{"id":5709,"date":"2021-04-12T01:44:46","date_gmt":"2021-04-11T23:44:46","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5709"},"modified":"2021-04-12T10:40:25","modified_gmt":"2021-04-12T08:40:25","slug":"zamyka-sie-pieklo-otwiera-sie-niebo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5709","title":{"rendered":"Zamyka si\u0119 piek\u0142o, otwiera si\u0119 niebo"},"content":{"rendered":"

Znienawidzony w Polsce \u201elockdown\u201d nigdy nam si\u0119 nie kojarzy\u0142 z tym, co trzeba \u2013 czyli narz\u0119dziem kompleksowej walki z pandemi\u0105, opartym na Erazmia\u0144skiej maksymie wy\u017cszo\u015bci profilaktyki nad leczeniem. Narz\u0119dziem wymagaj\u0105cym od w\u0142adz uczciwo\u015bci i konsekwencji, od ekspert\u00f3w \u2013 wnikliwo\u015bci i pokory w starciu z nieznanym, od spo\u0142ecze\u0144stw \u2013 wra\u017cliwo\u015bci etycznej, solidarno\u015bci i empatii. Uci\u0105\u017cliwe i niezrozumia\u0142e dla wi\u0119kszo\u015bci Polak\u00f3w restrykcje okaza\u0142y si\u0119 z wielu powod\u00f3w nieskuteczne. Zamiast da\u0107 nam nadziej\u0119, zostawi\u0142y w prze\u015bwiadczeniu, \u017ce godz\u0105 w nasz\u0105 wolno\u015b\u0107, staj\u0105 si\u0119 elementem bezwzgl\u0119dnej walki politycznej \u2013 \u017ce to one, nie sama choroba, prowadz\u0105 do tysi\u0119cy ludzkich tragedii i bezprecedensowego kryzysu opieki zdrowotnej.<\/p>\n

Przede wszystkim jednak zniszczy\u0142y w nas resztki i tak niezbyt rozwini\u0119tego my\u015blenia wsp\u00f3lnotowego \u2013 nieodzownego warunku przetrwania, dzi\u0119ki kt\u00f3remu Wielka Brytania wychodzi w\u0142a\u015bnie z lockdownu, o jakim si\u0119 w Polsce nikomu nie \u015bni\u0142o. Wychodzi nie tylko zdrowsza i bardziej rozwa\u017cna, ale te\u017c wyposa\u017cona w szereg umiej\u0119tno\u015bci rozwini\u0119tych w najuci\u0105\u017cliwszych chwilach odosobnienia. Inicjatywy muzyczne Brytyjczyk\u00f3w obserwuj\u0119 od pocz\u0105tku pandemii \u2013 z narastaj\u0105cym podziwem. Kultura na Wyspach nie zamar\u0142a ani na chwil\u0119: po prostu zamkn\u0119\u0142a si\u0119 w domach, \u0142\u0105cz\u0105c si\u0119 ze \u015bwiatem za po\u015brednictwem nowoczesnych technologii, umo\u017cliwiaj\u0105cych nie tylko kontakt z publiczno\u015bci\u0105, ale te\u017c kontynuacj\u0119 wcze\u015bniejszych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 i snucie konstruktywnych plan\u00f3w na przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n

Owocem takich \u017cmudnych przygotowa\u0144 jest pierwszy, wci\u0105\u017c jeszcze wirtualny festiwal wielkanocny Oxford Bach Soloists \u2013 zespo\u0142u za\u0142o\u017conego w 2015 roku przez Toma Hammonda-Daviesa i od pocz\u0105tku dzia\u0142aj\u0105cego w duchu muzycznej wsp\u00f3lnoty, jednocz\u0105cej uznanych \u015bpiewak\u00f3w i muzyk\u00f3w orkiestrowych, student\u00f3w, amator\u00f3w, edukator\u00f3w oraz badaczy reprezentuj\u0105cych najrozmaitsze dyscypliny, od historii i teologii pocz\u0105wszy, sko\u0144czywszy na literaturoznawstwie i naukach filologicznych. Zesp\u00f3\u0142 i jego szef postawili przed sob\u0105 cel do\u015b\u0107 niezwyk\u0142y: przedstawienie ca\u0142o\u015bci spu\u015bcizny wokalnej Jana Sebastiana Bacha w porz\u0105dku chronologicznym i w powi\u0105zaniu z kontekstem oraz przeznaczeniem ka\u017cdego dzie\u0142a z osobna. Na realizacj\u0119 przeznaczyli sobie dwana\u015bcie lat \u2013 kto wie, czy pozornie stracony rok wielkiej zarazy nie wyposa\u017cy\u0142 ich w tym ciekawsze narz\u0119dzia, kt\u00f3re uda si\u0119 spo\u017cytkowa\u0107 z sukcesem w kolejnych sezonach.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Nick Pritchard (Ewangelista)<\/p>\n

W programie tegorocznego festiwalu znalaz\u0142y si\u0119 kantaty BWV 4 i BWV 31 oraz Oster-Oratorium<\/em>; z rozmaitych wzgl\u0119d\u00f3w skupi\u0119 si\u0119 jednak na Pasji Janowej<\/em>, arcydziele, kt\u00f3ra od pewnego czasu szturmem wraca do \u0142ask wykonawc\u00f3w i s\u0142uchaczy. Hans-Georg Gadamer pisa\u0142 w Aktualno\u015bci pi\u0119kna<\/em>, \u017ce fenomen muzyki pasyjnej \u201esi\u0119ga swym zakresem od najwy\u017cszych wymog\u00f3w kultury artystycznej, muzycznej i historycznej po najprostsze potrzeby i wra\u017cliwo\u015b\u0107 serca ludzkiego\u201d. Jest w\u0142a\u015bnie zjawiskiem wsp\u00f3lnotowym: t\u0142umaczy sens i cel cierpienia, uczy wsp\u00f3\u0142czucia, pomaga ud\u017awign\u0105\u0107 brzemi\u0119 w\u0142asnych strach\u00f3w i nieszcz\u0119\u015b\u0107. W niezwyk\u0142ym przedsi\u0119wzi\u0119ciu Oxford Bach Soloists uda\u0142o si\u0119 spe\u0142ni\u0107 wszelkie warunki wyszczeg\u00f3lnione przez Gadamera i wynie\u015b\u0107 Johannes-Passion <\/em>do rangi pot\u0119\u017cnej metafory obecnego kryzysu.<\/p>\n

Obydwie zachowane pasje Bacha pochodz\u0105 z p\u00f3\u017anego okresu jego tw\u00f3rczo\u015bci, po obj\u0119ciu posady kantora lipskiego ko\u015bcio\u0142a \u015bwi\u0119tego Tomasza w 1723 roku. Poprzednikiem mistrza by\u0142 Johannes Kuhnau, organista i teoretyk muzyki, tw\u00f3rca Pasji wed\u0142ug \u015bwi\u0119tego Marka<\/em>, od 1721 roku wykonywanej na przemian podczas nieszpor\u00f3w wielkopi\u0105tkowych u \u015bwi\u0119tego Tomasza i \u015bwi\u0119tego Miko\u0142aja w Lipsku. Pisz\u0105c Pasj\u0119 Janow\u0105<\/em> BWV 245, Bach spodziewa\u0142 si\u0119 jej wykonania w macierzystej \u015bwi\u0105tyni, tymczasem zgodnie z lipsk\u0105 praktyk\u0105 premiera nowej pasji mia\u0142a przypa\u015b\u0107 w ko\u015bciele \u015bwi\u0119tego Miko\u0142aja. Nieporozumienie wysz\u0142o na jaw zaledwie cztery dni przed uroczystym nabo\u017ce\u0144stwem. Kantor musia\u0142 w ostatniej chwili skompletowa\u0107 pot\u0119\u017cny zesp\u00f3\u0142 wokalno-instrumentalny z muzyk\u00f3w obydwu \u015bwi\u0105ty\u0144: utw\u00f3r przewy\u017csza\u0142 rozmiarami zar\u00f3wno wcze\u015bniejsze kantaty, jak i Magnificat<\/em>, pierwsz\u0105 znacz\u0105c\u0105 kompozycj\u0119 dla g\u0142\u00f3wnych ko\u015bcio\u0142\u00f3w Lipska. Mimo perturbacji Pasja Janowa<\/em> w wersji pierwotnej zabrzmia\u0142a 7 kwietnia 1724 roku. Jako punkt wyj\u015bcia libretta pos\u0142u\u017cy\u0142a Ewangelia wed\u0142ug \u015bwi\u0119tego Jana, uzupe\u0142niona kompilacj\u0105 pojedynczych wierszy, mi\u0119dzy innymi z popularnej w owym czasie Brockes Passion<\/em>. Niesp\u00f3jno\u015b\u0107 warstwy tekstowej sk\u0142oni\u0142a Bacha do szeregu p\u00f3\u017aniejszych modyfikacji dzie\u0142a. By\u0107 mo\u017ce dlatego do Pasji Janowej<\/em> przylgn\u0119\u0142a etykieta utworu niekompletnego, przerwanego w po\u0142owie zamys\u0142u.<\/p>\n

Jak bardzo niezas\u0142u\u017cona to etykieta, dowodz\u0105 coraz liczniejsze interpretacje najwybitniejszych specjalist\u00f3w od wykonawstwa historycznego. Oxford Bach Soloists, wzbogaceni tak\u017ce o w\u0142asne do\u015bwiadczenia Pasji Janowej<\/em>, realizowanej w ubieg\u0142ym roku w \u015bcis\u0142ej izolacji, postanowili nada\u0107 swemu przedsi\u0119wzi\u0119ciu dodatkowy wymiar. Zaprosili do wsp\u00f3\u0142pracy Thomasa Guthriego, angielskiego re\u017cysera, \u015bpiewaka i aktora, od lat zafascynowanego inscenizacj\u0105 dzie\u0142a muzycznego nie tylko przez dialog artyst\u00f3w z odbiorc\u0105, ale wr\u0119cz w kategoriach wsp\u00f3lnotowo\u015bci \u2013 wpisanej w narracj\u0119 utworu, do\u015bwiadczanej ciele\u015bnie i zmys\u0142owo przez samych wykonawc\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Peter Harvey (Jezus). W g\u0142\u0119bi Hugh Cutting.<\/p>\n

Guthrie-re\u017cyser jest jak szczere i prostoduszne dziecko: wie, \u017ce w teatrze dziej\u0105 si\u0119 cuda i umie o tym przekona\u0107 swoich widz\u00f3w. W 2017 roku do\u015bwiadczy\u0142am tego na w\u0142asnej sk\u00f3rze, na przedstawieniu Czarodziejskiego fletu<\/em> w Longborough, kiedy do tego stopnia wszed\u0142 w rol\u0119 tw\u00f3rcy spektaklu, \u017ce wyre\u017cyserowa\u0142 nawet niespodziewan\u0105 przerw\u0119 techniczn\u0105 w pierwszym akcie, zwracaj\u0105c si\u0119 do publiczno\u015bci jak do gromady przero\u015bni\u0119tych przedszkolak\u00f3w: ku wielkiej owych przedszkolak\u00f3w uciesze. Guthrie por\u00f3wna\u0142 kiedy\u015b ekspresj\u0119 \u015bpiewak\u00f3w do p\u0142aczu niemowl\u0119cia, kt\u00f3re nie spocznie, a\u017c przeka\u017ce otoczeniu sw\u00f3j wa\u017cki komunikat. Nie spodziewa\u0142am si\u0119 jednak, \u017ce w Pasji Janowej <\/em>we wn\u0119trzu oksfordzkiego Christ Church spojrzy na dramat Jezusa, jego s\u0119dzi\u00f3w, uczni\u00f3w i oprawc\u00f3w, oczami dziecka przedwcze\u015bnie dojrza\u0142ego i rozumiej\u0105cego z tej tragedii wi\u0119cej ni\u017c niejeden doros\u0142y.<\/p>\n

Da\u0142o si\u0119 to odczu\u0107 ju\u017c w pocz\u0105tkowym, opartym na muzycznych i retorycznych antytezach ch\u00f3rze \u201eHerr, unser Herrscher\u201d, uzmys\u0142awiaj\u0105cym paradoks chwa\u0142y i upodlenia Jezusa. Guthrie gra w swojej inscenizacji dos\u0142ownie ka\u017cdym gestem, kolorem i rekwizytem. Tam, gdzie w muzyce jest ziemia i \u015bwiat doczesny, obraz skrzy si\u0119 jaskrawymi barwami. Kiedy Bach przenosi nas w sfer\u0119 Niebios, Guthrie maluje j\u0105 w pastelowych, wr\u0119cz nierealnych odcieniach. M\u0119ka Chrystusa jest czarno-bia\u0142a, spowita szar\u0105 mg\u0142\u0105 b\u00f3lu. Mistrzowska robota operatorska przywodzi na my\u015bl skojarzenia z dawnym malarstwem, w kt\u00f3rym arty\u015bci przemycali w pejza\u017c biblijny elementy w\u0142asnego \u015bwiata. W inscenizacji Guthriego pe\u0142noprawnymi towarzyszami drogi krzy\u017cowej s\u0105 umieszczone na przesuwnych statywach mikrofony, migaj\u0105ce diodami kamery, porzucone w bocznej nawie ubrania i futera\u0142y na instrumenty.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Scena zbiorowa<\/p>\n

Z r\u00f3wn\u0105 pieczo\u0142owito\u015bci\u0105 re\u017cyser zadba\u0142 o wewn\u0119trzne napi\u0119cie mi\u0119dzy wszystkimi uczestnikami akcji dramatycznej, pocz\u0105wszy od g\u0142\u00f3wnych postaci, sko\u0144czywszy na pojedynczych muzykach orkiestrowych (nie musz\u0119 dodawa\u0107, \u017ce spektakl zrealizowano z pe\u0142nym poszanowaniem obowi\u0105zuj\u0105cych regu\u0142 dystansu fizycznego). Oksfordzka Pasja <\/em>jest w r\u00f3wnej mierze otwart\u0105 alegori\u0105, jak i g\u0142\u0119boko prze\u017cytym do\u015bwiadczeniem wsp\u00f3lnoty \u2013 z opowiadan\u0105 histori\u0105, z innymi wykonawcami, z samym sob\u0105. Ogromna w tym zas\u0142uga Nicka Pritcharda w partii Ewangelisty \u2013 realizowanej leciutkim, pi\u0119knie otwartym w g\u00f3rnym rejestrze i znakomitym artykulacyjnie tenorem \u2013 kt\u00f3ry podpar\u0142 sw\u00f3j kunszt wokalny wybornym aktorstwem, tworz\u0105c niezapomnian\u0105 posta\u0107 kruchego, cz\u0119sto bezradnego, przej\u0119tego rozpacz\u0105 \u015bwiadka tragedii. R\u00f3wnie g\u0142\u0119boko w pami\u0119\u0107 zapad\u0142 mi Chrystus w uj\u0119ciu Petera Harveya: przygaszony, rozgoryczony, pe\u0142en l\u0119ku w obliczu nadci\u0105gaj\u0105cej \u015bmierci. My\u015bl\u0119, \u017ce pewne niedostatki wolumenu w jego pi\u0119knym i \u015bwietnie prowadzonym g\u0142osie wysz\u0142y akurat na korzy\u015b\u0107 takiej koncepcji roli. Wstrz\u0105saj\u0105co ludzkim, przej\u0119tym rozterk\u0105 Pi\u0142atem okaza\u0142 si\u0119 Alex Ashworth, dysponuj\u0105cy barytonem j\u0119drnym, ruchliwym i bardzo pewnym intonacyjnie. Z pozosta\u0142ych solist\u00f3w warto wspomnie\u0107 o obdarzonej \u015bwietlistym, prawdziwie radosnym sopranem Lucy Cox (porywaj\u0105ce \u201eIch folge dir gleichfalls mit freudigen Schritten\u201d), kontratenorze Hugh Cuttingu, kt\u00f3ry tak \u015bpiewa ari\u0119 \u201eVon den Stricken meiner S\u00fcnden\u201d, \u017ce ciarki chodz\u0105 po plecach, zw\u0142aszcza za\u015b o aksamitnog\u0142osym, imponuj\u0105cym kultur\u0105 \u015bpiewu i niepospolit\u0105 wra\u017cliwo\u015bci\u0105 Benie Daviesie w basowym arioso \u201eBetrachte, meine Seel, mit \u00e4ngstlichem Vergn\u00fcgen\u201d ze sceny biczowania.<\/p>\n

W \u015bpiewie ch\u00f3ru uj\u0119\u0142o mnie przede wszystkim zrozumienie tekstu, podawanego z \u017carliwo\u015bci\u0105, b\u00f3lem i wsp\u00f3\u0142czuciem, a przy tym wzorow\u0105 emisj\u0105 i z zachowaniem pewnego rysu indywidualno\u015bci, co akurat w wykonawstwie muzyki barokowej ceni\u0119 nadzwyczaj wysoko. W zespole instrumentalnym w\u0142a\u015bciwie ka\u017cdy muzyk reprezentowa\u0142 klas\u0119 sam\u0105 dla siebie. Jestem te\u017c pe\u0142na podziwu dla elegancji i skuteczno\u015bci rzemios\u0142a dyrygenckiego Toma Hammonda-Daviesa, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 ca\u0142o\u015b\u0107 w do\u015b\u0107 trudnych warunkach akustycznych Christ Church, z muzykami rozmieszczonymi nietypowo i w du\u017cych nieraz odst\u0119pach.<\/p>\n

Wci\u0105\u017c wspominam t\u0119 Pasj\u0119 <\/em>i nieustannie mam nadziej\u0119 us\u0142ysze\u0107 j\u0105 kiedy\u015b w tym wykonaniu i zobaczy\u0107 w inscenizacji Guthriego: prostej, oszcz\u0119dnej, bole\u015bnie daj\u0105cej do my\u015blenia. Czy naprawd\u0119 trzeba tyle razy umrze\u0107, \u017ceby wreszcie zmartwychwsta\u0107? Czy nie wystarczy ju\u017c tego cierpienia?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Znienawidzony w Polsce \u201elockdown\u201d nigdy nam si\u0119 nie kojarzy\u0142 z tym, co trzeba \u2013 czyli narz\u0119dziem kompleksowej walki z pandemi\u0105, opartym na Erazmia\u0144skiej maksymie wy\u017cszo\u015bci profilaktyki nad leczeniem. Narz\u0119dziem wymagaj\u0105cym od w\u0142adz uczciwo\u015bci i konsekwencji, od ekspert\u00f3w \u2013 wnikliwo\u015bci i pokory w starciu z nieznanym, od spo\u0142ecze\u0144stw \u2013 wra\u017cliwo\u015bci etycznej, solidarno\u015bci i empatii. Uci\u0105\u017cliwe i … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-5709","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5709","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5709"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5709\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5718,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5709\/revisions\/5718"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5709"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5709"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5709"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}