{"id":5752,"date":"2021-04-25T21:27:40","date_gmt":"2021-04-25T19:27:40","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5752"},"modified":"2025-01-07T12:20:46","modified_gmt":"2025-01-07T11:20:46","slug":"o-roschen-rot","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5752","title":{"rendered":"O R\u00f6schen rot…"},"content":{"rendered":"

No i umar\u0142a. A mia\u0142a by\u0107 nie\u015bmiertelna. Christa Ludwig – jedna z najwi\u0119kszych \u015bpiewaczek XX wieku, obdarzona czystym jak kryszta\u0142 i kolorowym jak t\u0119cza mezzosopranem, imponuj\u0105ca wy\u015bmienit\u0105 dykcj\u0105 i fenomenaln\u0105 technik\u0105 wokaln\u0105. Kobieta bezpretensjonalna, tryskaj\u0105ca energi\u0105, zjednuj\u0105ca ludzi otwarto\u015bci\u0105 i zara\u017aliwym u\u015bmiechem, a jednak umiej\u0105ca postawi\u0107 na swoim. Nie mia\u0142a w sobie nic z gwiazdy, a mimo to elektryzowa\u0142a publiczno\u015b\u0107 najlepszych scen operowych \u015bwiata. By\u0142a wybitn\u0105 odtw\u00f3rczyni\u0105 dzie\u0142 oratoryjnych i fenomenaln\u0105 interpretatork\u0105 pie\u015bni – niekt\u00f3re z jej wykona\u0144 Lieder <\/em>Schuberta, Schumanna, Brahmsa, Wolfa, Mahlera i Straussa pozostaj\u0105 wci\u0105\u017c niezr\u00f3wnane. Nie stroni\u0142a od repertuaru Bachowskiego – jej przebogata dyskografia obejmuje wi\u0119kszo\u015b\u0107 arcydzie\u0142 wokalnych Lipskiego Kantora.<\/p>\n

Karier\u0119 zako\u0144czy\u0142a ostatecznie w 1994 roku: siedemset sze\u015b\u0107dziesi\u0105tym dziewi\u0105tym wyst\u0119pem na scenie wiede\u0144skiej Staatsoper, w partii Klitemnestry w Elektrze <\/em>Straussa, oraz kilkoma recitalami pie\u015bniowymi w Austrii. Rok wcze\u015bniej po\u017cegna\u0142a si\u0119 z Metropolitan Opera, \u015bpiewaj\u0105c Fryk\u0119 w Walkirii<\/em>. W tym samym roku, we wsp\u00f3\u0142pracy z Peterem Csob\u00e1dim, wyda\u0142a pami\u0119tniki …und ich w\u00e4re so gern Primadonna gewesen: Erinnerungen. <\/i><\/cite><\/span><\/p>\n

A mia\u0142a co wspomina\u0107. Urodzi\u0142a si\u0119 16 marca 1928 roku w Berlinie, w rodzinie od lat zwi\u0105zanej z oper\u0105. Jej ojciec, Anton Ludwig, zaczyna\u0142 jako tenor w Wiedniu: p\u00f3\u017aniej zaj\u0105\u0142 si\u0119 administracj\u0105 teatraln\u0105, pr\u00f3bowa\u0142 te\u017c swoich si\u0142 jako re\u017cyser. Matka, mezzosopranistka Eugenie Besalla-Ludwig, w po\u0142owie lat trzydziestych zosta\u0142a solistk\u0105 Theater Aachen, za kadencji m\u0142odego Herberta von Karajana. Ma\u0142a Christa sp\u0119dzi\u0142a w Akwizgranie wi\u0119kszo\u015b\u0107 przedwojennego dzieci\u0144stwa, pods\u0142uchuj\u0105c zza kulis matk\u0119 w partiach Senty, Elektry, Leonory… Eugenie zesz\u0142a ze sceny przedwcze\u015bnie i zaj\u0119\u0142a si\u0119 edukacj\u0105 muzyczn\u0105 c\u00f3rki. Po pierwszych lekcjach \u015bpiewu u matki i przeprowadzce rodziny do Hanau, Christa kontynuowa\u0142a nauk\u0119 \u015bpiewu we Frankfurcie, u s\u0142ynnej w\u0119gierskiej sopranistki Felicie H\u00fcni-Mihacsek, specjalizuj\u0105cej si\u0119 w rolach Mozartowskich.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Fot. z archiwum Metropolitan Opera<\/p>\n

Christa Ludwig zacz\u0119\u0142a karier\u0119 nietypowo: tu\u017c po wojnie, jako niespe\u0142na siedemnastolatka, zarabia\u0142a \u015bpiewaniem Gershwina w ameryka\u0144skim klubie oficerskim we Frankfurcie, gdzie za wyst\u0119py rozliczano si\u0119 z ni\u0105 w twardej walucie tytoniowej. Na scenie Opery Frankfurckiej zadebiutowa\u0142a w wieku lat osiemnastu, w partii ksi\u0119cia Orlofskiego w Zem\u015bcie nietoperza<\/em>. Z teatrem we Frankfurcie zwi\u0105za\u0142a si\u0119 na osiem sezon\u00f3w. W roku 1952 dosta\u0142a anga\u017c w Darmstadcie, dwa lata p\u00f3\u017aniej w Hanowerze i ostatecznie, w 1955 roku, w Wiedniu, kt\u00f3ry odt\u0105d sta\u0142 si\u0119 jej prawdziwym domem. Przez blisko cztery dekady wyst\u0119p\u00f3w w Staatsoper wcieli\u0142a si\u0119 w czterdzie\u015bci trzy postaci, w 1962 roku otrzyma\u0142a tytu\u0142 Kammers\u00e4ngerin, \u015bpiewa\u0142a na tamtejszej scenie mi\u0119dzy innymi pod batut\u0105 Karajana, Karla B\u00f6hma i Leonarda Bernsteina.<\/p>\n

Zas\u0142yn\u0119\u0142a przede wszystkim jako pami\u0119tna wykonawczyni partii z oper Mozarta i Ryszarda Straussa, wzruszaj\u0105ca do \u0142ez Leonora w Fideliu <\/em>Beethovena i wspania\u0142a Charlotte w Wertherze. <\/em>Nie stroni\u0142a od repertuaru Wagnerowskiego i muzyki wsp\u00f3\u0142czesnej. Sz\u0142a w triumfalnym pochodzie przez wszystkie sceny \u015bwiata: londy\u0144sk\u0105 Covent Garden, nowojorsk\u0105 Metropolitan, mediola\u0144sk\u0105 La Scal\u0119, festiwale w Salzburgu i Bayreuth.<\/p>\n

Mia\u0142a bardzo wyraziste zapatrywania na sztuk\u0119 operow\u0105, kariery swoich koleg\u00f3w po fachu i morale m\u0142odych adept\u00f3w sztuki \u015bpiewu. Swoim rozlicznym uczniom wbija\u0142a do g\u0142owy, \u017ce nad pi\u0119kny g\u0142os wi\u0119cej liczy si\u0119 osobowo\u015b\u0107, pracowito\u015b\u0107, kultura wokalna i nieuchwytna charyzma. Tych, kt\u00f3rzy jej zdaniem nie rokowali, pr\u00f3bowa\u0142a mi\u0119dzy sob\u0105 swata\u0107, \u017ceby znale\u017ali szcz\u0119\u015bcie cho\u0107 w \u017cyciu rodzinnym. „Dwa razy mi si\u0119 uda\u0142o!”, pochwali\u0142a si\u0119 w jednym z wywiad\u00f3w. Nie kry\u0142a si\u0119 ze sw\u0105 niech\u0119ci\u0105 do opery w\u0142oskiej: „Donizetti, Rossini, Verdi? Czy to w og\u00f3le jest muzyka?”, pyta\u0142a przewrotnie, cho\u0107 zdarza\u0142o jej si\u0119 \u015bpiewa\u0107 Rozyn\u0119 (i to jak!), wciela\u0107 w Amneris, a jej nieliczne „wypady” w stron\u0119 sopranu dramatycznego obj\u0119\u0142y mi\u0119dzy innymi parti\u0119 Lady Macbeth. Spo\u015br\u00f3d innych \u015bpiewak\u00f3w podziwia\u0142a w\u0142a\u015bciwie tylko Jona Vickersa i Mari\u0119 Callas, podkre\u015blaj\u0105c jednak, \u017ce pot\u0119ga ich sztuki zasadza\u0142a si\u0119 przede wszystkim na sile wyrazu i m\u0105dro\u015bci interpretacji, nie za\u015b szczeg\u00f3lnych walorach g\u0142osowych. Nienawidzi\u0142a gwiazdorstwa i nie szcz\u0119dzi\u0142a cierpkich uwag pod adresem wsp\u00f3\u0142czesnych primadonn, z Ann\u0105 Netrebko na czele. Podkre\u015bla\u0142a, \u017ce \u015bpiewak nie mo\u017ce przegapi\u0107 chwili, w kt\u00f3rej zejdzie ze sceny z godno\u015bci\u0105 – raz nawet wypali\u0142a, \u017ce jak tak dalej p\u00f3jdzie, to us\u0142yszymy Pl\u00e1cida Domingo w partii Sarastra, w kt\u00f3rej i tak nie b\u0119dzie mia\u0142 wiele do powiedzenia. Pytana o sekret w\u0142asnej kariery, zwyk\u0142a mawia\u0107, \u017ce sama go nie zna, cho\u0107 zg\u0142\u0119bia go ca\u0142e \u017cycie. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Fot. Guillaume Horcajuelo<\/p>\n

By\u0142a bohaterk\u0105 mn\u00f3stwa anegdot. Jedni j\u0105 wielbili, drudzy jej zazdro\u015bcili, jeszcze inni nie potrafili zrozumie\u0107. Wszystkim odpowiada\u0142a promiennym u\u015bmiechem i robi\u0142a swoje. P\u00f3jd\u0119 za jej przyk\u0142adem i niedo\u015bcignion\u0105 sztuk\u0119 Ludwig b\u0119d\u0119 zawsze wspomina\u0107 z pogod\u0105, a czasem nawet chichocz\u0105c w ku\u0142ak: cho\u0107by na wspomnienie P\u0142ytowego Trybuna\u0142u Dw\u00f3jki z Pie\u015bni\u0105 o ziemi<\/em> Mahlera, kiedy jeden z juror\u00f3w, us\u0142yszawszy j\u0105 w legendarnym nagraniu pod dyrekcj\u0105 Klemperera, orzek\u0142 kategorycznie, \u017ce \u015bpiewaczka mo\u017ce i niczego sobie, ale wyra\u017anie sobie nie radzi z zawi\u0142o\u015bciami j\u0119zyka niemieckiego. A gdy zechc\u0119 pop\u0142aka\u0107 ze wzruszenia, w\u0142\u0105cz\u0119 sobie czarno-bia\u0142y film z Fidelia w <\/em>Deutsche Oper Berlin – \u017ceby Christ\u0119 Ludwig nie tylko us\u0142ysze\u0107, ale te\u017c zn\u00f3w w niej zobaczy\u0107 rasowe zwierz\u0119 teatralne.<\/p>\n

Zmar\u0142a wczoraj, miesi\u0105c po swoich dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych trzecich urodzinach, w Klosterneuburgu pod Wiedniem. Mo\u017ce anio\u0142 pr\u00f3bowa\u0142 j\u0105 zawr\u00f3ci\u0107 z szerokiej drogi na tamten \u015bwiat, jak w Urlicht<\/em> z II Symfonii <\/em>Mahlera. Nie uda\u0142o mu si\u0119 – jak w Urlicht<\/em> z II Symfonii<\/em>. <\/em>Teraz ju\u017c \u015bpiewa gdzie indziej.<\/p>\n