{"id":572,"date":"2015-06-13T21:43:11","date_gmt":"2015-06-13T19:43:11","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=572"},"modified":"2022-02-26T13:15:29","modified_gmt":"2022-02-26T12:15:29","slug":"gra-pozorow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=572","title":{"rendered":"Gra pozor\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Kiedy Goethe pisa\u0142 sw\u00f3j Bildungsroman Lata nauki Wilhelma Meistra<\/em>, poj\u0119cie dzieci\u0144stwa dopiero si\u0119 klu\u0142o. A\u017c do XVII wieku tym s\u0142abym, niedoskona\u0142ym stworzeniom, kt\u00f3re cz\u0119\u015bciej umiera\u0142y, ni\u017c do\u017cywa\u0142y doros\u0142o\u015bci, po\u015bwi\u0119cano niewiele uwagi. Michel de Montaigne nie m\u00f3g\u0142 poj\u0105\u0107, sk\u0105d w matkach bierze si\u0119 tyle czu\u0142o\u015bci dla dziwnych, odstr\u0119czaj\u0105cych istot, kt\u00f3re ani nie przypominaj\u0105 cz\u0142owieka z wygl\u0105du, ani nie maj\u0105 jeszcze w pe\u0142ni ukszta\u0142towanej duszy. Obowi\u0105zkiem dziecka, kt\u00f3remu mimo wszystko uda\u0142o si\u0119 prze\u017cy\u0107, by\u0142o jak najszybsze przej\u015bcie do postaci ludzkiego imago: kobiety albo m\u0119\u017cczyzny. Nawet Jean-Jacques Rousseau – kt\u00f3ry ubolewa\u0142, \u017ce jego wsp\u00f3\u0142cze\u015bni doszukuj\u0105 si\u0119 w dziecku cz\u0142owieka, zamiast si\u0119 zastanowi\u0107, kim ono jest, zanim cz\u0142owiekiem si\u0119 stanie – po\u015brednio kwestionowa\u0142 jego podmiotowo\u015b\u0107. Zaleca\u0142 jednak, by wychowawcy tych larw i poczwarek chronili je przed zgubnym wp\u0142ywem \u015bwiata zewn\u0119trznego, bo wszystko, co dobre i pochodzi od Stw\u00f3rcy, mo\u017ce si\u0119 w ludzkich r\u0119kach spaczy\u0107.<\/p>\n

Goethe przez kilka lat opiekowa\u0142 si\u0119 takim nieprzepoczwarczonym stworem. W 1783 roku jego przyjaci\u00f3\u0142ka Charlotte von Stein powierzy\u0142a mu edukacj\u0119 swego jedenastoletniego syna Fritza. Ch\u0142opiec zna\u0142 Goethego od lat. Mieszkali w s\u0105siedztwie: m\u0142ody Johann Wolfgang czyta\u0142 bajki dzieciom Charlotty, uczy\u0142 je kaligrafii i podstaw rysunku, zabiera\u0142 na d\u0142ugie spacery. Z Fritzem \u0142\u0105czy\u0142a go jednak szczeg\u00f3lna relacja: Goethe traktowa\u0142 go niemal jak w\u0142asne dziecko, a zarazem swoisty substytut niedosi\u0119\u017cnej ukochanej. „W nim Ci\u0119 kocham”, pisa\u0142 do Charlotty. Niewykluczone, \u017ce u \u017ar\u00f3d\u0142a niepokoj\u0105co erotycznej ballady Der Erlk\u00f6nig<\/i> le\u017cy m\u0142odzie\u0144cza mi\u0142o\u015b\u0107 Goethego do pani von Stein, odbita w zwierciadle wspomnie\u0144 o konnych wyprawach z jej ma\u0142ym synem. Rysy Fritza przybra\u0142a te\u017c androgyniczna Mignon\u00a0ze s\u0142ynnych Lat nauki<\/em>.
\n<\/em><\/p>\n

Tomasz Kubikowski pisze o niej w niedawno wydanej ksi\u0105\u017cce Teatralne do\u015bwiadczenie Wilhelma Meistra<\/em>: „(…) milkliwa, nieuchwytna, pobo\u017cna i erotyczna, ze swym ceremonialnym zachowaniem, nut\u0105 androgynizmu, demoniczn\u0105 tajemnic\u0105, zwierz\u0119co-anielskimi odruchami, potencj\u0105 tyle\u017c ckliwo\u015bci, co grozy – napisano ju\u017c bibliotek\u0119 analiz tej postaci. Po\u015bwi\u0119cano jej proz\u0119 i wiersze, pie\u015bni i oper\u0119 (…); przedstawiano j\u0105 w rze\u017abie i obrazie, od Rodina po niesko\u0144czone nak\u0142ady niesko\u0144czenie koszmarnych biedermeierowskich poczt\u00f3wek; p\u0142odzono jej powinowate, jej klony, jej ewolucyjne twory na scenie i w filmie”. Opera, o kt\u00f3rej wspomina Kubikowski, to Mignon <\/em>Ambroise’a Thomasa, z librettem Julesa Barbiera i Michela Carr\u00e9go, do\u015b\u0107 lu\u017ano opartym na powie\u015bci Goethego. Prapremiera odby\u0142a si\u0119 17 listopada 1866 roku na scenie paryskiej Op\u00e9ra-Comique. Pierwsz\u0105 wykonawczyni\u0105 roli tytu\u0142owej by\u0142a dwudziestosze\u015bcioletnia C\u00e9lestine Galli-Mari\u00e9, obdarzona aparycj\u0105 uwodzicielskiego podlotka niejednoznacznej p\u0142ci. Nie b\u0119dziemy w tym miejscu opisywa\u0107 szeregu metamorfoz, jakim tw\u00f3rcy poddali swe dzie\u0142o – od zmiany zako\u0144czenia z tragicznego na szcz\u0119\u015bliwe i z powrotem, a\u017c po wielokrotne transpozycje partii g\u0142\u00f3wnych postaci. Skupimy si\u0119 na pierwotnej wersji roli samej Mignon, przeznaczonej na specyficzny typ g\u0142osu: francuski mezzosopran dramatyczny, zwany te\u017c galli-mari\u00e9, no\u015bny, lecz ciep\u0142y w barwie, gi\u0119tki, jasny i otwarty, o sopranowej g\u00f3rze i mi\u0119kkim, delikatnym brzmieniu w dolnym rejestrze.<\/p>\n

\"13232028185_6ec41e9340_o\"<\/a><\/p>\n

C\u00e9lestine Galli-Mari\u00e9 w roli Mignon. Fot. Robert Jefferson Bingham.<\/p>\n

C\u00e9lestine Galli-Mari\u00e9 (1840-1905) przysz\u0142a na \u015bwiat w rodzinie znakomitego tenora M\u00e9c\u00e8ne’a Mari\u00e9 de l’Isle, kt\u00f3ry po triumfach w Op\u00e9ra-Comique i Op\u00e9ra de Paris (gdzie \u015bpiewa\u0142 mi\u0119dzy innymi Eleazara w \u017byd\u00f3wce<\/em>, Maksa we Freisch\u00fctzu <\/i>i Arnolda w Wilhelmie Tellu<\/em>) przerzuci\u0142 si\u0119 na repertuar barytonowy, potem za\u015b zaj\u0105\u0142 si\u0119 dyrygentur\u0105 i pedagogik\u0105 wokaln\u0105. Lekcji \u015bpiewu udziela\u0142 mi\u0119dzy innymi trzem swoim c\u00f3rkom, Irmie, Paoli i C\u00e9lestine. Trudno powiedzie\u0107, kt\u00f3ra z nich przejawia\u0142a najwi\u0119kszy talent. C\u00e9lestine by\u0142a pono\u0107 dziewcz\u0119ciem do\u015b\u0107 p\u0142ochym: w wieku pi\u0119tnastu lat wysz\u0142a za m\u0105\u017c za zapomnianego dzi\u015b rze\u017abiarza o nazwisku Galli (jej pseudonim sceniczny powsta\u0142 z po\u0142\u0105czenia nazwiska m\u0119\u017ca i ojcowskiego pseudonimu Mari\u00e9), cztery lata p\u00f3\u017aniej zadebiutowa\u0142a w Strasbourgu, wyst\u0119powa\u0142a te\u017c w Portugalii, ale i tak czerpa\u0142a przede wszystkim z rozkoszy francuskiej bohemy. Mia\u0142a to szcz\u0119\u015bcie, \u017ce w Rouen us\u0142ysza\u0142 j\u0105 \u00c9mile Perrin, \u00f3wczesny dyrektor Op\u00e9ra-Comique. \u015aci\u0105gn\u0105\u0142 \u015bwie\u017co owdowia\u0142\u0105 C\u00e9lestine z powrotem do Pary\u017ca. W 1862 podbi\u0142a serca s\u0142uchaczy brawurowym wyst\u0119pem w roli Serpiny w La serva padrona\u00a0<\/em>i wkr\u00f3tce sta\u0142a si\u0119 ulubienic\u0105 publiczno\u015bci. Ambroise Thomas by\u0142 jednym z pierwszych, kt\u00f3rzy odkryli jej wybitny talent aktorski i szczeg\u00f3lny rys w g\u0142osie, przywodz\u0105cy na my\u015bl skojarzenia z dawnym \u015bpiewem kastrat\u00f3w. Bez namys\u0142u powierzy\u0142 jej g\u0142\u00f3wn\u0105 parti\u0119 w swojej operze na motywach prozy Goethego. Galli-Mari\u00e9 \u015bpiewa\u0142a Mignon dziesi\u0105tki razy, przy ogromnym aplauzie widowni. Kompozytorzy poszli za ciosem: zacz\u0119li obsadza\u0107 j\u0105 w rolach „spodenkowych”. Stworzy\u0142a mi\u0119dzy innymi postaci Lazarille’a w Don C\u00e9sar de Bazan<\/em> Masseneta oraz Pi\u0119taszka w Robinsonie Crusoe <\/em>i tytu\u0142owego Fantasia <\/em>w <\/span>operach komicznych Offenbacha<\/span>. <\/em>Sze\u015b\u0107 lat po prapremierze Mignon<\/em> spe\u0142ni\u0142a marzenie Bizeta i zgodzi\u0142a si\u0119 wyst\u0105pi\u0107 w jego nowej operze Carmen<\/em> – ba, kiedy nowatorskie pomys\u0142y m\u0142odego tw\u00f3rcy wywo\u0142a\u0142y burz\u0119 w Op\u00e9ra-Comique, stan\u0119\u0142a w jego obronie jak lwica i ostatecznie przekona\u0142a Perrina do wystawienia dzie\u0142a.
\n<\/span><\/p>\n

Galli-Mari\u00e9 przesz\u0142a do historii opery w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki legendarnym interpretacjom Mignon<\/em> i Carmen<\/em>. Jej g\u0142os by\u0142 „dziwny”: pono\u0107 nieszczeg\u00f3lnie urodziwy, za to d\u017awi\u0119czny, swobodny na pograniczu dezynwoltury, poparty doskona\u0142\u0105 dykcj\u0105, muzykalnym frazowaniem i pe\u0142nym realizmu gestem scenicznym, przed kt\u00f3rym wzdraga\u0142a si\u0119 spora cz\u0119\u015b\u0107 krytyki, zarzucaj\u0105c \u015bpiewaczce wulgarno\u015b\u0107. C\u00e9lestine<\/span> by\u0142a kwintesencj\u0105 obco\u015bci – z r\u00f3wnym powodzeniem wciela\u0142a si\u0119 w tajemnicz\u0105 wielbicielk\u0119 Wilhelma Meistra, jak w rozbijaj\u0105c\u0105 porz\u0105dek \u015bwiata, nieokie\u0142znan\u0105 hiszpa\u0144sk\u0105 Cygank\u0119. Jako\u015b w tym \u015bpiewie \u0142\u0105czy\u0142a potencj\u0119 ckliwo\u015bci i grozy: co nie do pomy\u015blenia dla wsp\u00f3\u0142czesnych mi\u0142o\u015bnik\u00f3w opery, kt\u00f3rym wi\u0119kszo\u015b\u0107 wykona\u0144 Mignon <\/em>kojarzy si\u0119, niestety, z biedermeierowsk\u0105 poczt\u00f3wk\u0105, w Carmen<\/em> za\u015b przywykli do tubalnych, \u0142ami\u0105cych rejestry mezzosopran\u00f3w, cz\u0119sto brzmi\u0105cych w dole jak przepity baryton.<\/p>\n

Nie zostawi\u0142a po sobie \u017cadnych nagra\u0144. Przetrwa\u0142a w anegdotach: o ma\u0142pach kapucynkach, z kt\u00f3rymi przychodzi\u0142a na pr\u00f3by; o tym, jak przewidzia\u0142a \u015bmier\u0107 Bizeta, \u015bpiewaj\u0105c ari\u0119 „z kartami”; o czerwono-czarnej sukni z organzy, w kt\u00f3rej pokaza\u0142a si\u0119 na swoim ostatnim wyst\u0119pie, w estradowym wykonaniu Carmen <\/em>u boku Jana Reszke, z Nellie Melb\u0105 w partii Micaeli i Jeanem Lassalle jako Escamillem. O jej sztuce wokalnej mo\u017cemy snu\u0107 tylko domys\u0142y, cho\u0107by na podstawie nagra\u0144 jej s\u0142ynnych nast\u0119pczy\u0144, na czele z Emm\u0105 Calv\u00e9. Tych w internecie sporo, proponuj\u0119 wi\u0119c Pa\u0144stwu inn\u0105 pere\u0142k\u0119: ari\u0119 Mignon „Elle est aim\u00e9e” w wykonaniu Marie-Anne Lambert, wyst\u0119puj\u0105cej pod pseudonimem Deva Dassy. \u015apiewaczka urodzi\u0142a si\u0119 w 1911 roku; nagra\u0142a t\u0119 ari\u0119 w 1934. Zmar\u0142a w wieku 105 lat, jako jedna z ostatnich spadkobierczy\u0144 francuskiej szko\u0142y mezzosopranowej, cho\u0107 jej g\u0142os mie\u015bci\u0142 si\u0119 raczej w kategorii „dugazon”, czyli „mezzo l\u00e9ger”. Zwierz\u0119co-anielskie to by\u0142o stworzenie. <\/span><\/p>\n

https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=gPD9ycAPO6Y<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kiedy Goethe pisa\u0142 sw\u00f3j Bildungsroman Lata nauki Wilhelma Meistra, poj\u0119cie dzieci\u0144stwa dopiero si\u0119 klu\u0142o. A\u017c do XVII wieku tym s\u0142abym, niedoskona\u0142ym stworzeniom, kt\u00f3re cz\u0119\u015bciej umiera\u0142y, ni\u017c do\u017cywa\u0142y doros\u0142o\u015bci, po\u015bwi\u0119cano niewiele uwagi. Michel de Montaigne nie m\u00f3g\u0142 poj\u0105\u0107, sk\u0105d w matkach bierze si\u0119 tyle czu\u0142o\u015bci dla dziwnych, odstr\u0119czaj\u0105cych istot, kt\u00f3re ani nie przypominaj\u0105 cz\u0142owieka z wygl\u0105du, … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-572","6":"format-standard","7":"category-atlas-zapomnianych-glosow"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/572","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=572"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/572\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6433,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/572\/revisions\/6433"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=572"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=572"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=572"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}