{"id":5700,"date":"2021-04-07T22:06:15","date_gmt":"2021-04-07T20:06:15","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5700"},"modified":"2021-04-07T22:11:45","modified_gmt":"2021-04-07T20:11:45","slug":"bog-ktory-umarl","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5700","title":{"rendered":"B\u00f3g, kt\u00f3ry umar\u0142"},"content":{"rendered":"

Mili Pa\u0144stwo, mam dla Was wiadomo\u015b\u0107: dla niekt\u00f3rych Czytelnik\u00f3w pewnie dobr\u0105, dla mnie jednak troch\u0119 smutn\u0105. Poniewa\u017c ju\u017c rok z ok\u0142adem zmagamy si\u0119 z pandemi\u0105, a ko\u0144ca nie wida\u0107, postanowi\u0142am zamieszcza\u0107 na tej stronie teksty nie tylko o operze i muzyce wokalnej. W tym kryzysie liczy si\u0119 ka\u017cda kropla muzyki. \u017bycie koncertowe jakim\u015b cudem nie zamar\u0142o, cho\u0107 przenios\u0142o si\u0119 do sieci, wci\u0105\u017c pr\u00f3bujemy nagrywa\u0107 audycje, co dzie\u0144 uczymy si\u0119 czego\u015b nowego. Za kilka dni napisz\u0119 o pierwszym wirtualnym festiwalu wielkanocnym pewnego angielskiego zespo\u0142u – my\u015bla\u0142am, \u017ce napisz\u0119 dzi\u015b, ale musz\u0119 pozbiera\u0107 emocje z pod\u0142ogi. Zosta\u0144my jeszcze chwil\u0119 w klimacie Wielkiego Tygodnia. Wkr\u00f3tce przekroczymy Rubikon.<\/p>\n

***<\/p>\n

\u201eNigdy si\u0119 nie dowiemy, do jakiego stopnia nasze \u017cycie uleg\u0142oby zmianie, gdyby pewne us\u0142yszane i niezrozumiane zdania zosta\u0142y zrozumiane\u201d.
\nJos\u00e9 Saramago<\/p>\n

To nie by\u0142o tak. Nie by\u0142o \u017cadnej modlitwy za oprawc\u00f3w. Doda\u0142 j\u0105 Mateusz, \u017ceby uwierzytelni\u0107 wcze\u015bniejsz\u0105 nauk\u0119 Jezusa, kiedy zach\u0119ca\u0142 uczni\u00f3w, \u017ceby kochali swoich wrog\u00f3w i prze\u015bladowc\u00f3w. To nie by\u0142o tak. Jezus wcale nie obieca\u0142 dobremu \u0142otrowi, \u017ce jeszcze dzi\u015b znajdzie si\u0119 z Nim w raju. Nie wiadomo, co tak naprawd\u0119 powiedzia\u0142 przed \u015bmierci\u0105. \u201eWykona\u0142o si\u0119\u201d, jak czytamy u Jana? Nie, to nie by\u0142o tak, Jezus by\u0142 pobo\u017cnym \u017bydem, wi\u0119c na pewno si\u0119 modli\u0142, ufny w Bo\u017c\u0105 interwencj\u0119: \u0141ukasz m\u00f3wi prawd\u0119, On pr\u00f3bowa\u0142 \u015bpiewa\u0107 Psalm 31. To nie mog\u0142o by\u0107 tak. Dlaczego ka\u017cdy z Ewangelist\u00f3w pisze co innego? Czy\u017cby jedyne, co pad\u0142o z Jego ust w przed\u015bmiertnej agonii, brzmia\u0142o: Bo\u017ce m\u00f3j, Bo\u017ce m\u00f3j, czemu\u015b mnie opu\u015bci\u0142? Czy w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce tych zaskakuj\u0105cych s\u0142\u00f3w Jezusa do dzi\u015b nie umiemy jednoznacznie zinterpretowa\u0107, podstaw\u0105 chrze\u015bcija\u0144skiej medytacji Wielkiego Tygodnia jest a\u017c siedem jego m\u00f3w na krzy\u017cu? Bo siedem jest liczb\u0105 \u015bwi\u0119t\u0105 i pomaga budowa\u0107 harmoni\u0119 ewangeliczn\u0105 \u2013 czyli w miar\u0119 sp\u00f3jny obraz ziemskiego \u017cycia Jezusa? To nie mo\u017ce by\u0107 tak. A je\u015bli jest?<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Oratorio de la Santa Cueva. Wszystkie zdj\u0119cia pochodz\u0105 ze strony turismo.cadiz.es<\/p>\n

Jak si\u0119 okazuje, w\u0105tpliwo\u015bci i nieporozumienia towarzysz\u0105 nie tylko dysputom teologicznym wok\u00f3\u0142 niejasnego przekazu czterech Ewangelii. To nieprawda, \u017ce muzyk\u0119 instrumentaln\u0105 wed\u0142ug siedmiu m\u00f3w Jezusa na krzy\u017cu zam\u00f3wi\u0142 u J\u00f3zefa Haydna kanonik andaluzyjskiego Kadyksu, z my\u015bl\u0105 o dorocznych uroczysto\u015bciach wielkopostnych w tamtejszej katedrze. Utw\u00f3r powsta\u0142 z inicjatywy ojca Jos\u00e9go S\u00e1enza de Santa Mar\u00eda, markiza Valde-\u00cd\u00f1igo, od 1771 roku prze\u0142o\u017conego pewnego bractwa, kt\u00f3rego cz\u0142onkowie spotykali si\u0119 w ka\u017cdy Wielki Pi\u0105tek w podziemnej grocie w pobli\u017cu Iglesia del Rosario, \u017ceby odprawia\u0107 w skupieniu rytua\u0142 zadumy nad trzema ostatnimi godzinami \u017cycia Jezusa. Ksi\u0105dz de Santa Mar\u00eda odziedziczy\u0142 po \u015bmierci ojca spor\u0105 fortun\u0119: postanowi\u0142 j\u0105 przeznaczy\u0107 na gruntown\u0105 renowacj\u0119 groty i budow\u0119 Oratorio de la Santa Cueva, dwupoziomowej kaplicy zaprojektowanej przez Torcuato Cay\u00f3na, prekursora hiszpa\u0144skiego neoklasycyzmu. W Wielki Pi\u0105tek roku 1783, w \u015bwie\u017co uko\u0144czonej, podziemnej cz\u0119\u015bci oratorium mog\u0142o si\u0119 ju\u017c odby\u0107 nabo\u017ce\u0144stwo Trzech Godzin M\u0119ki Pa\u0144skiej, odprawiane przez bractwo zgodnie z rytem zapocz\u0105tkowanym przez peruwia\u0144skiego jezuit\u0119 Francisco del Castillo w jednym z ko\u015bcio\u0142\u00f3w w Limie i rozwini\u0119tym przez Alonso Messia Bedoy\u0119, kt\u00f3ry uzupe\u0142ni\u0142 go muzyk\u0105, recytacj\u0105 poszczeg\u00f3lnych m\u00f3w Jezusa i rozwa\u017caniami na ich temat. I prawd\u0119 pisa\u0142 Haydn, \u017ce \u201e\u015bciany, okna i filary ko\u015bcio\u0142a zas\u0142aniano czarn\u0105 materi\u0105, uroczyst\u0105 ciemno\u015b\u0107 prze\u0142amywa\u0142a jedynie wielka lampa wisz\u0105ca po\u015brodku sklepienia. O okre\u015blonej porze zamykano drzwi i rozpoczyna\u0142a si\u0119 muzyka\u201d.<\/p>\n

Markiz Valde-\u00cd\u00f1igo mierzy\u0142 wysoko. Muzyk\u0119 dla swojej kaplicy postanowi\u0142 zam\u00f3wi\u0107 u najs\u0142ynniejszego i najwybitniejszego z \u017cyj\u0105cych kompozytor\u00f3w. W\u0142oski wiolonczelista Carlo Moro, z kt\u00f3rym ojciec Jos\u00e9 blisko si\u0119 przyja\u017ani\u0142 i dzieli\u0142 pasj\u0119 muzyczn\u0105, zaproponowa\u0142, \u017ceby si\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 do Luigiego Boccheriniego, kt\u00f3ry mieszka\u0142 w Hiszpanii od 1768 roku i zdoby\u0142 tam do\u015b\u0107 poka\u017any rozg\u0142os. Ksi\u0105dz pob\u0142a\u017cliwie odrzuci\u0142 ten pomys\u0142 i porozumia\u0142 si\u0119 z jednym z cz\u0142onk\u00f3w swojego bractwa, Francisco de Paula Mar\u00eda de Mic\u00f3n, bywa\u0142ym arystokrat\u0105, a zarazem \u015bwietnym muzykiem, szefem kapeli katedralnej w Kadyksie i osobistym znajomym Haydna, kt\u00f3rego s\u0142awa zatacza\u0142a coraz szersze kr\u0119gi na P\u00f3\u0142wyspie Iberyjskim. Ten wystosowa\u0142 list do kompozytora, w kt\u00f3rym zawar\u0142 bardzo szczeg\u00f3\u0142owe wskaz\u00f3wki co do formy i zakroju dzie\u0142a przeznaczonego do wykonania w Oratorio de la Santa Cueva. Zaintrygowany Haydn przyj\u0105\u0142 zam\u00f3wienie i najp\u00f3\u017aniej w 1786 roku zabra\u0142 si\u0119 do pisania Die sieben letzten Worte unseres Erl\u00f6sers am Kreuze<\/em> w pierwotnej wersji na pe\u0142n\u0105 orkiestr\u0119 klasyczn\u0105. Wkr\u00f3tce po premierze utworu w Wielki Pi\u0105tek 1787 roku otrzyma\u0142 tajemnicz\u0105 przesy\u0142k\u0119 z Kadyksu. W paczce by\u0142 tort czekoladowy. Haydn, zirytowany, \u017ce markiz sp\u00f3\u017ania si\u0119 z wyp\u0142at\u0105 honorarium i pr\u00f3buje przekupi\u0107 go \u0142akociami, nie od razu zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce ciasto jest suto nadziewane sztukami z\u0142ota.<\/p>\n

To nieprawda, \u017ce \u017caden z wcze\u015bniejszych kompozytor\u00f3w nie pr\u00f3bowa\u0142 zmierzy\u0107 si\u0119 z tajemnic\u0105 siedmiu przed\u015bmiertnych zda\u0144 Zbawiciela. W XVI stuleciu uczyni\u0142 to Orlando di Lasso, w Septem verba Domini Jesu Christi<\/em>, p\u00f3\u017aniej podj\u0119li ten temat mi\u0119dzy innymi Heinrich Sch\u00fctz i r\u00f3wie\u015bnik Bacha Christoph Graupner. To jednak prawda, \u017ce Haydn jako pierwszy \u2013 inna rzecz, \u017ce z uwagi na specyficzny charakter zam\u00f3wienia \u2013 stworzy\u0142 utw\u00f3r czysto instrumentalny, co\u015b w rodzaju muzycznego cyklu medytacyjnego, zgodnego z wymogami konkretnego rytua\u0142u, kt\u00f3ry powsta\u0142 w Nowym \u015awiecie, przyj\u0105\u0142 si\u0119 w ograniczonym zakresie i w zaledwie kilku krajach europejskich, z Ko\u015bcio\u0142a katolickiego praktycznie znikn\u0105\u0142 po reformie papie\u017ca Piusa XII i przetrwa\u0142 w postaci szcz\u0105tkowej jedynie w tradycji anglika\u0144skiej i lutera\u0144skiej. Z punktu widzenia wsp\u00f3\u0142czesnego s\u0142uchacza jest wi\u0119c ca\u0142kiem oderwany od pierwotnego kontekstu liturgicznego, niezwyk\u0142y w formie (siedem sonat instrumentalnych, utrzymanych bez wyj\u0105tku w wolnych tempach largo, grave, adagio i lento, uzupe\u0142nionych introdukcj\u0105 i ko\u0144cz\u0105cym cykl \u017cywio\u0142owym obrazem trz\u0119sienia ziemi w tonacji C-Dur i oznaczeniem Presto e con tutta la forza<\/em>) i w swojej strukturze w\u0142a\u015bciwie niezrozumia\u0142y bez znajomo\u015bci wymownych cytat\u00f3w z Pisma \u015awi\u0119tego. Siedem ostatnich s\u0142\u00f3w Chrystusa na krzy\u017cu <\/em>to dzie\u0142o na wskro\u015b retoryczne, idealnie sp\u00f3jne z przestrzeni\u0105 sakraln\u0105 oratorium w Kadyksie, a zarazem zgodne z o\u015bwieceniow\u0105 wizj\u0105 \u015bwiata jako sko\u0144czonego, doskona\u0142ego mechanizmu, w kt\u00f3rym nawet rozpami\u0119tywanie m\u0119ki Zbawiciela przebiega w spokojnej, nieledwie pogodnej atmosferze spe\u0142nienia uniwersalnej misji. Rozbrzmiewa w \u015awi\u0119tej Grocie rok w rok, od 1787 \u2013 sto lat p\u00f3\u017aniej us\u0142ysza\u0142 je ma\u0142y Manuel de Falla i lubi\u0142 p\u00f3\u017aniej powtarza\u0107, \u017ce w\u0142a\u015bnie to do\u015bwiadczenie uczyni\u0142o ze\u0144 kompozytora.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

To prawda, \u017ce utw\u00f3r Haydna rych\u0142o wyszed\u0142 poza pierwotny kontekst i zacz\u0105\u0142 \u017cy\u0107 w\u0142asnym \u017cyciem, zyskuj\u0105c rosn\u0105c\u0105 popularno\u015b\u0107 w nowych wersjach: na kwartet smyczkowy, opracowanej przez kompozytora jeszcze w 1787 roku, wokalno-instrumentalnej, z niemieckim tekstem w uj\u0119ciu Gottfrieda van Swietena, kt\u00f3rej prawykonanie odby\u0142o si\u0119 w Wiedniu w 1798 roku, oraz przygotowanej przez wydawc\u0119, lecz zaakceptowanej przez tw\u00f3rc\u0119 wersji fortepianowej. W ka\u017cdej mieszka jednak s\u0142owo \u2013 ukryte w prozodii poszczeg\u00f3lnych temat\u00f3w g\u0142\u00f3wnych, rozwini\u0119te w kontemplacyjn\u0105 my\u015bl muzyczn\u0105, zduszone i pow\u015bci\u0105gliwe jak szept um\u0119czonego, walcz\u0105cego o ka\u017cdy oddech Chrystusa. Istot\u0119 geniuszu Haydna celnie podsumowa\u0142 kiedy\u015b Lutos\u0142awski, pisz\u0105c o jednym ze swoich ulubionych kompozytor\u00f3w, \u017ce by\u0142 mistrzem w rozk\u0142adaniu tre\u015bci muzycznej w czasie.<\/p>\n

Do zamys\u0142u uj\u0119cia siedmiu ostatnich m\u00f3w Jezusa nie pod postaci\u0105 emocjonalnego teatru instrumentalnego, lecz swoistej medytacji d\u017awi\u0119kowej wr\u00f3cili dopiero kompozytorzy XX wieku, w\u015br\u00f3d nich Sofia Gubajdulina, kt\u00f3ra podkre\u015bla\u0142a w komentarzu do swoich Sieben Worte<\/em> na wiolonczel\u0119, bajan i smyczki (1982), \u017ce nie potrafi podj\u0105\u0107 cho\u0107by jednej decyzji muzycznej bez pr\u00f3by porozumienia si\u0119 z Bogiem. Zupe\u0142nie innym tropem poszed\u0142 szkocki tw\u00f3rca James MacMillan, nawi\u0105zuj\u0105c do wsp\u00f3\u0142obecno\u015bci rozpami\u0119tywania siedmiu zda\u0144 Zbawiciela w tradycjach katolickiej i protestanckiej. Pot\u0119\u017cna kantata Seven Last Words from the Cross<\/em> na o\u015bmiog\u0142osowy ch\u00f3r mieszany i smyczki (1993), uchodz\u0105ca za szczytowe osi\u0105gni\u0119cie w jego dorobku, \u0142\u0105czy \u201elutera\u0144sk\u0105\u201d, barokow\u0105 z ducha polifoni\u0119 wokaln\u0105 z wyrafinowan\u0105, g\u0119st\u0105 tkank\u0105 orkiestrow\u0105, przywodz\u0105c\u0105 na my\u015bl modernistyczny j\u0119zyk dawnych partytur Pendereckiego.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

W 2006 roku Jordi Savall postanowi\u0142 odtworzy\u0107 nie tylko brzmienie kapeli z Kadyksu, ale te\u017c szczeg\u00f3ln\u0105 atmosfer\u0119, jaka towarzyszy\u0142a prawykonaniu arcydzie\u0142a Haydna. Nagra\u0142 Die sieben letzten Worte<\/em> ze swoim zespo\u0142em Le Concert des Nations, w Oratorio de la Santa Cueva, pono\u0107 w\u015br\u00f3d \u015bcian, okien i filar\u00f3w os\u0142oni\u0119tych czarn\u0105 materi\u0105. Nawi\u0105za\u0142 te\u017c do wielkopi\u0105tkowych rytua\u0142\u00f3w bractwa, kt\u00f3re uzupe\u0142nia\u0142o nabo\u017ce\u0144stwo Tre Ore rozwa\u017caniami na temat siedmiu m\u00f3w na krzy\u017cu: poprosi\u0142 o komentarz mi\u0119dzy innymi Jos\u00e9 Saramago, portugalskiego noblist\u0119, gor\u0105cego zwolennika anarchokomunizmu, autora powie\u015bci Ewangelia wed\u0142ug Jezusa Chrystusa <\/em>(1991), kt\u00f3r\u0105 Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki uzna\u0142 za blu\u017anierstwo. To nie by\u0142o tak, wo\u0142a\u0142 wielkim g\u0142osem Saramago. \u201eNie wierz\u0119 \u2013 przemawia\u0142 ustami swojego bohatera \u2013 ani w to, \u017ce moja \u015bmier\u0107 zbawi ludzko\u015b\u0107, ani w to, \u017ce bez mojej \u015bmierci ludzko\u015b\u0107 b\u0119dzie skazana na jeszcze wi\u0119ksze zatracenie. Nie wyobra\u017casz sobie, Bo\u017ce, Ojcze, Panie, jak nieogarnione i skomplikowane jest cz\u0142owiecze\u0144stwo. Niemniej uczyni\u0142em wszystko, co mi kaza\u0142e\u015b. I w\u0142a\u015bnie dlatego cz\u0142owiek umiera na krzy\u017cu\u201d. To nie mog\u0142o by\u0107 tak. A mo\u017ce jednak by\u0142o?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mili Pa\u0144stwo, mam dla Was wiadomo\u015b\u0107: dla niekt\u00f3rych Czytelnik\u00f3w pewnie dobr\u0105, dla mnie jednak troch\u0119 smutn\u0105. Poniewa\u017c ju\u017c rok z ok\u0142adem zmagamy si\u0119 z pandemi\u0105, a ko\u0144ca nie wida\u0107, postanowi\u0142am zamieszcza\u0107 na tej stronie teksty nie tylko o operze i muzyce wokalnej. W tym kryzysie liczy si\u0119 ka\u017cda kropla muzyki. \u017bycie koncertowe jakim\u015b cudem nie … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["entry","post","publish","author-mangusta","post-5700","format-standard","category-miscellanea"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5700","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5700"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5700\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5706,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5700\/revisions\/5706"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5700"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5700"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5700"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}