956, pod redakcj\u0105 Zygmunta Grossa. „Kalop” to palindrom s\u0142owa „Polak”: mieszkaniec utopijnego pa\u0144stwa, gdzie j\u0119zykiem urz\u0119dowym by\u0142 polski, a prawa kardynalne nowelizowano co \u0107wier\u0107 wieku. Gutkowski by\u0142 tak\u017ce autorem Katechizmu ekonomicznego dla w\u0142o\u015bcian <\/em>i zaginionych (znamienne!) My\u015bli o rz\u0105dzie polskim. <\/em>Zygmunt Gross by\u0142 socjalist\u0105 i wybitnym adwokatem, kt\u00f3ry wskutek nagonki marcowej 1968 roku wyemigrowa\u0142 do Stan\u00f3w Zjednoczonych. By\u0142 te\u017c synem \u017cydowskiego prawnika Adolfa Grossa, bratem socjologa Feliksa Grossa, kt\u00f3ry ju\u017c w czasie wojny zbieg\u0142 przed prze\u015bladowaniami do Ameryki, oraz ojcem Jana Tomasza Grossa. Na pocz\u0105tku lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych pisywa\u0142 do „Ruchu Muzycznego” – dawno, dawno temu, kiedy \u0142amy pisma by\u0142y otwarte dla wybitnych i os\u0142uchanych my\u015blicieli. A p\u00f3\u0142 wieku p\u00f3\u017aniej – otwarte dla bezczelnej Myszy, kt\u00f3ra komentowa\u0142a tamte eseje z r\u00f3wn\u0105 z\u0142o\u015bliwo\u015bci\u0105, jak i podziwem. Potem Mysz przeistoczy\u0142a si\u0119 w Upiora, kt\u00f3ry dzi\u015b udost\u0119pnia felieton sprzed lat o\u015bmiu. Ku rozwadze i przestrodze.<\/p>\n

***<\/p>\n

Wzi\u0119li\u015bmy urlop i zamiast wybra\u0107 si\u0119 na dalekie wakacje \u2013 cho\u0107by i za miedz\u0119 \u2013 siedzimy w norze i buszujemy w starych rocznikach \u201eRM\u201d. Mo\u017ce dlatego, \u017ce za pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat \u017cadna mysz ani nawet nornica nie b\u0119dzie grzeba\u0107 w obecnych rocznikach. Wi\u0119c buszujemy niejako na zapas. Ale te\u017c dla poszerzenia w\u0142asnych horyzont\u00f3w. Na przyk\u0142ad artyku\u0142 Zygmunta Grossa Sztuka w spo\u0142ecze\u0144stwie zindustrializowanym <\/em>(w numerze 4\/1963) sk\u0142oni\u0142 nas do g\u0142\u0119bokich przemy\u015ble\u0144 na temat muzyki wsp\u00f3\u0142czesnej. Dowiedzieli\u015bmy si\u0119 bowiem, \u017ce:<\/p>\n

W okresie kl\u0119sk i wojen, walk i niepowodze\u0144 nasta\u0142a muzyka\u00a0 o r f i c k a. \u201eOrfeusz gr\u0105 sw\u0105 na lirze wzbudza\u0142 uczucia \u017ca\u0142o\u015bci, wyciska\u0142 \u0142zy s\u0142uchaczy, by odnale\u017a\u0107 utracon\u0105 Eurydyk\u0119\u201d. Muzyka orficka wype\u0142nia\u0142a ca\u0142e \u015bredniowiecze, obejmowa\u0142a okres klasycyzmu i romantyzmu, dzia\u0142a\u0142a na uczucie, wyp\u0142ywa\u0142a z wewn\u0119trznych porusze\u0144 serca. Jej determinant\u0105 by\u0142y elementy sentymentu. Wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rcami by\u0142y kobiety, rozwija\u0142a si\u0119 w epoce trubadur\u00f3w, truwer\u00f3w, minnes\u00e4nger\u00f3w, w pie\u015bniach mi\u0142osnych, w systemach ko\u015bcielnych, d\u0105\u017cy\u0142a do wyzwolenia nastroj\u00f3w pokory i uleg\u0142o\u015bci i podporz\u0105dkowania woli cz\u0142owieka sile wy\u017cszej, transcendentalnej. Wypowiada\u0142a si\u0119 w mszach, pie\u015bniach, chora\u0142ach, kantatach, wyzwalaj\u0105c si\u0119 stopniowo z pierwotnych element\u00f3w pokory i uleg\u0142o\u015bci i odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do rozumu przygotowywa\u0142a kierunki, kt\u00f3re by odpowiada\u0142y umys\u0142owo\u015bci cz\u0142owieka nowoczesnego. Znamieniem muzyki orfickiej by\u0142a apokatastasis, d\u0105\u017cno\u015b\u0107 do po\u0142\u0105czenia si\u0119 z Bogiem i do osi\u0105gni\u0119cia jedno\u015bci; jej za\u0142o\u017ceniem \u2013 \u015bcis\u0142a konstrukcja, harmonia wzorowana na stosunkach matematycznych kosmosu.<\/em><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

S\u0105dz\u0105c z niedawnych wydarze\u0144 w Sejmie z\u0142o\u017conym z pos\u0142\u00f3w, na kt\u00f3rych zag\u0142osowali\u015bmy tajnie w wyborach powszechnych, r\u00f3wnych, bezpo\u015brednich i proporcjonalnych, wi\u0119kszo\u015b\u0107 naszych reprezentant\u00f3w to zwolennicy narracji orfickiej, d\u0105\u017c\u0105cy do wyzwolenia nastroj\u00f3w pokory, uleg\u0142o\u015bci i podporz\u0105dkowania woli cz\u0142owieka sile transcendentalnej. \u017beby si\u0119 przekona\u0107 o s\u0142uszno\u015bci ich postawy, wystarczy zajrze\u0107 na dowolny portal informacyjny w Internecie. Nic, tylko kl\u0119ski, wojny i niepowodzenia. Tymczasem arty\u015bci wsp\u00f3\u0142cze\u015bni pr\u00f3buj\u0105 si\u0119 bawi\u0107 w Amfiona, kt\u00f3ry \u201egr\u0105 na lirze stawia\u0142 mury obronne, budowa\u0142 grody i miasta\u201d. Zamiast pokornie przyzna\u0107, \u017ce lepiej nie b\u0119dzie, i dalej wyciska\u0107 te \u0142zy s\u0142uchaczom, okazuj\u0105 siln\u0105 wol\u0119 tw\u00f3rcz\u0105 i wspomagaj\u0105 j\u0105 rozumem spekulacyjnym. Rodzi to s\u0142uszne podejrzenia, \u017ce dzia\u0142aj\u0105 niezgodnie z porz\u0105dkiem natury:<\/p>\n

W \u015bwiecie klasycznym wyrazem tych tendencji by\u0142o wprowadzenie poety i pie\u015bniarza w sztuczne omamienie umys\u0142u; w czasach najnowszych nierzadko alkohol, albo te\u017c i inne mocniejsze \u015brodki mechaniczne mia\u0142yby zerwa\u0107 zwi\u0105zki \u015bwiadomo\u015bci z uczuciami pierwotnymi. Te podniety zewn\u0119trzne, osi\u0105gni\u0119te przez aplikowanie \u015brodk\u00f3w chemicznych, atakuj\u0105c o\u015brodkowy uk\u0142ad nerwowy, maj\u0105 u\u0142atwi\u0107 przybranie w\u0142a\u015bciwej postawy. Szale\u0144stwo i r\u00f3\u017cnobarwno\u015b\u0107 nadaj\u0105 muzyce amfijskiej koloryt i tre\u015b\u0107 wewn\u0119trzn\u0105. Jak dot\u0105d muzyka ta unika konkretnych miernik\u00f3w i system\u00f3w ocen, warto\u015bciowanie polega na hipotetycznych zwi\u0105zkach mi\u0119dzy artyst\u0105 a \u015bwiatopogl\u0105dem, za pi\u0119kno i prawd\u0119 w sztuce uznaje to, co dane jest w indywidualizacji i dyferencjacji postaw.<\/em><\/p>\n

W sumie te sposoby maj\u0105 podkre\u015bli\u0107 niezale\u017cno\u015b\u0107 ducha, przedsi\u0119biorczo\u015b\u0107 i wyobra\u017ani\u0119 prze\u015bcigaj\u0105ce widnokr\u0119gi tera\u017aniejszych czas\u00f3w. Ka\u017cdy utw\u00f3r zawiera odmienn\u0105 si\u0142\u0119 i moc, koordynacja i dzia\u0142anie zbiorowe uchodz\u0105 za zb\u0119dne, wsp\u00f3lnota my\u015bli jest wyrazem cofni\u0119cia si\u0119, a nie post\u0119pu. Artysta jest probierc\u0105 pi\u0119kna, przetwarza i przerabia byle jaki gatunek surowca, nadaje kszta\u0142ty w obrane przez siebie najcudaczniejsze wzory. W jego postawie przewa\u017ca duch sceptycyzmu. Odnosi si\u0119 z niewiar\u0105 do zjawisk dla niego ma\u0142o przekonywaj\u0105cych, gdy nie pokrywaj\u0105 si\u0119 z kierunkiem w\u0142asnych poszukiwa\u0144. Moc\u0105 swej indywidualno\u015bci rozlu\u017ania formu\u0142y odnosz\u0105ce si\u0119 do sposob\u00f3w interpretacji pi\u0119kna, zadziwia wsp\u00f3\u0142czesnych si\u0142\u0105 werwy i fantasmagorii.<\/em><\/p>\n

Gross zabi\u0142 nam \u0107wieka. \u017beby zrozumie\u0107 szale\u0144stwo i r\u00f3\u017cnobarwno\u015b\u0107 jego wywodu, pr\u00f3bowali\u015bmy alkoholu, innych \u015brodk\u00f3w chemicznych, nawet tych najmocniejszych \u015brodk\u00f3w mechanicznych, atakuj\u0105cych o\u015brodkowy uk\u0142ad nerwowy, ale nic nie pomog\u0142o. Nabawili\u015bmy si\u0119 strasznego kaca, a w naszej postawie i tak przewa\u017cy\u0142 duch sceptycyzmu. Za\u0142amali\u015bmy si\u0119 kompletnie, kiedy doczytali\u015bmy, \u017ce:<\/p>\n

Dzi\u015b nie ma publiczno\u015bci, sala koncertowa jest biernym odbiorc\u0105, jej uczestnicy sterroryzowani przez najnowsz\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 pozostaj\u0105 poza barier\u0105, nie bior\u0105 udzia\u0142u w formowaniu si\u0119 systemu ocen i warto\u015bciowa\u0144.<\/em><\/p>\n

Nie da si\u0119 ukry\u0107. W \u017cyciu nie brali\u015bmy udzia\u0142u w formowaniu si\u0119 \u017cadnych system\u00f3w. Co innego Zygmunt Gross, kt\u00f3ry chcia\u0142 systemowo zwalcza\u0107 zaraz\u0119 indywidualizmu w muzyce wsp\u00f3\u0142czesnej:<\/p>\n

Kontrola spo\u0142eczna uskuteczniona mo\u017ce by\u0107 poprzez formy ustalone kodyfikacj\u0105 techniczn\u0105 i formaln\u0105. Oderwanie si\u0119 ca\u0142kowite od poj\u0119\u0107 og\u00f3lnych pozbawia s\u0142uchacza element\u00f3w ocen i warto\u015bciowania, kt\u00f3re s\u0105 nieodzowne przy formowaniu si\u0119 s\u0105d\u00f3w estetycznych i wytwarzaniu \u015bwiadomo\u015bci kolektywnej. Jak d\u0142ugo zatem nie zostan\u0105 dostatecznie sprecyzowane sk\u0142adniki natury przedmiotowej i podmiotowej, p\u00f3ki w drodze rozumowej nie zostan\u0105 obja\u015bnione r\u00f3wnocze\u015bnie sposoby zmys\u0142owego ujmowania pi\u0119kna, publiczno\u015b\u0107 sal koncertowych ogo\u0142ocona b\u0119dzie z narz\u0119dzia \u015bwiadomego \u015bledzenia procesu tworzenia i prawdziwo\u015bci rozstrzygnie\u0144 zagadnie\u0144 dot\u0105d nierozwi\u0105zalnych w zakresie estetyki najnowszej.<\/em><\/p>\n

Ju\u017c wiemy. Zn\u00f3w zawi\u00f3d\u0142 system, kt\u00f3ry w pocie czo\u0142a precyzuje te sk\u0142adniki natury przedmiotowej i podmiotowej, ale narz\u0119dzi \u015bwiadomego \u015bledzenia procesu wci\u0105\u017c nam nie dostarczy\u0142. Czyli jest jeszcze nadzieja na Amfion\u00f3w, o czym z niejak\u0105 ulg\u0105 donosi<\/p>\n

MUS TRITON<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jak si\u0119 patrzy na to, co wok\u00f3\u0142, mo\u017cna sobie pomy\u015ble\u0107, \u017ce O\u015bwiecenie omin\u0119\u0142o nasz kraj szerokim \u0142ukiem. A przecie\u017c na prze\u0142omie XVIII i XIX stulecia mieli\u015bmy tylu \u015bwiat\u0142ych pisarzy, teoretyk\u00f3w politycznych, ekonomist\u00f3w, pedagog\u00f3w, in\u017cynier\u00f3w i wynalazc\u00f3w. Cz\u0119sto \u0142\u0105cz\u0105cych wszystkie te dyscypliny w jednym \u017cyciorysie, jak ca\u0142kiem dzi\u015b zapomniany Wojciech Gutkowski – \u017co\u0142nierz, mason i uczony, … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-5646","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5646","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5646"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5646\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5648,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5646\/revisions\/5648"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5646"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5646"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5646"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}